به گزارش اقتصادسرآمد، پس از مشاهده لکه‌های نفتی، بلافاصله دستگاه‌های اجرایی دارای مسئولیت در این حوزه به همراه شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، نیروهای سازمان منطقه آزاد و با مشارکت فعال جامعه محلی، مقابله با گسترش آلودگی‌ها و پاکسازی سواحل جزیره قشم آغاز شد. ظرف کمتر از ۴۰روزی که از زمان مشاهده اولین نشانه‌های آلودگی نفتی در جزیره قشم گذشته، عملیات پاکسازی آب‌ها و سواحل در حوالی شهر سوزا و روستاهای شیب‌دراز و نقاشه به پایان رسیده است. این موضوعی است که از صحبت‌های منتشر شده از قول مقام‌های مسئول در سازمان بنادر و دریانوردی و همچنین سازمان حفاظت محیط زیست در رسانه‌های رسمی می‌توان دریافت.
اما این پایان ماجرا نیست و نمونه‌برداری و بررسی‌های میدانی جهت برآورد میزان خسارت احتمالی همچنان ادامه دارد. از طرف دیگر آنطور که فرماندار قشم در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» مطرح کرده؛ پایش آلودگی در آب‌ها و سواحل قشم همچنان ادامه دارد و دستگاه‌های اجرایی مسئول نیز برای مقابله با آلودگی‌های نفتی در آینده آمادگی خود را به‌طور کامل حفظ کرده‌اند.
در روزهای که عملیات پاکسازی سواحل جزیره قشم از آلودگی‌های نفتی در جریان بود، برخی خبرها از مشاهده آلودگی‌ها در محدوده نزدیک جنگل‌های حرا در اطراف روستای نقاشه و همچنین در سواحل روستای شیب‌دراز که محل حفاظت شده و محل تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های پوزه عقابی حکایت داشت، اما آخرین گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که این زیست‌گاه‌های طبیعی از آلودگی نفتی هیچ آسیبی ندیده‌اند.

آخرین وضعیت پایش آلودگی نفتی قشم
فرماندار قشم در حاشیه جلسه پایش آلودگی نفتی در سواحل قشم  در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: ۱۹مردادماه بلافاصله پس از مشاهده آلودگی‌های نفتی در سطح دریا و سواحل جزیره قشم دستگاه‌های اجرایی مسئول از جمله اداره بنادر و دریانوردی، حفاظت از محیط‌زیست و شیلات با همکاری شهرداری‌ها و سازمان منطقه آزاد قشم برای مقابله با آلودگی نفتی و پاکسازی لکه‌های نفتی وارد عمل شدند.
حسین امیر تیموری ادامه داد: عملیات پاکسازی در سواحل و آب‌های قشم به پایان رسیده و دیگر نشانه‌ای از آلودگی‌های نفتی در محدوده سواحل قشم مشاهده نشده است، با این حال پایش وضعیت موجود و همچنین ایجاد آمادگی و هماهنگی دستگاه‌های مسئول در این حوزه جهت افزایش سرعت پاسخ‌دهی و انجام عملیات پاکسازی در صورت مشاهده آلودگی‌های نفتی در آینده انجام گرفته است.
فرماندار قشم در پایان گفت: در حوزه محیط زیست و سلامت شهروندان، منتظر هستیم تا نتایج نهایی آزمایش‌ها و بررسی‌های صورت گرفته آماده شود. خوشبختانه جنگل‌های حرا نیز به هیچ‌عنوان تاثیری از آلودگی نفتی نگرفته است. مذاکراتی نیز با مرکز استان هرمزگان صورت گرفته که ابزار مورد نیاز و ملزومات مقابله با آلودگی های نفتی در اختیار دستگاه های اجرایی مسئول قرار گیرد.

اثری از آلودگی نفتی در آب‌شیرین‌کن‌ها نیست
آب مورد نیاز جزیره قشم توسط آب‌شیرین‌کن‌های فعال در بخش‌های مختلف این جزیره تامین می‌شود و با آگاهی از این موضوع می‌توان دریافت که می‌توان حساس‌ترین بخش پرونده پایش آلودگی‌ها و پاکسازی لکه‌های نفتی، مربوط به آب‌هایی است که توسط آب‌شیرین‌کن‌ها برداشت می‌شود. به سبب اهمیت حیاتی این موضوع بود که پایش آلودگی نفتی در نمونه‌های آب‌شیرین‌کن‌های جزیره، از همان ابتدا به صورت جدی در دستور کار دستگاه‌های مسئول قرار گرفت.
گزارش‌های رسمی منتشر شده درباره وضعیت آب‌شیرین‌کن‌ها حاکی از آن است که در مسیر آبی تأسیسات و آب‌شیرین‌کن‌ها آلودگی مشاهده نشده و تولید آب شرب ادامه داشته است. یاسر مرادی، رئیس شبکه بهداشت و درمان قشم نیز در همین ارتباط در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «طی روزهای گذشته نمونه‌های متعددی از آب‌شیرین‌کن‌های سطح جزیره گرفته شده و مورد بررسی قرار گرفته است. خوشبختانه در حال حاضر هیچ آلودگی میکروبی و شیمیایی و نشانه‌ای از آلودگی‌های نفتی در محدوده عملکرد آب‌شیرین‌کن‌های قشم مشاهده نمی‌شود».
با وجود اعلام رسمی که نشانه‌ای از آلودگی نفتی در آب مورد استفاده آب‌شیرین‌کن‌های جزیره وجود ندارد، باید در خاطر داشت که در جزیره‌ای که تأمین آب شرب به ظرفیت‌های شیرین‌سازی وابستگی حیاتی دارد، ورود ترکیبات نفتی به محدوده برداشت می‌توانست یک حادثه محیط‌زیستی را به مسئله‌ای مستقیم برای امنیت آب و سلامت عمومی تبدیل کند. به همین دلیل، مشاهده نشدن آلودگی در محدوده آب‌شیرین‌کن‌ها یکی از مهم‌ترین نقاط اطمینان‌بخش در وضعیت فعلی است؛ اما این اطمینان باید با نمونه‌برداری و آزمایش مستمر تقویت شود. 

اهمیت مقابله با آلودگی نفتی در قشم
بسیاری از تحقیقات بین‌المللی صورت گرفته در حوزه مطالعات آلودگی‌های آب دریاها و سواحل از سوی دانشگاه ملل متحد (وابسته به سازمان ملل) بر این نکته تاکید دارند که پایش آلودگی در منطقه‌ای مانند قشم پیوستگی و پیوند نزدیکی با پایش تنگه هرمز دارد. طی سال‌های گذشته تردد گسترده شناورها در این منطقه و قرار گرفتن قشم و هنگام در یکی از حساس‌ترین پهنه‌های دریایی منطقه، باعث می‌شود شناسایی سریع لکه‌های نفتی و پیش‌بینی مسیر حرکت آنها اهمیت زیادی داشته باشد.
با این حال شرایط فعلی آب‌های پیرامونی جزیره قشم با سال‌های قبل متفاوت است. هنوز تنش‌های نظامی در آبراه استراتژیک تنگه هرمز به پایان نرسیده و در اخبار نشانه‌ای از پایان جنگ یا آتش‌بس مشاهده نمی‌شود. با این حال آلودگی‌های نفتی تنها محدود به بخش شمالی تنگه هرمز و آب‌های و سواحل جزیره قشم  نیست. چند هفته پیش بود که رسانه‌ها از مشاهده آلودگی نفتی در آب‌های سرزمینی و برخی سواحل متعلق به کشور عمان در بخش جنوبی تنگه هرمز گزارش‌هایی را منتشر کردند.
به نظر می‌رسد که تهدیدهای زیست‌محیطی و خطرات پیرامون زیست‌بوم خلیج‌فارس به واسطه تنش‌های نظامی منطقه در حال رسیدن به نقطه هشدار است. در چنین شرایطی که گزارش منتشر شده از سوی دانشگاه ملل متحد درباره تصاویر ماهواره‌ای قشم و هنگام تأکید می‌کند که سنجش از دور می‌تواند برای شناسایی حضور نفت، تعیین وسعت آلودگی، دنبال کردن حرکت لکه و مشخص کردن زیست‌بوم‌هایی که در معرض خطر قرار دارند مورد استفاده قرار گیرد.

پایش آنلاین آب‌های قشم طبق کنوانسیون کویت
پایش آنلاین آب‌های خلیج‌فارس و تنگه هرمز موضوعی است که در چارچوب کنوانسیون کویت و سازمان منطقه‌ای حفاظت از محیط زیست دریایی (ROPME) اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. محدوده دریایی تحت پوشش ROPME، خلیج فارس، شمال دریای عمان و مناطق مرتبط با تنگه هرمز را در بر می‌گیرد. طبق اطلاعات برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، ROPME یک برنامه منطقه‌ای برای پایش محیط زیست دریایی و ساحلی با استفاده از سنجش از دور و ماهواره دارد و در کنار آن، برنامه نمونه‌برداری از آلاینده‌ها در آب، رسوبات و موجودات دریایی نیز اجرا می‌شود.
اهمیت این سازوکار در این است که لکه نفتی محدود به مرز یک کشور نمی‌ماند. اگر جریان آب آن را جابه‌جا کند، می‌تواند از یک بخش خلیج فارس به بخش دیگر یا از آب‌های نزدیک یک کشور به سواحل کشور دیگر منتقل شود. علی اشتری، رئیس اداره بنادر و دریانوردی قشم نیز در همین ارتباط در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» گفت: «رصد ماهواره‌ای خلیج فارس و دریای عمان طبق کنوانسیون کویت در حال انجام است و پایش‌های صورت گرفته در اختیار دستگاه‌های مربوطه از جمله سازمان بنادر و دریانوردی و حفاظت از محیط زیست قرار گرفته است و خوشبختانه در هفته‌های اخیر هشداری در این زمینه نداشته‌ایم».

جامعه محلی صف اول دفاع محیط‌زیست
مشاهده آلودگی نفتی در سواحل جنوبی جزیره قشم بار دیگر آسیب‌پذیری اکوسیستم‌های حساس جنوب ایران را مورد توجه رسانه‌ها قرار داد. در این میان انتشار خبر رسیدن آلودگی نفتی به جنگل‌های حرا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های ساحلی قشم و محل زیست و تکثیر گونه‌های مختلف آبزی و پرندگان نیز با واکنش‌هایی مواجه شد. از طرف دیگر  سواحل جنوبی جزیره همچنین از زیستگاه‌های لاک‌پشت پوزه‌عقابی، گونه‌ای در رده «به‌شدت در معرض خطر انقراض» در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، به شمار می‌رود.
در طول هفته‌های گذشته گزارش‌های مختلفی از حضور پررنگ سازمان‌های مردم نهاد و جوامع محلی همسو با دستگاه‌های اجرایی مسئول برای مقابله با آلودگی نفتی در جزیره قشم منتشر شده بود. سلامی یکی از ساکنان شهر سوزا که به‌همراه با تعداد دیگری شهروندان به‌عنوان داوطلب در عملیات پاکسازی ساحل از آلودگی نفتی در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» می‌گوید: «دستگاه‌های مسئول و مردم تمام تلاش خود را برای پاک‌سازی هرچه سریع‌تر سواحل جزیره قشم از آلودگی نفتی انجام دادند. مردم در جزیره قشم با ساحل و دریا زندگی می‌کنند، نان و معیشت خود را از دریا تامین می‌کنند. اما اگر قرار باشد بعد از پاک‌سازی سواحل دیگر هیچ نگهداری و پایشی صورت نگیرد، این تلاش‌ها فقط زمان کوتاهی اثر خواهد داشت. سازمان حفاظت از محیط زیست، سازمان بنادر و حتی سازمان منطقه آزاد باید برنامه جامع و مشخصی برای ادامه پایش‌ها و مقابله با آلودگی‌ها داشته باشند تا مردم همچنان امیدوار بمانند».
فتحی، کارشناس محیط زیست نیز در گفتگو با خبرنگار «اقتصاد سرآمد» می‌گوید: «مشارکت جامعه محلی نباید به جمع‌آوری دستی تاربال‌های نفتی محدود باشد. غواص‌ها، راهنمایان گردشگری دریایی، صیادها و ساکنان بخش‌های ساحلی باید تغییرات روزانه دریا را رصد کنند و در صورت مشاهده آلودگی به دستگاه‌های مسئول گزارش دهند».
این کارشناس محیط زیست دریایی با تاکید بر نقش‌آفرینی موثر جامعه محلی جزیره قشم برای مقابله با آلودگی‌های دریا و پاک‌سازی لکه نفتی، خاطرنشان کرد: «قشم در جریان پاک‌سازی آلودگی نفتی از سواحل و آب‌های خلیج فارس، همکاری و همراهی جامعه محلی را به‌عنوان یک سرمایه مهم در اختیار دارد. جامعه محلی قشم و صیادهایی که دریا را می‌شناسند. ساکنان بومی که که سال‌ها لاک‌پشت‌ها را در شیب‌دراز حفاظت کرده‌اند. با قایق‌های خود در آب‌های اطراف هنگام رفت‌وآمد کرده‌اند، منطقه را خوب می‌شناسند و با اثر جزر و مد و وضعیت سواحل آشنا هستند. اکنون این دانش محلی باید در کنار تجهیزات دستگاه‌های تخصصی قرار گرفته و توانسته در مدت زمانی کوتاه آلودگی نفتی را کنترل و پاک‌سازی را به مراحل پایانی برساند».