کولبری از نمونه مشاغل کاذبی به شمار می رود که برخی در مناطق مرزی برای کسب درآمد و تامین مایحتاج زندگی به آن مبادرت می ورزند.
کولبری به حمل اجناس بر روی کول افراد گفته می شود که طی آن افرادی با قرار دادن اجناس در نقاط مرزی به جابجایی آن می پردازند.
مناطق مرزی و حتی محدوده هایی همچون سیستان و بلوچستان و خراسان از نواحی محسوب می شود که کولبران در آن فعالیت می کنند،اما عمده تمرکز این فعالیت کاذب به مناطقی همچون استان آذربایجان غربی،کردستان و کرمانشاه معطوف می شود که در این میان کردستان از خطه هایی محسوب می شود که با توجه به موقعیت منطقه ای خاص به خود و عدم رشد و شکوفایی کافی بخصوص در حوزه اقتصادی،تمایل بیشتری از سوی افراد به فعالیت در چنین عرصه ای نشان داده می شود.
به نوعی می توان گفت بخش قابل توجهی از فعالیت کولبری به نقاط غیر رسمی گمرگی گره خورده است،به این ترتیب که کالای مورد نظر که طبق تعریف دولت،قاچاق محسوب می شود از سوی کولبران جابجا و منتقل می شود.
حمل کالاها و محصولات قاچاق و غیر مجاز از قبیل کولبرها و حمل با حیوان بارکش از مناطق صعب العبور مرزی به محدوده داخل شهرها و روستاهای مرزی یکی از شیوه های مرسوم قاچاقچیان کالا برای نقل و انتقالات اقلام مورد نظرشان محسوب می شود.پوشاک،منسوجات،لاستیک خودرو،بخاری،تلویزیون،سیگار،کولر از عمده کالاها و محصولاتی است که بواسطه چنین شیوه ای جابجا و نقل وانتقال پیدا می کند.طبق برآورده های انجام شده،عمده افراد فعال در این شغل کاذب از میان اقشار جوان و جویای کار است که با دغدغه های معیشتی مواجه هستند و البته بعضا ارزیابی ها موید فعالیت افراد در گروه های سنی 13 تا 60 سال نیز در شغل کولبری است.
اساسا فعالیت کولبری با دشواری ها و خطرات خاص به خود همراه است که ریسک بسیار بالایی را می طلبد زیرا در هر لحظه ممکن است فرد با یک خطا،تعلل جان خویش را در مناطق صعب العبور از دست بدهد.
علیرغم مشقت های بسیاری که کولبران با آن مواجه هستند قاعدتا هر آنچه رونق و جابجایی و مراودات اقتصادی و کالاهای وارداتی و صادراتی با افزایش و رونق بیشتری همراه شود به همان میزان کسب درآمد کولبران نیز ارتقا می یابد.
یکی از اقداماتی که در دولت های گذشته در دستور کار قرار گرفت،به تعریف و پیش بینی مناطقی تحت عنوان آزاد برای تسهیل امر مراودات اقتصادی و اشتغالزایی در مناطق محروم مرزی معطوف می شد.
تحولات سالهای اخیر و غلبه پیدا کردن امر واردات بر صادرات به عاملی برای تعطیلی چنین مناطقی شد و به تبع آن کولبران نیز تحت تاثیر چنین وضعیتی با دشواری های بسیاری مواجه شدند.
ریشه و عامل اصلی کولبری به نارسایی های اقتصادی و دشواری های امر اشتغال باز می گردد و به تعبیری می توان گفت هر آنچه توسعه نیافتگی و فقدان امکانات و ضعف های زیرساختی تشدید شود به همان میزان گرایش به مشاغل غیر قانونی و کاذب همچون کولبری افزایش می یابد.
عدم سودآوری مناسب در حوزه فعالیت های کشاورزی و زراعی،خشکسالی و...از دیگر عوامل موثر در شیوع و بروز این فعالیت غیر رسمی و ناخوشایند است.برخی جامعه شناسان و کارشناسان مسائل اجتماعی،علاوه بر دغدغه ها و احتیاجات اقتصادی،موقعیت جغرافیایی را نیز عاملی موثر در کولبری عنوان می کنند،زیرا بطور طبیعی در مناطق مرزی تقاضا برای چنین فعالیت هایی پر رنگ می شود و قاعدتا افراد فعال دراین بافت جغرافیایی،مستعد قرار گرفتن در معرض چنین مشاغلی خواهند بود.
نماینده مردم سقز و بانه در مجلس شورای اسلامی گفت: ساماندهی وضعیت کولبران در گرو فعال شدن واردات در مرز سیرانبند است.
محسن بیگلری، اظهار کرد: دو بند از تفاهم نامه منعقد شده با استاندار سلیمانیه در راستای بررسی امور بازارچه سیف سقز و سیرانبند بانه صورت گرفت و مقرر شد که طی دو هفته با دولت مرکزی عراق هماهنگی های لازم صورت گیرد و نتیجه نهایی اعلام شود.
وی افزود: یکی از مصوبات سفری که روحانی، رئیس جمهور طی ۴ ماه قبل و اواخر سال ۹۷ به عراق داشت مربوط به بازارچه سیرانبند بانه و سیف سقز بوده است که ما را به ساماندهی این دو مرز خوشبین کرده است و امیدواریم نظر دولت مرکزی عراق نسبت به این موضوع برگردد.
نماینده سقز و بانه در مجلس شورای اسلامی عنوان کرد: در زمینه بازگشایی مرز سیران بند بانه، دو امر واردات و جابه جایی مسافر حایز اهمیت است که متاسفانه در حال حاضر هیچکدام از این موضوعات در این مرز صورت نمی گیرد و سیرانبند فقط برای صادرات باز است.
در فروردین ماه امسال هیئتی متشکل از نمایندگان و مقامات ۱۲ وزارت خانه دولت عراق به منظور بررسی وضعیت و شرایط مرزهای مشترک با ایران، اعلام کرد که گذرگاه مرزی سیران بند بانه شرایط لازم برای تبدیل به مرزی رسمی و بین المللی را دارا نیست، چرا که فاقد تأسیسات زیربنایی برای بخش های اداری، گمرکی و نقل و انتقالات است.