«سرآمد» گزارش میدهد؛
ایران به دنبال هوشمندسازی نفتکشها
ایران روی هوشمندسازی ناوگان نفتکشهای خود تمرکز کرده است
گروه انرژی- سعید قلیچی- فرایند هوشمندسازی ناوگان نفتکشهای جمهوری اسلامی ایران مدتی است که به صورت جدی در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران قرار گرفته است. در این میان آنطور که وزارت نفت از قول فرزاد برزگر، مشاور مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران بیان کرده است؛ طبق برنامهریزی صورتگرفته تمامی نفتکشهای کشور تا ۲سال آینده به سامانههای نظارت لحظهای مجهز میشوند. طبق اعلام صورتگرفته شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در مسیر تحول دیجیتال، پروژه بزرگ «هوشمندسازی زنجیره تأمین» را با اولویت نظارت دقیق بر خطوط لوله، نفتکشها و پالایشگاهها پیش میبرد.
به گزارش روزنامه اقتصاد سرآمد، عملیات انتقال نفت به پالایشگاهها، پالایش، توزیع فرآوردههای نفتی در سراسر کشور، ساخت پالایشگاهها، خطوط لوله و شبکههای مخابراتی درگذشته به صورت پراکنده انجام میشد، اما در سال۱۳۷۰، با تأسیس شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران این فعالیتها یکپارچه شد. امروز پس از گذشت ۳۵سال، این شرکت به نقطهای رسیده که با توجه به گستردگی عظیمش در تأمین و توزیع سوخت، هوشمندسازی زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی ایران را در دستورکار قرار داده است.
در سالهای اخیر، ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت در جهان، روی هوشمندسازی ناوگان نفتکشهای خود تمرکز کرده است. این فرایند که شامل تجهیز کشتیها به فناوریهای پیشرفته مانند سیستمهای نظارت واقعی زمان، هوشمصنوعی، سنسورها و تجهیزات الکترونیکی میشود، نهتنها برای بهبود کارایی عملیاتی طراحی شده، بلکه نقش مهمی در مقابله با چالشهایی مانند قاچاق سوخت، تحریمهای بینالمللی و تهدیدات امنیتی ایفا میکند. براساس گزارشهای اخیر، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران پروژهای جامع برای هوشمندسازی زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی آغاز کرده که نفتکشها را به عنوان یکی از اجزای اصلی هدف قرار داده است.
پروژه هوشمندسازی نفتکشها در ایران از اوایل سال۱۴۰۴ کلید خورده و شامل نصب سیستمهای نظارت پیشرفته مانندGPS، سنسورهای وزن، قفلهای الکترونیکی و نظارت بر شرایط بار است. این تجهیزات امکان نظارت واقعی زمان بر مسیرها، وضعیت بار و جلوگیری از تعویض بار را فراهم میکند. همچنین در سطح گستردهتر، شرکت ملی نفت ایران توسعه فناوریهای هوشمند را به عنوان استراتژی کلیدی خود اعلام کرده و بر استفاده از AI و دیجیتالسازی برای مدیریت مخازن نفت تمرکز دارد. این رویکرد میتواند تولید را تا ۸۰درصد افزایش دهد و هزینهها را کاهش دهد، هرچند مستقیماً به نفتکشها اشاره نشده، اما بخشی از زنجیره حملونقل را تحت تأثیر قرار میدهد.
اهمیت استراتژیک هوشمندسازی نفتکشها
برخی کارشناسان بر این باورند که با هوشمندسازی، ایران میتواند از راهکارهای پیشرفته مانند مخفیسازی مسیرها، تغییر شناسه کشتی و شبیهسازی مکانیابی استفاده کند تا حرکت نفتکشها را از دید رادارهای جهانی پنهان کرده و صادرات نفت را در شرایط تحریم حفظ کند. همچنین با استفاده از دادههای بلادرنگ، میتوان مسیرهای بهینه برای حمل نفت انتخاب کرد و مصرف سوخت را کاهش داد. این موضوع بهطور مستقیم باعث کاهش هزینههای عملیاتی میشود و سودآوری را بالا میبرد.
در سطح بینالمللی نیز گروهی از کارشناسان اعتقاد دارند که هوشمندسازی نفتکشهای ایران ممکن است نگرانیهایی در میان کشورهای غربی و نهادهای نظارتی ایجاد کند، چراکه این قابلیت میتواند به ایران کمک کند تحریمهای نفتی را با دقت بیشتری دور بزند. در عین حال، این اقدام ممکن است به الگویی برای سایر کشورهایی که تحت تحریم هستند(مانند ونزوئلا یا روسیه) تبدیل شود.
ایران با تولید روزانه بیش از ۳میلیون بشکه نفت، وابستگی شدیدی به ناوگان نفتکشهای خود برای صادرات دارد. هوشمندسازی با کاهش قاچاق سوخت -که سالانه میلیاردها دلار خسارت وارد میکند- و بهینهسازی بارگیری مشترک، کارایی را افزایش میدهد. برای مثال، نظارت واقعی زمان بر بار میتواند از هدررفت منابع جلوگیری کند و زنجیره تأمین را پایدارتر سازد. همچنین سیستمهای مانند پردازش آب توازن، صادرات را با استانداردهای جهانی همخوان میکند و ریسک جریمههای بینالمللی را کاهش میدهد.
در شرایط تحریمهای شدید آمریکا و تنشهای منطقهای در خلیجفارس، هوشمندسازی نقش دفاعی ایفا میکند. تجهیز به سنسورها و AI میتواند در برابر حملات سایبری – مانند حمله آمریکا به سیستمهای ایران در سال ۲۰۱۹ – مقاومت ایجاد کند. علاوهبر این، با توجه به تهدیداتی مانند بستن تنگههرمز یا حملات به زیرساختها، فناوریهای هوشمند امکان ردیابی دقیق و پاسخ سریع را فراهم میآورد. گزارشها نشان میدهد که ایران در حال توسعه پهپادها و موشکهای دریایی با AI است که میتواند بخشی از هوشمندسازی ناوگان باشد.
چالشهای پیش روی هوشمندسازی
صنعت حملونقل نفت به عنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران، در سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله تحریمهای بینالمللی، افزایش هزینههای عملیاتی، الزامات محیطزیستی و رقابت منطقهای مواجه شده است. در چنین شرایطی، هوشمندسازی ناوگان نفتکشها نهتنها یک انتخاب فنی، بلکه یک ضرورت اقتصادی و راهبردی برای کشور محسوب میشود. بااینحال، این فرایند با موانع فنی، اقتصادی و امنیتی قابلتوجهی روبهرو ست که نیازمند بررسی دقیق و برنامهریزی جامع است.
کارشناسان باور دارند که با توجه به حضور فعال رقبایی مانند عربستان، امارات و قطر در بازار جهانی انرژی، ایران برای حفظ و توسعه سهم خود در بازار، باید از فناوریهای هوشمند برای تحویل سریعتر، ایمنتر و دقیقتر نفتخام و میعانات گازی بهرهبرداری کند. همچنین هوشمندسازی نیازمند سرمایهگذاری اولیه بالا برای نصب تجهیزات، ارتقای سیستمهای ناوبری، آموزش نیروی انسانی و اتصال به زیرساختهای دیجیتال است. در شرایط تحریم، تأمین منابع مالی از نهادهای بینالمللی یا بانکهای بزرگ تقریباً غیرممکن است. با دیجیتالیشدن ناوگان، نفتکشها به اهداف بالقوهای برای حملات سایبری تبدیل میشوند. حمله به سیستمهای ناوبری یا دادهبرداری میتواند منجربه اشتباهات ناوبری، نشت نفت یا حتی از کار افتادن کل ناوگان شود.
موفقیت هوشمندسازی نفتکشها وابسته به زیرساختهای مکمل در بنادر، مراکز کنترل و سامانههای مدیریت ناوگان است. برخی بنادر ایران هنوز از زیرساختهای مدرن دیجیتال برخوردار نیستند. بااینحالف باید گفت که هوشمندسازی نفتکشهای ایران نهتنها یک ضرورت فناورانه، بلکه یک اقدام راهبردی در مسیر حفظ امنیت انرژی و رشد پایدار اقتصادی کشور است. این فرایند در صورت اجرا با برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری هوشمند، میتواند جایگاه ایران را در بازار جهانی نفت تثبیت کرده و از تبعات تحریمها بکاهد، اما بیتوجهی به چالشهای پیشرو، ممکن است به شکست پروژه و از دست رفتن منابع منجر شود.
ضرورت هوشمندسازی نفتکشها
با وجود پیشرفتها، چالشهایی مانند هزینههای بالا، وابستگی به فناوریهای خارجی(هرچند تلاش برای بومیسازی وجود دارد) و تهدیدات سایبری باقی مانده است. تحریمها ممکن است دسترسی به قطعات پیشرفته را محدود کند و حملات احتمالی به ناوگان – مانند آنچه در گذشته رخ داده – میتواند پروژه را مختل کند. هوشمندسازی نفتکشهای ایران نهتنها یک ضرورت فنی، بلکه یک استراتژی ملی برای حفظ جایگاه در بازار جهانی انرژی است. با تمرکز بر AI، دیجیتالسازی و تجهیزات بومی، ایران میتواند چالشهای تحریم و امنیت را پشت سر بگذارد و به سمت کارایی بالاتر حرکت کند. بااینحال، موفقیت این پروژه وابسته به همکاری داخلی و بینالمللی است. در نهایت، این گام میتواند الگویی برای سایر کشورهای صادرکننده نفت در منطقه باشد و نقش ایران را در زنجیره جهانی انرژی تقویت کند.
گروه انرژی- سعید قلیچی- فرایند هوشمندسازی ناوگان نفتکشهای جمهوری اسلامی ایران مدتی است که به صورت جدی در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران قرار گرفته است. در این میان آنطور که وزارت نفت از قول فرزاد برزگر، مشاور مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران بیان کرده است؛ طبق برنامهریزی صورتگرفته تمامی نفتکشهای کشور تا ۲سال آینده به سامانههای نظارت لحظهای مجهز میشوند. طبق اعلام صورتگرفته شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در مسیر تحول دیجیتال، پروژه بزرگ «هوشمندسازی زنجیره تأمین» را با اولویت نظارت دقیق بر خطوط لوله، نفتکشها و پالایشگاهها پیش میبرد.
به گزارش روزنامه اقتصاد سرآمد، عملیات انتقال نفت به پالایشگاهها، پالایش، توزیع فرآوردههای نفتی در سراسر کشور، ساخت پالایشگاهها، خطوط لوله و شبکههای مخابراتی درگذشته به صورت پراکنده انجام میشد، اما در سال۱۳۷۰، با تأسیس شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران این فعالیتها یکپارچه شد. امروز پس از گذشت ۳۵سال، این شرکت به نقطهای رسیده که با توجه به گستردگی عظیمش در تأمین و توزیع سوخت، هوشمندسازی زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی ایران را در دستورکار قرار داده است.
در سالهای اخیر، ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت در جهان، روی هوشمندسازی ناوگان نفتکشهای خود تمرکز کرده است. این فرایند که شامل تجهیز کشتیها به فناوریهای پیشرفته مانند سیستمهای نظارت واقعی زمان، هوشمصنوعی، سنسورها و تجهیزات الکترونیکی میشود، نهتنها برای بهبود کارایی عملیاتی طراحی شده، بلکه نقش مهمی در مقابله با چالشهایی مانند قاچاق سوخت، تحریمهای بینالمللی و تهدیدات امنیتی ایفا میکند. براساس گزارشهای اخیر، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران پروژهای جامع برای هوشمندسازی زنجیره تأمین فرآوردههای نفتی آغاز کرده که نفتکشها را به عنوان یکی از اجزای اصلی هدف قرار داده است.
پروژه هوشمندسازی نفتکشها در ایران از اوایل سال۱۴۰۴ کلید خورده و شامل نصب سیستمهای نظارت پیشرفته مانندGPS، سنسورهای وزن، قفلهای الکترونیکی و نظارت بر شرایط بار است. این تجهیزات امکان نظارت واقعی زمان بر مسیرها، وضعیت بار و جلوگیری از تعویض بار را فراهم میکند. همچنین در سطح گستردهتر، شرکت ملی نفت ایران توسعه فناوریهای هوشمند را به عنوان استراتژی کلیدی خود اعلام کرده و بر استفاده از AI و دیجیتالسازی برای مدیریت مخازن نفت تمرکز دارد. این رویکرد میتواند تولید را تا ۸۰درصد افزایش دهد و هزینهها را کاهش دهد، هرچند مستقیماً به نفتکشها اشاره نشده، اما بخشی از زنجیره حملونقل را تحت تأثیر قرار میدهد.
اهمیت استراتژیک هوشمندسازی نفتکشها
برخی کارشناسان بر این باورند که با هوشمندسازی، ایران میتواند از راهکارهای پیشرفته مانند مخفیسازی مسیرها، تغییر شناسه کشتی و شبیهسازی مکانیابی استفاده کند تا حرکت نفتکشها را از دید رادارهای جهانی پنهان کرده و صادرات نفت را در شرایط تحریم حفظ کند. همچنین با استفاده از دادههای بلادرنگ، میتوان مسیرهای بهینه برای حمل نفت انتخاب کرد و مصرف سوخت را کاهش داد. این موضوع بهطور مستقیم باعث کاهش هزینههای عملیاتی میشود و سودآوری را بالا میبرد.
در سطح بینالمللی نیز گروهی از کارشناسان اعتقاد دارند که هوشمندسازی نفتکشهای ایران ممکن است نگرانیهایی در میان کشورهای غربی و نهادهای نظارتی ایجاد کند، چراکه این قابلیت میتواند به ایران کمک کند تحریمهای نفتی را با دقت بیشتری دور بزند. در عین حال، این اقدام ممکن است به الگویی برای سایر کشورهایی که تحت تحریم هستند(مانند ونزوئلا یا روسیه) تبدیل شود.
ایران با تولید روزانه بیش از ۳میلیون بشکه نفت، وابستگی شدیدی به ناوگان نفتکشهای خود برای صادرات دارد. هوشمندسازی با کاهش قاچاق سوخت -که سالانه میلیاردها دلار خسارت وارد میکند- و بهینهسازی بارگیری مشترک، کارایی را افزایش میدهد. برای مثال، نظارت واقعی زمان بر بار میتواند از هدررفت منابع جلوگیری کند و زنجیره تأمین را پایدارتر سازد. همچنین سیستمهای مانند پردازش آب توازن، صادرات را با استانداردهای جهانی همخوان میکند و ریسک جریمههای بینالمللی را کاهش میدهد.
در شرایط تحریمهای شدید آمریکا و تنشهای منطقهای در خلیجفارس، هوشمندسازی نقش دفاعی ایفا میکند. تجهیز به سنسورها و AI میتواند در برابر حملات سایبری – مانند حمله آمریکا به سیستمهای ایران در سال ۲۰۱۹ – مقاومت ایجاد کند. علاوهبر این، با توجه به تهدیداتی مانند بستن تنگههرمز یا حملات به زیرساختها، فناوریهای هوشمند امکان ردیابی دقیق و پاسخ سریع را فراهم میآورد. گزارشها نشان میدهد که ایران در حال توسعه پهپادها و موشکهای دریایی با AI است که میتواند بخشی از هوشمندسازی ناوگان باشد.
چالشهای پیش روی هوشمندسازی
صنعت حملونقل نفت به عنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران، در سالهای اخیر با چالشهای متعددی از جمله تحریمهای بینالمللی، افزایش هزینههای عملیاتی، الزامات محیطزیستی و رقابت منطقهای مواجه شده است. در چنین شرایطی، هوشمندسازی ناوگان نفتکشها نهتنها یک انتخاب فنی، بلکه یک ضرورت اقتصادی و راهبردی برای کشور محسوب میشود. بااینحال، این فرایند با موانع فنی، اقتصادی و امنیتی قابلتوجهی روبهرو ست که نیازمند بررسی دقیق و برنامهریزی جامع است.
کارشناسان باور دارند که با توجه به حضور فعال رقبایی مانند عربستان، امارات و قطر در بازار جهانی انرژی، ایران برای حفظ و توسعه سهم خود در بازار، باید از فناوریهای هوشمند برای تحویل سریعتر، ایمنتر و دقیقتر نفتخام و میعانات گازی بهرهبرداری کند. همچنین هوشمندسازی نیازمند سرمایهگذاری اولیه بالا برای نصب تجهیزات، ارتقای سیستمهای ناوبری، آموزش نیروی انسانی و اتصال به زیرساختهای دیجیتال است. در شرایط تحریم، تأمین منابع مالی از نهادهای بینالمللی یا بانکهای بزرگ تقریباً غیرممکن است. با دیجیتالیشدن ناوگان، نفتکشها به اهداف بالقوهای برای حملات سایبری تبدیل میشوند. حمله به سیستمهای ناوبری یا دادهبرداری میتواند منجربه اشتباهات ناوبری، نشت نفت یا حتی از کار افتادن کل ناوگان شود.
موفقیت هوشمندسازی نفتکشها وابسته به زیرساختهای مکمل در بنادر، مراکز کنترل و سامانههای مدیریت ناوگان است. برخی بنادر ایران هنوز از زیرساختهای مدرن دیجیتال برخوردار نیستند. بااینحالف باید گفت که هوشمندسازی نفتکشهای ایران نهتنها یک ضرورت فناورانه، بلکه یک اقدام راهبردی در مسیر حفظ امنیت انرژی و رشد پایدار اقتصادی کشور است. این فرایند در صورت اجرا با برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری هوشمند، میتواند جایگاه ایران را در بازار جهانی نفت تثبیت کرده و از تبعات تحریمها بکاهد، اما بیتوجهی به چالشهای پیشرو، ممکن است به شکست پروژه و از دست رفتن منابع منجر شود.
ضرورت هوشمندسازی نفتکشها
با وجود پیشرفتها، چالشهایی مانند هزینههای بالا، وابستگی به فناوریهای خارجی(هرچند تلاش برای بومیسازی وجود دارد) و تهدیدات سایبری باقی مانده است. تحریمها ممکن است دسترسی به قطعات پیشرفته را محدود کند و حملات احتمالی به ناوگان – مانند آنچه در گذشته رخ داده – میتواند پروژه را مختل کند. هوشمندسازی نفتکشهای ایران نهتنها یک ضرورت فنی، بلکه یک استراتژی ملی برای حفظ جایگاه در بازار جهانی انرژی است. با تمرکز بر AI، دیجیتالسازی و تجهیزات بومی، ایران میتواند چالشهای تحریم و امنیت را پشت سر بگذارد و به سمت کارایی بالاتر حرکت کند. بااینحال، موفقیت این پروژه وابسته به همکاری داخلی و بینالمللی است. در نهایت، این گام میتواند الگویی برای سایر کشورهای صادرکننده نفت در منطقه باشد و نقش ایران را در زنجیره جهانی انرژی تقویت کند.