«سرآمد» گزارش میدهد؛
ترانزیت ریلی ایران متحول می شود؟
مروری بر نوسازی و توسعه ناوگان ریلی در سال نخست دولت وفاق
گروه حملونقل- امید اسماعیلی- حملونقل ریلی به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار نقش کلیدی در کاهش مصرف انرژی، کاهش آلایندهها، افزایش ایمنی جابهجایی و تقویت ترانزیت بینالمللی دارد. اسناد بالادستی کشور از جمله برنامه هفتم پیشرفت و سند چشمانداز حملونقل، بر افزایش سهم ریل در جابهجایی بار و مسافر، توسعه خطوط جدید، نوسازی ناوگان و تکمیل کریدورهای ریلی تاکید دارند.
به گزارش روزنامه اقتصاد سرآمد، شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور در سال اجرای برنامه، پروژههای متعددی را در زمینه احداث خطوط جدید، دوخطهسازی، برقیسازی، نوسازی واگنها و لکوموتیوها و توسعه ایستگاههای مسافری و باری اجرا کردهاند. این اقدامات ضمن بهبود ظرفیت شبکه ریلی، موجب ارتقای کیفیت خدمات مسافری و افزایش سهم ریل در حمل بار داخلی و ترانزیتی شده است.
بررسی آخرین گزارشهای رسمی منتشرشده از سوی وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد که در یکسال گذشته(سال اول فعالیت دولت چهاردهم) توسعه حملونقل ریلی و ناوگان مسافری و باری با شروع بهکار ۲۷لکوموتیو نو و بازسازیشده به ارزش ۲هزار و ۳۰۰میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفته است. همچنین خرید و بازسازی ۷۳سالن مسافری به ارزش یکهزار و ۸۰۰میلیارد تومان و خرید ۴۹۰دستگاه واگن باری جدید به ارزش ۲هزار میلیارد تومان اجرایی شد.
توسعه، تکمیل و افزایش ناوگان ریلی
بر پایه این گزارش، بهرهبرداری از ۲۹کیلومتر مسیر سالار-شادمهر به ارزش ۲هزار و ۳۳۰میلیارد تومان، انجام زیرسازی ۱۴۷کیلومتر خط ریلی جدید به ارزش ۱۵هزار و ۴۰۰میلیارد تومان، انجام روسازی ۱۱۱کیلومتر خط ریلی جدید به ارزش پنجهزار میلیارد تومان، ساخت ساختمانهای ایستگاههای راهآهن به مساحت ۹هزار و ۹۳۶مترمربع و احداث خطوط صنعتی و تجاری به طول ۳۱کیلومتر به ارزش سههزار میلیارد تومان، اجرایی شد.
بر پایه این گزارش، دوخطهسازی ۱۰۷کیلومتر مسیر موجود در محورهای پرتردد به ارزش ۹هزار میلیارد تومان، بهسازی بیش از ۱۳۰کیلومتر مسیر شریانی ریلی به ارزش یکهزار و ۵۰۰میلیارد تومان، بازسازی پلها، تونلها و ابنیه فنی با هدف ارتقای ایمنی و عمر بهرهبرداری، بهسازی و بازسازی خطوط شبکه ریلی به طول ۱۳۰کیلومتر به ارزش یکهزار و ۱۰۰میلیارد تومان و بهسازی و نوسازی سیستم علائم الکتریکی برای ۱۴ایستگاه به ارزش ۱۲۶میلیارد تومان اجرایی شد.
در یکسال خدمات دولت چهاردهم، ارتقای پایانههای بار ریلی در بنادر امامخمینی(ره)، رجایی و امیرآباد، بهسازی ایستگاههای مسافری پرتردد شامل تهران، مشهد، تبریز و شیراز، تجهیز پایانههای مرزی به سامانههای مدرن تخلیه و بارگیری و بهسازی و روکش آسفالت پایانههای مرزی به انجام رسید.
دورنمای توسعه مسیرهای ریلی
بررسی گزارشها نیز نشان میدهد که در یکسال گذشته، ۱۴۷کیلومتر عملیات زیرسازی و ۱۱۲کیلومتر ریلگذاری و عملیات روسازی انجام شده که ۹۲کیلومتر آن به مسیر راهبردی چابهار-زاهدان اختصاص دارد. علاوهبر این، حدود ۱۰هزار مترمربع ساختمان ایستگاه در کشور ساخته شده که ۲هزار و ۸۰۰مترمربع آن به ایستگاههای این محور مهم تعلق دارد؛ این اقدامات نشاندهنده حرکت پرشتاب وزارت راه و شهرسازی و تمرکز بر پروژههای حیاتی کشور است.
راهآهن رشت-آستارا نیز یکی از اولویتهای مهم کشور در توسعه شبکه ریلی و مورد تاکید شخص مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و وزارت راه و شهرسازی است. در طول یکسال گذشته آزادسازی ۴۰کیلومتر از این محور با حمایتهای مالی سازمان برنامه و بودجه انجام شده است، بهطوری که اکنون به بیش از ۵۵کیلومتر رسیده و پیشبینی میشود تملک اراضی مسیر که بخش مهمی از عملیات اجرایی این خط ریلی محسوب میشود، تا پایان سال تکمیل شود.
شروع مجدد عملیات ریلگذاری راهآهن چابهار-زاهدان نیز در دولت چهاردهم آغاز شد و پیشرفت فیزیکی پروژه از ۷۱ به ۸۳درصد رسید. در ادامه آغاز عملیات ریلگذاری راهآهن مبارکه-شهرکرد نیز یکی دیگر از برنامههای محققشده در توسعه شبکه ریلی کشور است که با توجه ویژه پیشرفت فیزیکی این مسیر از ۶۰ به ۶۶درصد ارتقاء یافته است.
توسعه راهگذرهای ریلی علاوهبر اتصال مراکز تولیدی به بنادر و مرزها، صرفهجویی قابلتوجهی در مصرف انرژی، کاهش آلایندگیهای زیستمحیطی و ارتقای ایمنی حملونقل را به دنبال دارد. از سوی دیگر، جایگاه ژئوپلیتیک ایران در منطقه را محکمتر میکند. کارشناسان معتقدند؛ آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تأمین مالی مستمر و پایدار پروژههای در حال اجراست. تحقق اهداف دولت در حوزه حملونقل ریلی نهتنها موجب تحول در ساختار اقتصادی کشور خواهد شد، بلکه به ارتقای نقش ایران در معادلات بینالمللی نیز کمک میکند.
چشمانداز پوستاندازی حملونقل ریلی
مدتی قبل بود که جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت راهآهن در گفتوگو با پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده بود که تعداد لکوموتیوهای آماده بهکار از ۴۸۹دستگاه در مرداد پارسال به ۵۵۴دستگاه در مرداد امسال رسیده که رشد قابلتوجه ۱۳درصدی را نشان میدهد. همچنین در بخش بار، افزایش ۱۲درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل داشتیم و در بخش مسافر نیز با وجود محدودیتها، کاهش نداشتیم و حتی یکدرصد افزایش ثبت شد.
بررسیها نشان میدهد که یکی از اتفاقات مثبت سال گذشته، بهبود عملکرد ترانزیت کشور بود. همکاران ما توانستند رکورد پنجمیلیون تن بار ترانزیتی را در شبکه ریلی کشور ثبت کنند. از طرف دیگر، طی یکسال گذشته با توجه به تحولات منطقهای و ناامنی دریایی در پی جنگ روسیه و اوکراین، توافقات گستردهای با کشورهای آسیایمرکزی، قفقاز و چین انجام شد. همچنین با ۶کشور واقع در مسیر چین تا ترکیه برای فعالسازی مسیر جنوبی کریدور «یک کمربند- یک راه»، تعرفههای مشترکی تعریف شده و بر این اساس، ۳۰قطار عبوری هماهنگ شده و تا پایان امسال این عدد به ۳۰۰قطار خواهد رسید.
۲۰مرکز لجستیکی در کشور نیز شناسایی شدهاند که از این تعداد، سه تا چهار مرکز در اولویت سرمایهگذاری قرار دارند و برنامهریزی شده است که در سال آینده وارد مرحله آمادهسازی برای جذب سرمایهگذار شوند. این مراکز میتوانند نقش مهمی در افزایش سهم ریلی در حملونقل بار ایفا کرده و به توسعه پایدار کشور کمک کنند. به گفته مدیرعامل شرکت راهآهن در راستای توسعه شبکه ریلی و جذب سرمایهگذار، جذب ۸۰هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری در بخشهای ناوگان، زیرساختها و توسعه زیربناها بوده
است.
هدفگذاری ترانزیت ریلی 8میلیون تنی
در حال حاضر، راهآهن هدفگذاری خود را بر رشد ترانزیت ریلی به ۸میلیون تن متمرکز ساخته است. به گفته مدیرعامل راهآهن، تنها میزان صادرات بار ریلی به ازبکستان طی یکسال گذشته به رقم ۲میلیون تن افزاش یافته که خود، ۲۵درصد از درآمدهای حاصل از ترانزیت و صادرات ریلی را محقق ساخته است، اما از نگاه اقتصادی، باید گفت که اگرچه درآمدهای ریالی راهآهن همچنان منبع اصلی درآمد شبکه ریلی کشور را تشکیل میدهد، اما حقیقت امر این است که توسعه ترانزیت، علاوهبر رشد درآمدهای ارزی برای کشور، کیک اقتصاد راهآهن را نیز بزرگتر خواهد کرد.
به باور کارشناسان، ارزآوری راهآهن از آن منظر اهمیت دارد که علاوهبر درآمدهای ریالی پایدار، ارز خارجی وارد چرخه درآمدهای شرکت خواهد شد که این درآمد، مازاد بر درآمدهای جاری راهآهن به حساب میآید و در نتیجه، ارزشافزودهای چشمگیر به همراه خواهد داشت. مسئله دیگر اینکه طی سالهای گذشته، متاسفانه به دلیل تحریمهای وضعشده علیه کشورمان، خریدهای خارجی راهآهن و دیگر شرکتهای صنعتی از خارج با مشکلات قابلتوجهی روبهرو شده است. از سوی دیگر، کاهش درآمدهای ارزی ترانزیتی نیز به این معضل دامن زده و امکان خرید ناوگان و قطعات را با مشکل مواجه ساخته بود.
گروه حملونقل- امید اسماعیلی- حملونقل ریلی به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار نقش کلیدی در کاهش مصرف انرژی، کاهش آلایندهها، افزایش ایمنی جابهجایی و تقویت ترانزیت بینالمللی دارد. اسناد بالادستی کشور از جمله برنامه هفتم پیشرفت و سند چشمانداز حملونقل، بر افزایش سهم ریل در جابهجایی بار و مسافر، توسعه خطوط جدید، نوسازی ناوگان و تکمیل کریدورهای ریلی تاکید دارند.
به گزارش روزنامه اقتصاد سرآمد، شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور در سال اجرای برنامه، پروژههای متعددی را در زمینه احداث خطوط جدید، دوخطهسازی، برقیسازی، نوسازی واگنها و لکوموتیوها و توسعه ایستگاههای مسافری و باری اجرا کردهاند. این اقدامات ضمن بهبود ظرفیت شبکه ریلی، موجب ارتقای کیفیت خدمات مسافری و افزایش سهم ریل در حمل بار داخلی و ترانزیتی شده است.
بررسی آخرین گزارشهای رسمی منتشرشده از سوی وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد که در یکسال گذشته(سال اول فعالیت دولت چهاردهم) توسعه حملونقل ریلی و ناوگان مسافری و باری با شروع بهکار ۲۷لکوموتیو نو و بازسازیشده به ارزش ۲هزار و ۳۰۰میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفته است. همچنین خرید و بازسازی ۷۳سالن مسافری به ارزش یکهزار و ۸۰۰میلیارد تومان و خرید ۴۹۰دستگاه واگن باری جدید به ارزش ۲هزار میلیارد تومان اجرایی شد.
توسعه، تکمیل و افزایش ناوگان ریلی
بر پایه این گزارش، بهرهبرداری از ۲۹کیلومتر مسیر سالار-شادمهر به ارزش ۲هزار و ۳۳۰میلیارد تومان، انجام زیرسازی ۱۴۷کیلومتر خط ریلی جدید به ارزش ۱۵هزار و ۴۰۰میلیارد تومان، انجام روسازی ۱۱۱کیلومتر خط ریلی جدید به ارزش پنجهزار میلیارد تومان، ساخت ساختمانهای ایستگاههای راهآهن به مساحت ۹هزار و ۹۳۶مترمربع و احداث خطوط صنعتی و تجاری به طول ۳۱کیلومتر به ارزش سههزار میلیارد تومان، اجرایی شد.
بر پایه این گزارش، دوخطهسازی ۱۰۷کیلومتر مسیر موجود در محورهای پرتردد به ارزش ۹هزار میلیارد تومان، بهسازی بیش از ۱۳۰کیلومتر مسیر شریانی ریلی به ارزش یکهزار و ۵۰۰میلیارد تومان، بازسازی پلها، تونلها و ابنیه فنی با هدف ارتقای ایمنی و عمر بهرهبرداری، بهسازی و بازسازی خطوط شبکه ریلی به طول ۱۳۰کیلومتر به ارزش یکهزار و ۱۰۰میلیارد تومان و بهسازی و نوسازی سیستم علائم الکتریکی برای ۱۴ایستگاه به ارزش ۱۲۶میلیارد تومان اجرایی شد.
در یکسال خدمات دولت چهاردهم، ارتقای پایانههای بار ریلی در بنادر امامخمینی(ره)، رجایی و امیرآباد، بهسازی ایستگاههای مسافری پرتردد شامل تهران، مشهد، تبریز و شیراز، تجهیز پایانههای مرزی به سامانههای مدرن تخلیه و بارگیری و بهسازی و روکش آسفالت پایانههای مرزی به انجام رسید.
دورنمای توسعه مسیرهای ریلی
بررسی گزارشها نیز نشان میدهد که در یکسال گذشته، ۱۴۷کیلومتر عملیات زیرسازی و ۱۱۲کیلومتر ریلگذاری و عملیات روسازی انجام شده که ۹۲کیلومتر آن به مسیر راهبردی چابهار-زاهدان اختصاص دارد. علاوهبر این، حدود ۱۰هزار مترمربع ساختمان ایستگاه در کشور ساخته شده که ۲هزار و ۸۰۰مترمربع آن به ایستگاههای این محور مهم تعلق دارد؛ این اقدامات نشاندهنده حرکت پرشتاب وزارت راه و شهرسازی و تمرکز بر پروژههای حیاتی کشور است.
راهآهن رشت-آستارا نیز یکی از اولویتهای مهم کشور در توسعه شبکه ریلی و مورد تاکید شخص مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و وزارت راه و شهرسازی است. در طول یکسال گذشته آزادسازی ۴۰کیلومتر از این محور با حمایتهای مالی سازمان برنامه و بودجه انجام شده است، بهطوری که اکنون به بیش از ۵۵کیلومتر رسیده و پیشبینی میشود تملک اراضی مسیر که بخش مهمی از عملیات اجرایی این خط ریلی محسوب میشود، تا پایان سال تکمیل شود.
شروع مجدد عملیات ریلگذاری راهآهن چابهار-زاهدان نیز در دولت چهاردهم آغاز شد و پیشرفت فیزیکی پروژه از ۷۱ به ۸۳درصد رسید. در ادامه آغاز عملیات ریلگذاری راهآهن مبارکه-شهرکرد نیز یکی دیگر از برنامههای محققشده در توسعه شبکه ریلی کشور است که با توجه ویژه پیشرفت فیزیکی این مسیر از ۶۰ به ۶۶درصد ارتقاء یافته است.
توسعه راهگذرهای ریلی علاوهبر اتصال مراکز تولیدی به بنادر و مرزها، صرفهجویی قابلتوجهی در مصرف انرژی، کاهش آلایندگیهای زیستمحیطی و ارتقای ایمنی حملونقل را به دنبال دارد. از سوی دیگر، جایگاه ژئوپلیتیک ایران در منطقه را محکمتر میکند. کارشناسان معتقدند؛ آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تأمین مالی مستمر و پایدار پروژههای در حال اجراست. تحقق اهداف دولت در حوزه حملونقل ریلی نهتنها موجب تحول در ساختار اقتصادی کشور خواهد شد، بلکه به ارتقای نقش ایران در معادلات بینالمللی نیز کمک میکند.
چشمانداز پوستاندازی حملونقل ریلی
مدتی قبل بود که جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت راهآهن در گفتوگو با پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده بود که تعداد لکوموتیوهای آماده بهکار از ۴۸۹دستگاه در مرداد پارسال به ۵۵۴دستگاه در مرداد امسال رسیده که رشد قابلتوجه ۱۳درصدی را نشان میدهد. همچنین در بخش بار، افزایش ۱۲درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل داشتیم و در بخش مسافر نیز با وجود محدودیتها، کاهش نداشتیم و حتی یکدرصد افزایش ثبت شد.
بررسیها نشان میدهد که یکی از اتفاقات مثبت سال گذشته، بهبود عملکرد ترانزیت کشور بود. همکاران ما توانستند رکورد پنجمیلیون تن بار ترانزیتی را در شبکه ریلی کشور ثبت کنند. از طرف دیگر، طی یکسال گذشته با توجه به تحولات منطقهای و ناامنی دریایی در پی جنگ روسیه و اوکراین، توافقات گستردهای با کشورهای آسیایمرکزی، قفقاز و چین انجام شد. همچنین با ۶کشور واقع در مسیر چین تا ترکیه برای فعالسازی مسیر جنوبی کریدور «یک کمربند- یک راه»، تعرفههای مشترکی تعریف شده و بر این اساس، ۳۰قطار عبوری هماهنگ شده و تا پایان امسال این عدد به ۳۰۰قطار خواهد رسید.
۲۰مرکز لجستیکی در کشور نیز شناسایی شدهاند که از این تعداد، سه تا چهار مرکز در اولویت سرمایهگذاری قرار دارند و برنامهریزی شده است که در سال آینده وارد مرحله آمادهسازی برای جذب سرمایهگذار شوند. این مراکز میتوانند نقش مهمی در افزایش سهم ریلی در حملونقل بار ایفا کرده و به توسعه پایدار کشور کمک کنند. به گفته مدیرعامل شرکت راهآهن در راستای توسعه شبکه ریلی و جذب سرمایهگذار، جذب ۸۰هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری در بخشهای ناوگان، زیرساختها و توسعه زیربناها بوده
است.
هدفگذاری ترانزیت ریلی 8میلیون تنی
در حال حاضر، راهآهن هدفگذاری خود را بر رشد ترانزیت ریلی به ۸میلیون تن متمرکز ساخته است. به گفته مدیرعامل راهآهن، تنها میزان صادرات بار ریلی به ازبکستان طی یکسال گذشته به رقم ۲میلیون تن افزاش یافته که خود، ۲۵درصد از درآمدهای حاصل از ترانزیت و صادرات ریلی را محقق ساخته است، اما از نگاه اقتصادی، باید گفت که اگرچه درآمدهای ریالی راهآهن همچنان منبع اصلی درآمد شبکه ریلی کشور را تشکیل میدهد، اما حقیقت امر این است که توسعه ترانزیت، علاوهبر رشد درآمدهای ارزی برای کشور، کیک اقتصاد راهآهن را نیز بزرگتر خواهد کرد.
به باور کارشناسان، ارزآوری راهآهن از آن منظر اهمیت دارد که علاوهبر درآمدهای ریالی پایدار، ارز خارجی وارد چرخه درآمدهای شرکت خواهد شد که این درآمد، مازاد بر درآمدهای جاری راهآهن به حساب میآید و در نتیجه، ارزشافزودهای چشمگیر به همراه خواهد داشت. مسئله دیگر اینکه طی سالهای گذشته، متاسفانه به دلیل تحریمهای وضعشده علیه کشورمان، خریدهای خارجی راهآهن و دیگر شرکتهای صنعتی از خارج با مشکلات قابلتوجهی روبهرو شده است. از سوی دیگر، کاهش درآمدهای ارزی ترانزیتی نیز به این معضل دامن زده و امکان خرید ناوگان و قطعات را با مشکل مواجه ساخته بود.