«سرآمد» گزارش میدهد؛
اولتیماتوم چین به ناوهای آمریکایی و انگلیسی
تنش در دریای چین جنوبی افزایش یافته است
گروه بینالملل- سعید قلیچی- در ماههای اخیر، تنشهای دریایی در منطقه دریای چین جنوبی و تنگه تایوان شدت گرفته است. افزایش عملیاتهای نیروی دریایی ایالات متحده و انگلیس، همراه با عبورهای رسمی از تنگههای حساس، واکنشهای چین را به دنبال داشته و پرسشهایی را درباره اینکه چه عواملی باعث این تحرکات شدهاند و چرا برای چین حساسیت دارد، مطرح کرده است. آنطور که رسانهها گزارش دادهاند؛ در این مدت، چند پرواز و ناو آمریکایی و انگلیسی به صورت برنامهریزیشده از تنگه تایوان عبور کردهاند. همچنین طی هفتههای گذشته دولتهای غربی و متحدان در منطقه، از جمله آمریکا، ژاپن، فیلیپین و استرالیا، تمرینهایی دریایی برگزار کردهاند که حضور قایقها، ناوها و هواپیماها در مناطقی است که چین ادعاهای تاریخی یا جزیرهسازی کرده است.
به گزارش اقتصاد سرآمد، عبور ناوهای نظامی USS Higgins و HMS Richmond، بیش از یک مانور، زنگ خطری برای ثبات منطقهای است. این ادعایی است که چهرههای نزدیک به دولت چین در هفتههای گذشته بارها مطرح کردهاند. در واکنش به عبور ناوشکنهای آمریکایی و بریتانیایی از دریای چین جنوبی طی روزهای اخیر، ارتش آزادیبخش خلق چین اعلام کرد که عبور این ناوها از تنگه تایوان، اقدامی مخل برای صلح و ثبات منطقه است. بااینحال هنوز هم برخی کارشناسان بر این باورند که بدون دیپلماسی فوری، دریای چین جنوبی میتواند جرقه جنگ بزرگتری شود. دریای چین جنوبی مدتهاست که مورد توجه ویژه دولتهای مختلف قرار گرفته است؛ جایی که قدرتهای جهانی بر سر اقیانوس هند-آرام رقابت میکنند.
حضور ناوهای آمریکایی در دریای چین جنوبی ریشه در استراتژی بلندمدت واشنگتن برای حفظ «نظم مبتنی بر قواعد» دارد، اما رویدادهای۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ آن را به سطح بیسابقهای رسانده است. عملیاتFONOP آمریکا – که از سال۲۰۱۵ آغاز شد – مستقیماً ادعاهای ارضی چین بر ۹۰درصد این دریا را به چالش میکشد. در سال۲۰۲۴، تنشها با درگیریهای فیزیکی بین شناورهای چینی و فیلیپینی در نزدیکی صخرههای اسکاربورو و دوم سکوئیلز اوج گرفت؛ جایی که نیروهای ساحلی چین یک سرباز فیلیپینی را مجروح و تجهیزات را مصادره کردند.
ماجرای هشدار چین چه بود؟
در واکنش به حضور ناوهای جنگی آمریکایی و انگلیسی در دریای چین جنوبی، شییی، سخنگوی ناحیه شرقی ارتش آزادیبخش چین، در حساب رسمی ویچت این واحد با انتشار بیانیهای نوشت: ناوشکن آمریکایی «هیگینز» و ناوچه بریتانیایی «ریچموند» از تنگه تایوان عبور کرده و «دست به تحریک و مزاحمت» زدهاند. وی افزود: نیروهای دریایی و هوایی ارتش چین کل فرایند عبور را زیرنظر داشته و بهطور مؤثر واکنش نشان دادهاند. شییی همچنین تأکید کرد که اقدامات آمریکا و بریتانیا پیام غلطی در این منطقه ارسال کرده و صلح و ثبات تنگه تایوان را بر هم میزند. او افزود: یگانهای ارتش در منطقه در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارند و با قاطعیت از حاکمیت و امنیت ملی و صلح و ثبات منطقه دفاع خواهند کرد.
وزارت دفاع بریتانیا این عبور را اقدامی متداول خواند و گفت: نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا مأموریتها را کاملاً مطابق با حقوق و رویههای بینالمللی انجام میدهد و براساس کنوانسیون حقوق دریاها از حق آزادی کشتیرانی در آبهای آزاد استفاده میکند. نیروی دریایی آمریکا نیز این اقدام را «عبور معمول» توصیف کرده و در بیانیهای اعلام کرد: این کشتیها در آبراهی که جزو آبهای سرزمینی هیچ کشور ساحلی نیست، عبور کردند. آزادی و حقوق کشتیرانی در تنگه تایوان نباید محدود شود.
ارتش چین همچنین روز جمعه(21شهریورماه) اعلام کرد که سومین ناو هواپیمابر این کشور، فوجیان، از تنگه تایوان عبور کرده و به آبهای دریای جنوبی چین رفته تا مأموریتهای آزمایشی و آموزشی انجام دهد. پیش از این نیز رسانهها گزارش داده بودند که ارتش آزادیبخش چین شنبه گذشته(15شهریور) نیز اقدام ناوهای جنگی کانادا و استرالیا در عبور از تنگه تایوان را «تحریکآمیز» و عاملی برای افزایش ریسک امنیتی منطقه دانسته بود.
ریشه افزایش حساسیت چین
حساسیت پکن نسبت به تحرکات دریایی آمریکا ریشه در ادعاهای تاریخی و استراتژیک دارد. چین براساس «خط 9گانه» که توسط دادگاه دائمی داوری لاهه در۲۰۱۶ رد شد، ۹۰درصدSCS را مال خود میداند. این دریا نهتنها حاوی ذخایر عظیم نفت و گاز(۱۱میلیارد بشکه نفت و ۱۹۰تریلیون فوتمکعب گاز) است، بلکه گذرگاه ۵تریلیون دلاری تجارت جهانی – از جمله ۸۰درصد واردات نفت چین – محسوب میشود. از منظر امنیتی، SCS «حیاط خلوت» چین است: جزایر مصنوعی در پاراسل و اسپراتلی به پایگاههای نظامی تبدیل شدهاند و هرگونه حضور آمریکایی را تهدیدی برای «بازپسگیری» تایوان تلقی میکند. پکن آمریکا را متهم به «استفاده ابزاری از فیلیپین و ویتنام» برای محاصره چین میکند و تحرکات غربی را «دخالت در امور داخلی» میبیند. علاوهبر این، افزایش «شبهنظامیان دریایی» چین(فیشینگفلیتها) برای اعمال کنترل، ریسک درگیری تصادفی را بالا برده، همانطور که در گزارش شورای روابط خارجی هشدار داده شده است.برخی رسانهها نیز تحلیل کردهاند که عبور ناوهای جنگی کشورهای غربی از دریای چین جنوبی، نمادی از «جنگ سرد جدید» در اقیانوسیه است: آمریکا با متحدانش(بریتانیا، کانادا، استرالیا) حضور خود را برای بازدارندگی افزایش میدهد، در حالیکه چین با ردیابی و تمرینهای نظامی پاسخ میدهد. تحلیلگرانCFR هشدار میدهند که ریسک درگیری تصادفی بالاست، بهویژه با سیاست «ریسکپذیری در حال تکامل» پکن در عملیات خاکستری ترامپ، با تمرکز برSCS، ممکن است تنش را تشدید کند، اما همکاری درUNCLOS میتواند راهحل باشد. چین با ناو فوجیان، قدرتنمایی میکند، اما وابستگی اقتصادی بهSCS آن را آسیبپذیر میسازد. برای ایران و دیگر قدرتهای شرقی، این تنشها زنجیره تأمین جهانی را تهدید میکند.
اهمیت استراتژیک دریای چین جنوبی
دریای چین جنوبی یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان است؛ میلیاردها دلار کالا و انرژی از طریق آن حمل میشود. هرگونه اختلال یا تهدید در این مسیرها میتواند تأثیرات جهانی داشته باشد. همچنین امنیت خطوط دریایی چین: برای چین ضروری است که خروجی نفت و حمل کالا از جنوب کشور بیچالش باشد. همچنین دسترسی نیروی دریایی چین به اقیانوسها جزو استراتژیهای امنیت ملی است. حضور کشتیها و ناوهای خارجی نزدیک قلمرو دریایی چین برای پکن به معنی تهدید بالقوهای بر توانایی پاسخ و دفاع دریایی است. چین با بسط زیرساختهای نظامی در جزایر مورد مناقشه، ساخت پایگاه نظامی، باند فرودگاه، ایستگاه رادار و امکانات لجستیکی، تلاش کرده است توان بازدارندگی خود را بالا ببرد. حضور ناوهای خارجی و عبورهای رسمی که قانون بینالمللی اجازه آن را میدهد، چالشی برای این بازدارندگی است. تنشهای دریایی فعلی بین آمریکا و انگلیس از یک سو و چین از سوی دیگر، منعکسکننده رقابت گستردهتر برای قدرت و کنترل استراتژیک در منطقهی آسیا–پاسیفیک است. عبورهای نظامی -که به ظاهر مطابق حقوق بینالمللی(آزاد بودن عبور در تنگهها و دریای آزاد) صورت میگیرند- برای چین بهمثابه تهدیدی برای حاکمیت، آماج فشار منطقهای و نشانه ضعف یا تسلیم در برابر فشار خارجی هستند. در این میان تحلیلگران نظامی و کارشناسان سیاسی بر این باورند که اگر سیاستهای فعلی ادامه یابد، احتمال دارد شاهد مجموعه جدیدی از ائتلافها، افزایش عملیات نظامی چینی بر پایه پروژههای دفاعی در جزایر و بحث بیشتر درباره چارچوبهای بینالمللی حقوق دریایی و کنترل عرصههای دریایی باشیم.
گروه بینالملل- سعید قلیچی- در ماههای اخیر، تنشهای دریایی در منطقه دریای چین جنوبی و تنگه تایوان شدت گرفته است. افزایش عملیاتهای نیروی دریایی ایالات متحده و انگلیس، همراه با عبورهای رسمی از تنگههای حساس، واکنشهای چین را به دنبال داشته و پرسشهایی را درباره اینکه چه عواملی باعث این تحرکات شدهاند و چرا برای چین حساسیت دارد، مطرح کرده است. آنطور که رسانهها گزارش دادهاند؛ در این مدت، چند پرواز و ناو آمریکایی و انگلیسی به صورت برنامهریزیشده از تنگه تایوان عبور کردهاند. همچنین طی هفتههای گذشته دولتهای غربی و متحدان در منطقه، از جمله آمریکا، ژاپن، فیلیپین و استرالیا، تمرینهایی دریایی برگزار کردهاند که حضور قایقها، ناوها و هواپیماها در مناطقی است که چین ادعاهای تاریخی یا جزیرهسازی کرده است.
به گزارش اقتصاد سرآمد، عبور ناوهای نظامی USS Higgins و HMS Richmond، بیش از یک مانور، زنگ خطری برای ثبات منطقهای است. این ادعایی است که چهرههای نزدیک به دولت چین در هفتههای گذشته بارها مطرح کردهاند. در واکنش به عبور ناوشکنهای آمریکایی و بریتانیایی از دریای چین جنوبی طی روزهای اخیر، ارتش آزادیبخش خلق چین اعلام کرد که عبور این ناوها از تنگه تایوان، اقدامی مخل برای صلح و ثبات منطقه است. بااینحال هنوز هم برخی کارشناسان بر این باورند که بدون دیپلماسی فوری، دریای چین جنوبی میتواند جرقه جنگ بزرگتری شود. دریای چین جنوبی مدتهاست که مورد توجه ویژه دولتهای مختلف قرار گرفته است؛ جایی که قدرتهای جهانی بر سر اقیانوس هند-آرام رقابت میکنند.
حضور ناوهای آمریکایی در دریای چین جنوبی ریشه در استراتژی بلندمدت واشنگتن برای حفظ «نظم مبتنی بر قواعد» دارد، اما رویدادهای۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ آن را به سطح بیسابقهای رسانده است. عملیاتFONOP آمریکا – که از سال۲۰۱۵ آغاز شد – مستقیماً ادعاهای ارضی چین بر ۹۰درصد این دریا را به چالش میکشد. در سال۲۰۲۴، تنشها با درگیریهای فیزیکی بین شناورهای چینی و فیلیپینی در نزدیکی صخرههای اسکاربورو و دوم سکوئیلز اوج گرفت؛ جایی که نیروهای ساحلی چین یک سرباز فیلیپینی را مجروح و تجهیزات را مصادره کردند.
ماجرای هشدار چین چه بود؟
در واکنش به حضور ناوهای جنگی آمریکایی و انگلیسی در دریای چین جنوبی، شییی، سخنگوی ناحیه شرقی ارتش آزادیبخش چین، در حساب رسمی ویچت این واحد با انتشار بیانیهای نوشت: ناوشکن آمریکایی «هیگینز» و ناوچه بریتانیایی «ریچموند» از تنگه تایوان عبور کرده و «دست به تحریک و مزاحمت» زدهاند. وی افزود: نیروهای دریایی و هوایی ارتش چین کل فرایند عبور را زیرنظر داشته و بهطور مؤثر واکنش نشان دادهاند. شییی همچنین تأکید کرد که اقدامات آمریکا و بریتانیا پیام غلطی در این منطقه ارسال کرده و صلح و ثبات تنگه تایوان را بر هم میزند. او افزود: یگانهای ارتش در منطقه در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارند و با قاطعیت از حاکمیت و امنیت ملی و صلح و ثبات منطقه دفاع خواهند کرد.
وزارت دفاع بریتانیا این عبور را اقدامی متداول خواند و گفت: نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا مأموریتها را کاملاً مطابق با حقوق و رویههای بینالمللی انجام میدهد و براساس کنوانسیون حقوق دریاها از حق آزادی کشتیرانی در آبهای آزاد استفاده میکند. نیروی دریایی آمریکا نیز این اقدام را «عبور معمول» توصیف کرده و در بیانیهای اعلام کرد: این کشتیها در آبراهی که جزو آبهای سرزمینی هیچ کشور ساحلی نیست، عبور کردند. آزادی و حقوق کشتیرانی در تنگه تایوان نباید محدود شود.
ارتش چین همچنین روز جمعه(21شهریورماه) اعلام کرد که سومین ناو هواپیمابر این کشور، فوجیان، از تنگه تایوان عبور کرده و به آبهای دریای جنوبی چین رفته تا مأموریتهای آزمایشی و آموزشی انجام دهد. پیش از این نیز رسانهها گزارش داده بودند که ارتش آزادیبخش چین شنبه گذشته(15شهریور) نیز اقدام ناوهای جنگی کانادا و استرالیا در عبور از تنگه تایوان را «تحریکآمیز» و عاملی برای افزایش ریسک امنیتی منطقه دانسته بود.
ریشه افزایش حساسیت چین
حساسیت پکن نسبت به تحرکات دریایی آمریکا ریشه در ادعاهای تاریخی و استراتژیک دارد. چین براساس «خط 9گانه» که توسط دادگاه دائمی داوری لاهه در۲۰۱۶ رد شد، ۹۰درصدSCS را مال خود میداند. این دریا نهتنها حاوی ذخایر عظیم نفت و گاز(۱۱میلیارد بشکه نفت و ۱۹۰تریلیون فوتمکعب گاز) است، بلکه گذرگاه ۵تریلیون دلاری تجارت جهانی – از جمله ۸۰درصد واردات نفت چین – محسوب میشود. از منظر امنیتی، SCS «حیاط خلوت» چین است: جزایر مصنوعی در پاراسل و اسپراتلی به پایگاههای نظامی تبدیل شدهاند و هرگونه حضور آمریکایی را تهدیدی برای «بازپسگیری» تایوان تلقی میکند. پکن آمریکا را متهم به «استفاده ابزاری از فیلیپین و ویتنام» برای محاصره چین میکند و تحرکات غربی را «دخالت در امور داخلی» میبیند. علاوهبر این، افزایش «شبهنظامیان دریایی» چین(فیشینگفلیتها) برای اعمال کنترل، ریسک درگیری تصادفی را بالا برده، همانطور که در گزارش شورای روابط خارجی هشدار داده شده است.برخی رسانهها نیز تحلیل کردهاند که عبور ناوهای جنگی کشورهای غربی از دریای چین جنوبی، نمادی از «جنگ سرد جدید» در اقیانوسیه است: آمریکا با متحدانش(بریتانیا، کانادا، استرالیا) حضور خود را برای بازدارندگی افزایش میدهد، در حالیکه چین با ردیابی و تمرینهای نظامی پاسخ میدهد. تحلیلگرانCFR هشدار میدهند که ریسک درگیری تصادفی بالاست، بهویژه با سیاست «ریسکپذیری در حال تکامل» پکن در عملیات خاکستری ترامپ، با تمرکز برSCS، ممکن است تنش را تشدید کند، اما همکاری درUNCLOS میتواند راهحل باشد. چین با ناو فوجیان، قدرتنمایی میکند، اما وابستگی اقتصادی بهSCS آن را آسیبپذیر میسازد. برای ایران و دیگر قدرتهای شرقی، این تنشها زنجیره تأمین جهانی را تهدید میکند.
اهمیت استراتژیک دریای چین جنوبی
دریای چین جنوبی یکی از مهمترین مسیرهای دریایی جهان است؛ میلیاردها دلار کالا و انرژی از طریق آن حمل میشود. هرگونه اختلال یا تهدید در این مسیرها میتواند تأثیرات جهانی داشته باشد. همچنین امنیت خطوط دریایی چین: برای چین ضروری است که خروجی نفت و حمل کالا از جنوب کشور بیچالش باشد. همچنین دسترسی نیروی دریایی چین به اقیانوسها جزو استراتژیهای امنیت ملی است. حضور کشتیها و ناوهای خارجی نزدیک قلمرو دریایی چین برای پکن به معنی تهدید بالقوهای بر توانایی پاسخ و دفاع دریایی است. چین با بسط زیرساختهای نظامی در جزایر مورد مناقشه، ساخت پایگاه نظامی، باند فرودگاه، ایستگاه رادار و امکانات لجستیکی، تلاش کرده است توان بازدارندگی خود را بالا ببرد. حضور ناوهای خارجی و عبورهای رسمی که قانون بینالمللی اجازه آن را میدهد، چالشی برای این بازدارندگی است. تنشهای دریایی فعلی بین آمریکا و انگلیس از یک سو و چین از سوی دیگر، منعکسکننده رقابت گستردهتر برای قدرت و کنترل استراتژیک در منطقهی آسیا–پاسیفیک است. عبورهای نظامی -که به ظاهر مطابق حقوق بینالمللی(آزاد بودن عبور در تنگهها و دریای آزاد) صورت میگیرند- برای چین بهمثابه تهدیدی برای حاکمیت، آماج فشار منطقهای و نشانه ضعف یا تسلیم در برابر فشار خارجی هستند. در این میان تحلیلگران نظامی و کارشناسان سیاسی بر این باورند که اگر سیاستهای فعلی ادامه یابد، احتمال دارد شاهد مجموعه جدیدی از ائتلافها، افزایش عملیات نظامی چینی بر پایه پروژههای دفاعی در جزایر و بحث بیشتر درباره چارچوبهای بینالمللی حقوق دریایی و کنترل عرصههای دریایی باشیم.