«سرآمد» گزارش میدهد
آمادگی هرمزگان و مَکُران برای مقابله با سونامی
برگزاری مانور بینالمللی مقابله با سونامی اقیانوس هند در جنوب کشور
گروه دانش دریا- چهارشنبه هفته گذشته بخشی از سواحل جنوبی کشور شاهد برگزاری مانور بینالمللی سونامی اقیانوس هند بود. این مانور بینالمللی در ساحل روستای بحل شهرستان جاسک، مناطقی از مکران و حتی چابهار به عنوان یکی از حساسترین مناطق ساحلی کشور برگزار شد. آنطور که مسئولان اعلام کردند، هدف اصلی از برگزاری این مانور بینالمللی ارتقای سطح آمادگی جوامع محلی برای مقابله با آسیبهای احتمالی در صورت وقوع سونامی در این سواحل بوده است. همچنین آنطور که روابطعمومی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی گزارش داده؛ در این برنامه سناریوی وقوع زمینلرزهای با بزرگی ۹ریشتر در گسل مکران در مرز ایران و پاکستان تمرین شد. این مانور با همکاری یونسکو، کمیسیون بینالدولی اقیانوسشناسی، مدیریت بحران استانداری هرمزگان، جمعیت هلالاحمر، سازمان بنادر و دریانوردی و سایر دستگاههای ذیربط با موفقیت برگزار شد.
به گزارش اقتصاد سرآمد، مانور منطقهای مقابله با سونامی با حضور گسترده نیروهای امدادی و اجرایی در بندر چابهار برگزار شد. این مانور همزمان با سایر کشورهای حاشیه اقیانوس هند و با مشارکت ۲۴کشور، به منظور ارتقای سطح آمادگی در برابر خطرات ناشی از سونامی انجام شد. در این تمرین منطقهای، سناریوی وقوع زلزلهای شدید در بستر اقیانوس هند و احتمال وقوع امواج بلند سونامی در سواحل جنوبی ایران شبیهسازی شد. دستگاههای امدادرسان از جمله جمعیت هلالاحمر، اورژانس، آتشنشانی، نیروی انتظامی، ارتش و سایر نهادهای ذیربط، در این مانور حضور فعال داشتند.
برگزاری این مانور بخشی از برنامه جامع منطقهای سازمان بینالدولی هشدار سونامی در اقیانوس هند بود و با هدف آزمایش کارایی سامانههای هشدار سریع، بررسی هماهنگی بینسازمانی و ارتقای آگاهی عمومی نسبت به خطرات ناشی از سونامی انجام گرفت. مسئولان برگزارکننده اعلام کردند که نتایج این مانور میتواند به بهبود پاسخ اضطراری، آموزشهای همگانی و شناسایی نقاط آسیبپذیر در نوار ساحلی جنوب کشور کمک کند.
برگزاری مانور بینالمللی سونامی در استان هرمزگان و امتداد منطقه سواحل مکران تا چابهار از چند منظر دارای اهمیت بالایی است. طی ماههای گذشته مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و بسیاری از چهرههای دولت چهاردهم بارها و بارها بر لزوم حرکت توسعه و انتقال صنایع به مناطق ساحلی در حاشیه خلیجفارس و دریای عمان تاکید کردهاند. با این نگاه ایجاد زیرساختهای لازم برای افزایش میزان آمادگی جهت مقابله با بلایای طبیعی، اهمیت بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرده است.
شبیهسازی سونامی اقیانوس هند در هرمزگان
رئیس مرکز اقیانوسشناسی هرمزگان نیز در این مانور با اشاره به اینکه مانور سونامی اقیانوس هند۲۰۲۵ با عنوان اختصاری IOWave25شناخته میشود، گفت: شبیهسازی سونامی در منطقه اقیانوس هند یکی از برنامههای بینالمللی است و با هدف سنجش آمادگی کشورها در برابر خطرات احتمالی ناشی از زلزلههای دریایی اجرا میشود. صمد حمزهئی افزود: در این رزمایش، ایران با تمرکز بر سواحل مکران مشارکت دارد و وقوع زمینلرزهای با بزرگی ۹ریشتر در گسل مکران در مرز ایران و پاکستان شبیهسازی شد. وی یادآور شد: براساس این سناریو، با نزدیکشدن امواج سونامی فرضی به ارتفاع حدود ۱۶متر در مدت ۲۰دقیقه به سواحل روستای بَحل شهرستان جاسک و عملیات تخلیه اضطراری، هشدار و امدادرسانی اجرا شد.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی هرمزگان با اشاره به ابعاد آموزشی و مدیریتی این برنامه، ادامه داد: محورهای اصلی مانور IOWave25 شامل پنج بخش کلیدی آمادگی، هماهنگی، واکنش سریع، هشدار و کاهش خطر و ایمنی جامعه است که در قالب سناریوهای عملیاتی و آموزشی دنبال میشود. حمزهئی همچنین با تاکید بر اهمیت استمرار این رزمایشها در سواحل جنوبی کشور خاطرنشان کرد: برگزاری منظم مانورهای سونامی موجب میشود ضعفها و چالشهای احتمالی در مسیر اطلاعرسانی، تخلیه اضطراری و امدادرسانی شناسایی و برطرف شود. همچنین نتایج این مانور مبنای اصلاح و بهروزرسانی طرحهای واکنش اضطراری و برنامههای مدیریت بحران در سواحل جنوب کشور قرار خواهد گرفت.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان نیز در حاشیه برگزاری این مانور گفت: این مانور با هدف ارتقای سطح آمادگی مردم و دستگاههای اجرایی در مواجهه با سونامی و بلایای طبیعی، طبق سناریوی ابلاغی و با رعایت دقیق پروتکلها و هماهنگیهای از پیش تعیینشده، به اجرا درآمد. به گزارش «ایرنا»، مهرداد حسنزاده بیان کرد: این مانور با مشارکت فعال اعضای ستاد بحران و همکاری گسترده اقشار مختلف مردم برگزار شد و نشان داد که همافزایی و آمادگی جمعی میتواند در شرایط بحرانی نقش تعیینکنندهای ایفا کند. وی اظهار کرد: روستای بحل جاسک در سواحل مکران به عنوان نقطه هدف اجرای این مانور انتخاب شد تا با سنجش سطح واکنش جوامع محلی، میزان آمادگی واقعی در برابر خطر سونامی ارزیابی شود. مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان خاطرنشان کرد: این مانور با آرامش کامل، نظم مثالزدنی و مشارکت موثر نهادهای امدادی، انتظامی، علمی و مردمی برگزار شد و یکی از نمونههای موفق تمرین میدانی در حوزه مدیریت بحران محسوب میشود.
ویژگیهای گسل و احتمال سونامی در منطقه
منطقه مکران به دلیل وجود گسل فرورانش مکران به طول حدود ۹۰۰کیلومتر-از نزدیک تنگههرمز تا مرز هند-که در جنوب ایران و پاکستان قرار دارد، محل برخورد صفحه عربستان با صفحه اوراسیاست و همین مسئله تاکنون زمینلرزه و سونامیهای مهلکی را ثبت کرده است. فصلنامه علمی علوم زمین، در یکی از شمارههای سالهای گذشته خود نتیجه یک مطالعه درباره بررسی تاریخچه رخداد سونامی و ارزیابی پتانسیل سونامیخیزی منطقه فرورانش مکران در سواحل دریای عمان را منتشر کرد که نشان میداد ناحیه فرورانش مکران در نزدیکی سواحل ایران، عمان، پاکستان و هند واقعشده و وقوع سونامی میتواند تمام این ۴کشور را مورد تهدید قرار دهد.
گسل مکران، گسل طویلی بوده که لبه مرز فرورانشی ایالت لرزهزمینساختی مکران است که در محدوده ساحلی دریای عمان قرار گرفته و تا جنوب پاکستان دارد؛ یعنی از جنوب استان هرمزگان شروع میشود، از جنوب سیستان و بلوچستان عبور میکند و به سمت سواحل جنوبی پاکستان ادامه پیدا میکند و این زون فرورانش تکتونیکی مکران زونی با توان لرزهزایی بالاست، اما از آنجا که لبه گسل در اقیانوس است، لرزههای آن در خشکی نیست و اینکه میگویند هر ۶۰سال یکبار زلزله در این منطقه اتفاق میافتد، با مفهوم دوره بازگشت رخدادهای لرزهای در ارتباط است.
به باور کارشناسان و برخی زمینشناسان؛ مهمترین خطری که ایالت مکران-نواز زون مکران در سمت جنوبی استان سیستان و بلوچستان- را تهدید میکند، وقوع سونامی در اثر رخداد زلزله در امتداد دریای عمان-گسل مکران است، زیرا اگر در این منطقه زلزله رخ دهد- زلزله نه به مفهوم خرابی ساختمانها، بلکه به معنای آسیبدیدگی در اثر سونامی است- البته در خلیجفارس این تهدید وجود ندارد، اما در منطقه جنوبی به دلیل اتصال دریای عمان به اقیانوس هند و اقیانوسی بودن این منطقه احتمال وقوع سونامی زیاد است و احتمال خطر سونامی تا محدودههای شهری چابهار نیز پیشبینی میشود.
با توجه به اینکه امتداد این گسل در منطقه سیستان و بلوچستان است، اگر نزدیک سواحل ایران زلزله رخ دهد، بر اثر جابهجایی این گسل احتمال وقوع سونامی وجود دارد که تهدیدی بسیار جدی برای سکونتهای نزدیک ساحل محسوب میشود و از آنجا که توسعه منطقه مکران در دستور کار قرار گرفته، در نظر گرفتن مقابله با این خطر بالقوه در طراحیها و احداث سازهها بسیار حائز اهمیت است. بااینحال، توصیه میشود راهاندازی سیستم هشدار سونامی اجراییترین اقدامی است که با هزینه کم میتوان انجام داد، ضمن آنکه ضرورت دارد طراحی مستحدثات و محیط با احتساب خطر وقوع سونامی صورت گیرد و در واقع سیاستهای توسعهای بدون توجه به مخاطرات طبیعی و عدم انجام مطالعات مذکور در محدوده با خطر زلزله و سونامی مکران، مسلماً جنبه پایدار نخواهد داشت و توصیه میشود قبل از اجرای پروژههای عمرانی و توسعهای در منطقه این مطالعات بنیادی مورد توجه قرار گیرد.
سونامی چیست؟
سونامی مجموعهای از امواج بسیار بلند است که در اثر جابهجایی بزرگ و ناگهانی اقیانوس/دریا ایجاد میشود. امواج سونامی معمولاً در نتیجه یک زلزله در زیر یا نزدیک بستر اقیانوس ایجاد میشود. نیروی ایجادشده در اثر این جابهجایی، امواجی را ایجاد میکند که در همه جهات دور از منبع خود به بیرون گسیل میشوند و گاهی اوقات از کل حوضههای اقیانوسی عبور میکنند. برخلاف امواج باد رانده(ناشی از اثر باد) که تنها از طریق بالاترین لایه اقیانوس عبور میکنند، سونامیها در کل ستون آب، از بستر اقیانوس به سطح اقیانوس حرکت میکنند. بیشتر سونامیها در اثر زمینلرزههای ناشی از نزدیکشدن مرزهای صفحات تکتونیکی(لیتوسفر زمین که شامل پوسته و گوشته بالایی است، از مجموعهای از قطعات یا صفحات تکتونیکی تشکیل شده است که در طول زمان به آرامی حرکت میکنند) ایجاد میشوند. سونامی همچنین میتواند ناشی از رانش زمین، فعالیتهای آتشفشانی، شرایط خاص آبوهوایی و احتمالاً برخورد یا انفجار روی اقیانوس اجرام نزدیک به زمین(مانند سیارکها، ستارههای دنبالهدار) ایجاد شود.
هنگامی که یک سونامی شکل میگیرد، سرعت حرکت آن به عمق اقیانوس بستگی دارد. در اعماق اقیانوس، یک سونامی میتواند به سرعت یک هواپیمای جت، بیش از 800کیلومتر در ساعت حرکت کند و طول موج آن، فاصله از تاج تا قله، ممکن است صدها مایل باشد. دریانوردان در دریا معمولاً هنگام عبور چنین امواج سونامیای از زیر آنها متوجه بروز سونامی نمیشوند. در آبهای عمیق، نوک موج به ندرت به بیش از سهپا بالاتر از موج اقیانوس میرسد. سامانههای ارزیابی و گزارش سونامی در اعماق اقیانوس، میتوانند تغییرات جزئی در ارتفاع سطح دریا را شناسایی کرده و این اطلاعات را به مراکز هشدار سونامی منتقل کنند.
تبعات سونامی برای حیات ساحلی
سونامی تنها زمانی خطرناک میشود که به خشکی نزدیک شود. با ورود یک سونامی به آبهای کمعمق در نزدیکی خط ساحلی، سرعت آن به حدود 30 تا 50کیلومتر در ساعت کاهش مییابد. طول موج کاهش مییابد، ارتفاع افزایش مییابد و جریانها تشدید میشوند. هنگامی که این امواج به خشکی برخورد میکنند، بیشتر سونامیها کمتر از 3متر ارتفاع دارند، اما در موارد شدید، ارتفاع آب میتوانند از 30متر در نزدیکی منبع خود بیشتر شود. یک سونامی ممکن است مانند یک سیل سریع یا دیواری از آب متلاطم به خشکی بیاید و یک سونامی بزرگ میتواند مناطق کمارتفاع ساحلی را بیش از یک مایل(1600متر) غرق در سیلاب کند. سونامیهای بزرگ تهدیدهای مهمی برای سلامت انسان، اموال، زیرساختها، منابع و اقتصاد هستند. اثرات آنها میتواند طولانیمدت باشد و بسیار فراتر از خط ساحلی احساس شود.
سونامیها معمولاً شدیدترین خسارات و تلفات را در نزدیکی منبع خود ایجاد میکنند؛ جایی که زمان کمی برای هشدار وجود دارد. از طرف دیگر، دانشمندان نمیتوانند زمان و مکان وقوع سونامی بعدی را پیشبینی کنند، اما مراکز هشدار سونامی میدانند که کدام زمینلرزهها احتمال ایجاد سونامی را دارند و در صورت امکان میتوانند پیامهایی را منتشر کنند. آنها شبکههای سیستمهای رصد سطح دریا در اعماق اقیانوس و ساحلی را که برای تشخیص سونامی طراحی شدهاند، نظارت کرده و از اطلاعات این شبکهها برای پیشبینی اثرات ساحلی و هدایت تصمیمهای محلی در مورد تخلیه استفاده میکنند. قابلیتهای هشدار سونامی از زمان سونامی اقیانوس هند در سال2004 به طرز چشمگیری بهتر شده
است.
گروه دانش دریا- چهارشنبه هفته گذشته بخشی از سواحل جنوبی کشور شاهد برگزاری مانور بینالمللی سونامی اقیانوس هند بود. این مانور بینالمللی در ساحل روستای بحل شهرستان جاسک، مناطقی از مکران و حتی چابهار به عنوان یکی از حساسترین مناطق ساحلی کشور برگزار شد. آنطور که مسئولان اعلام کردند، هدف اصلی از برگزاری این مانور بینالمللی ارتقای سطح آمادگی جوامع محلی برای مقابله با آسیبهای احتمالی در صورت وقوع سونامی در این سواحل بوده است. همچنین آنطور که روابطعمومی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی گزارش داده؛ در این برنامه سناریوی وقوع زمینلرزهای با بزرگی ۹ریشتر در گسل مکران در مرز ایران و پاکستان تمرین شد. این مانور با همکاری یونسکو، کمیسیون بینالدولی اقیانوسشناسی، مدیریت بحران استانداری هرمزگان، جمعیت هلالاحمر، سازمان بنادر و دریانوردی و سایر دستگاههای ذیربط با موفقیت برگزار شد.
به گزارش اقتصاد سرآمد، مانور منطقهای مقابله با سونامی با حضور گسترده نیروهای امدادی و اجرایی در بندر چابهار برگزار شد. این مانور همزمان با سایر کشورهای حاشیه اقیانوس هند و با مشارکت ۲۴کشور، به منظور ارتقای سطح آمادگی در برابر خطرات ناشی از سونامی انجام شد. در این تمرین منطقهای، سناریوی وقوع زلزلهای شدید در بستر اقیانوس هند و احتمال وقوع امواج بلند سونامی در سواحل جنوبی ایران شبیهسازی شد. دستگاههای امدادرسان از جمله جمعیت هلالاحمر، اورژانس، آتشنشانی، نیروی انتظامی، ارتش و سایر نهادهای ذیربط، در این مانور حضور فعال داشتند.
برگزاری این مانور بخشی از برنامه جامع منطقهای سازمان بینالدولی هشدار سونامی در اقیانوس هند بود و با هدف آزمایش کارایی سامانههای هشدار سریع، بررسی هماهنگی بینسازمانی و ارتقای آگاهی عمومی نسبت به خطرات ناشی از سونامی انجام گرفت. مسئولان برگزارکننده اعلام کردند که نتایج این مانور میتواند به بهبود پاسخ اضطراری، آموزشهای همگانی و شناسایی نقاط آسیبپذیر در نوار ساحلی جنوب کشور کمک کند.
برگزاری مانور بینالمللی سونامی در استان هرمزگان و امتداد منطقه سواحل مکران تا چابهار از چند منظر دارای اهمیت بالایی است. طی ماههای گذشته مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و بسیاری از چهرههای دولت چهاردهم بارها و بارها بر لزوم حرکت توسعه و انتقال صنایع به مناطق ساحلی در حاشیه خلیجفارس و دریای عمان تاکید کردهاند. با این نگاه ایجاد زیرساختهای لازم برای افزایش میزان آمادگی جهت مقابله با بلایای طبیعی، اهمیت بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرده است.
شبیهسازی سونامی اقیانوس هند در هرمزگان
رئیس مرکز اقیانوسشناسی هرمزگان نیز در این مانور با اشاره به اینکه مانور سونامی اقیانوس هند۲۰۲۵ با عنوان اختصاری IOWave25شناخته میشود، گفت: شبیهسازی سونامی در منطقه اقیانوس هند یکی از برنامههای بینالمللی است و با هدف سنجش آمادگی کشورها در برابر خطرات احتمالی ناشی از زلزلههای دریایی اجرا میشود. صمد حمزهئی افزود: در این رزمایش، ایران با تمرکز بر سواحل مکران مشارکت دارد و وقوع زمینلرزهای با بزرگی ۹ریشتر در گسل مکران در مرز ایران و پاکستان شبیهسازی شد. وی یادآور شد: براساس این سناریو، با نزدیکشدن امواج سونامی فرضی به ارتفاع حدود ۱۶متر در مدت ۲۰دقیقه به سواحل روستای بَحل شهرستان جاسک و عملیات تخلیه اضطراری، هشدار و امدادرسانی اجرا شد.
رئیس مرکز اقیانوسشناسی هرمزگان با اشاره به ابعاد آموزشی و مدیریتی این برنامه، ادامه داد: محورهای اصلی مانور IOWave25 شامل پنج بخش کلیدی آمادگی، هماهنگی، واکنش سریع، هشدار و کاهش خطر و ایمنی جامعه است که در قالب سناریوهای عملیاتی و آموزشی دنبال میشود. حمزهئی همچنین با تاکید بر اهمیت استمرار این رزمایشها در سواحل جنوبی کشور خاطرنشان کرد: برگزاری منظم مانورهای سونامی موجب میشود ضعفها و چالشهای احتمالی در مسیر اطلاعرسانی، تخلیه اضطراری و امدادرسانی شناسایی و برطرف شود. همچنین نتایج این مانور مبنای اصلاح و بهروزرسانی طرحهای واکنش اضطراری و برنامههای مدیریت بحران در سواحل جنوب کشور قرار خواهد گرفت.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان نیز در حاشیه برگزاری این مانور گفت: این مانور با هدف ارتقای سطح آمادگی مردم و دستگاههای اجرایی در مواجهه با سونامی و بلایای طبیعی، طبق سناریوی ابلاغی و با رعایت دقیق پروتکلها و هماهنگیهای از پیش تعیینشده، به اجرا درآمد. به گزارش «ایرنا»، مهرداد حسنزاده بیان کرد: این مانور با مشارکت فعال اعضای ستاد بحران و همکاری گسترده اقشار مختلف مردم برگزار شد و نشان داد که همافزایی و آمادگی جمعی میتواند در شرایط بحرانی نقش تعیینکنندهای ایفا کند. وی اظهار کرد: روستای بحل جاسک در سواحل مکران به عنوان نقطه هدف اجرای این مانور انتخاب شد تا با سنجش سطح واکنش جوامع محلی، میزان آمادگی واقعی در برابر خطر سونامی ارزیابی شود. مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان خاطرنشان کرد: این مانور با آرامش کامل، نظم مثالزدنی و مشارکت موثر نهادهای امدادی، انتظامی، علمی و مردمی برگزار شد و یکی از نمونههای موفق تمرین میدانی در حوزه مدیریت بحران محسوب میشود.
ویژگیهای گسل و احتمال سونامی در منطقه
منطقه مکران به دلیل وجود گسل فرورانش مکران به طول حدود ۹۰۰کیلومتر-از نزدیک تنگههرمز تا مرز هند-که در جنوب ایران و پاکستان قرار دارد، محل برخورد صفحه عربستان با صفحه اوراسیاست و همین مسئله تاکنون زمینلرزه و سونامیهای مهلکی را ثبت کرده است. فصلنامه علمی علوم زمین، در یکی از شمارههای سالهای گذشته خود نتیجه یک مطالعه درباره بررسی تاریخچه رخداد سونامی و ارزیابی پتانسیل سونامیخیزی منطقه فرورانش مکران در سواحل دریای عمان را منتشر کرد که نشان میداد ناحیه فرورانش مکران در نزدیکی سواحل ایران، عمان، پاکستان و هند واقعشده و وقوع سونامی میتواند تمام این ۴کشور را مورد تهدید قرار دهد.
گسل مکران، گسل طویلی بوده که لبه مرز فرورانشی ایالت لرزهزمینساختی مکران است که در محدوده ساحلی دریای عمان قرار گرفته و تا جنوب پاکستان دارد؛ یعنی از جنوب استان هرمزگان شروع میشود، از جنوب سیستان و بلوچستان عبور میکند و به سمت سواحل جنوبی پاکستان ادامه پیدا میکند و این زون فرورانش تکتونیکی مکران زونی با توان لرزهزایی بالاست، اما از آنجا که لبه گسل در اقیانوس است، لرزههای آن در خشکی نیست و اینکه میگویند هر ۶۰سال یکبار زلزله در این منطقه اتفاق میافتد، با مفهوم دوره بازگشت رخدادهای لرزهای در ارتباط است.
به باور کارشناسان و برخی زمینشناسان؛ مهمترین خطری که ایالت مکران-نواز زون مکران در سمت جنوبی استان سیستان و بلوچستان- را تهدید میکند، وقوع سونامی در اثر رخداد زلزله در امتداد دریای عمان-گسل مکران است، زیرا اگر در این منطقه زلزله رخ دهد- زلزله نه به مفهوم خرابی ساختمانها، بلکه به معنای آسیبدیدگی در اثر سونامی است- البته در خلیجفارس این تهدید وجود ندارد، اما در منطقه جنوبی به دلیل اتصال دریای عمان به اقیانوس هند و اقیانوسی بودن این منطقه احتمال وقوع سونامی زیاد است و احتمال خطر سونامی تا محدودههای شهری چابهار نیز پیشبینی میشود.
با توجه به اینکه امتداد این گسل در منطقه سیستان و بلوچستان است، اگر نزدیک سواحل ایران زلزله رخ دهد، بر اثر جابهجایی این گسل احتمال وقوع سونامی وجود دارد که تهدیدی بسیار جدی برای سکونتهای نزدیک ساحل محسوب میشود و از آنجا که توسعه منطقه مکران در دستور کار قرار گرفته، در نظر گرفتن مقابله با این خطر بالقوه در طراحیها و احداث سازهها بسیار حائز اهمیت است. بااینحال، توصیه میشود راهاندازی سیستم هشدار سونامی اجراییترین اقدامی است که با هزینه کم میتوان انجام داد، ضمن آنکه ضرورت دارد طراحی مستحدثات و محیط با احتساب خطر وقوع سونامی صورت گیرد و در واقع سیاستهای توسعهای بدون توجه به مخاطرات طبیعی و عدم انجام مطالعات مذکور در محدوده با خطر زلزله و سونامی مکران، مسلماً جنبه پایدار نخواهد داشت و توصیه میشود قبل از اجرای پروژههای عمرانی و توسعهای در منطقه این مطالعات بنیادی مورد توجه قرار گیرد.
سونامی چیست؟
سونامی مجموعهای از امواج بسیار بلند است که در اثر جابهجایی بزرگ و ناگهانی اقیانوس/دریا ایجاد میشود. امواج سونامی معمولاً در نتیجه یک زلزله در زیر یا نزدیک بستر اقیانوس ایجاد میشود. نیروی ایجادشده در اثر این جابهجایی، امواجی را ایجاد میکند که در همه جهات دور از منبع خود به بیرون گسیل میشوند و گاهی اوقات از کل حوضههای اقیانوسی عبور میکنند. برخلاف امواج باد رانده(ناشی از اثر باد) که تنها از طریق بالاترین لایه اقیانوس عبور میکنند، سونامیها در کل ستون آب، از بستر اقیانوس به سطح اقیانوس حرکت میکنند. بیشتر سونامیها در اثر زمینلرزههای ناشی از نزدیکشدن مرزهای صفحات تکتونیکی(لیتوسفر زمین که شامل پوسته و گوشته بالایی است، از مجموعهای از قطعات یا صفحات تکتونیکی تشکیل شده است که در طول زمان به آرامی حرکت میکنند) ایجاد میشوند. سونامی همچنین میتواند ناشی از رانش زمین، فعالیتهای آتشفشانی، شرایط خاص آبوهوایی و احتمالاً برخورد یا انفجار روی اقیانوس اجرام نزدیک به زمین(مانند سیارکها، ستارههای دنبالهدار) ایجاد شود.
هنگامی که یک سونامی شکل میگیرد، سرعت حرکت آن به عمق اقیانوس بستگی دارد. در اعماق اقیانوس، یک سونامی میتواند به سرعت یک هواپیمای جت، بیش از 800کیلومتر در ساعت حرکت کند و طول موج آن، فاصله از تاج تا قله، ممکن است صدها مایل باشد. دریانوردان در دریا معمولاً هنگام عبور چنین امواج سونامیای از زیر آنها متوجه بروز سونامی نمیشوند. در آبهای عمیق، نوک موج به ندرت به بیش از سهپا بالاتر از موج اقیانوس میرسد. سامانههای ارزیابی و گزارش سونامی در اعماق اقیانوس، میتوانند تغییرات جزئی در ارتفاع سطح دریا را شناسایی کرده و این اطلاعات را به مراکز هشدار سونامی منتقل کنند.
تبعات سونامی برای حیات ساحلی
سونامی تنها زمانی خطرناک میشود که به خشکی نزدیک شود. با ورود یک سونامی به آبهای کمعمق در نزدیکی خط ساحلی، سرعت آن به حدود 30 تا 50کیلومتر در ساعت کاهش مییابد. طول موج کاهش مییابد، ارتفاع افزایش مییابد و جریانها تشدید میشوند. هنگامی که این امواج به خشکی برخورد میکنند، بیشتر سونامیها کمتر از 3متر ارتفاع دارند، اما در موارد شدید، ارتفاع آب میتوانند از 30متر در نزدیکی منبع خود بیشتر شود. یک سونامی ممکن است مانند یک سیل سریع یا دیواری از آب متلاطم به خشکی بیاید و یک سونامی بزرگ میتواند مناطق کمارتفاع ساحلی را بیش از یک مایل(1600متر) غرق در سیلاب کند. سونامیهای بزرگ تهدیدهای مهمی برای سلامت انسان، اموال، زیرساختها، منابع و اقتصاد هستند. اثرات آنها میتواند طولانیمدت باشد و بسیار فراتر از خط ساحلی احساس شود.
سونامیها معمولاً شدیدترین خسارات و تلفات را در نزدیکی منبع خود ایجاد میکنند؛ جایی که زمان کمی برای هشدار وجود دارد. از طرف دیگر، دانشمندان نمیتوانند زمان و مکان وقوع سونامی بعدی را پیشبینی کنند، اما مراکز هشدار سونامی میدانند که کدام زمینلرزهها احتمال ایجاد سونامی را دارند و در صورت امکان میتوانند پیامهایی را منتشر کنند. آنها شبکههای سیستمهای رصد سطح دریا در اعماق اقیانوس و ساحلی را که برای تشخیص سونامی طراحی شدهاند، نظارت کرده و از اطلاعات این شبکهها برای پیشبینی اثرات ساحلی و هدایت تصمیمهای محلی در مورد تخلیه استفاده میکنند. قابلیتهای هشدار سونامی از زمان سونامی اقیانوس هند در سال2004 به طرز چشمگیری بهتر شده
است.