«سرآمد» گزارش می دهد؛
دو روایت از ناوگان تاکسیرانی و یک فرصت معطلمانده در قشم و کیش
از تاکسیرانی تازهنفس کیش تا ناوگان فرسوده قشم و بستهای که هنوز به مقصد نرسیده است
گروه جزایر- حمید الماسی نیا - در جغرافیای جنوب کشور، قشم و کیش هر دو نام «منطقه آزاد» را یدک میکشند؛ هر دو دارای نقش ملی در گردشگری و اقتصاد، اما در میدان عمل، روایت متفاوتی از مدیریت حملونقل شهری ارائه میدهند و مقایسه ناوگان تاکسیرانی این دو جزیره، شکافی آشکار میان «تصمیمسازی» و «تعلیق مدیریتی» را نشان میدهد؛ شکافی که امروز با بلاتکلیفی بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگری در قشم عمیقتر هم شده است.
واردات محدود؛ قفل نوسازی ناوگان
در منطقهای که مزیت نسبی آن دسترسی به مسیرهای تجاری و ظرفیتهای خاص مناطق آزاد است که ناوگان تاکسیرانی قشم همچنان اسیر خودروهای سالخورده و پرهزینه است و محدودیتهای سختگیرانه در واردات خودرو، بهویژه خودروهای مناسب ناوگان عمومی، عملاً مسیر نوسازی را مسدود کرده است و این در حالی است که در منطق مناطق آزاد، تسهیل واردات باید ابزاری برای ارتقای کیفیت خدمات و کاهش فشار بر زیرساختهای شهری باشد، نه مانعی تازه بر سر راه توسعه داشته باشند.
کیش؛ حملونقل بهمثابه بخشی از برند گردشگری
در کیش، تاکسیرانی سالهاست از یک خدمت حداقلی فراتر رفته و به بخشی از تجربه سفر تبدیل شده است و ناوگان نسبتاً نوسازیشده، یکپارچگی ظاهری خودروها، نظارت مشخص، تسهیل واردات و ارائه تسهیلات هدفمند به رانندگان، سبب شده تاکسی در کیش نه عامل نارضایتی، بلکه یکی از نشانههای نظم شهری باشد که با نرخگذاری نیز، با وجود نقدها، در چارچوبی قابل پیشبینی انجام میشود و مسافر با بازار رهاشده مواجه نیست.
قشم؛ فرسودگی، محدودیت و بیتسهیلاتی
در مقابل، ناوگان تاکسیرانی قشم همچنان با خودروهای سالخورده، هزینههای بالای نگهداری، ایمنی پایین و مصرف سوخت بالا دستوپنجه نرم میکند که با محدودیتهای واردات خودرو در منطقهای که باید از مزیتهای خاص مناطق آزاد بهرهمند باشد و عملاً مسیر نوسازی را بسته است و این در حالی است نبود تسهیلات واقعی و وامهای کمبهره نیز رانندگان را در چرخه فرسودگی نگه داشته که چرخهای که خروج از آن بدون مداخله سیاستگذار ممکن نیست.
گردشگری در بنبست حملونقل
قشم با ادعای میزبانی شایسته از گردشگران داخلی و خارجی، نمیتواند حملونقل عمومی را به حال خود رها کند و این نخستین برخورد گردشگر با شهر، اغلب در تاکسی یا مسیرهای جابهجایی شهری رقم میخورد و جایی که فرسودگی ناوگان، بینظمی تردد و اختلاف نرخها، تصویری ناهماهنگ با برند گردشگری جزیره میسازد و این تناقض، هزینهای پنهان اما سنگین برای اعتبار مقصد گردشگری قشم به همراه دارد
نرخ کرایه؛ نظم نسبی در کیش،
چنددستگی در قشم
تفاوت دیگر، در نظام نرخگذاری کرایههاست، در کیش، ساختار مشخصتری بر قیمتها حاکم است و اما در قشم، شرکتهای تاکسیرانی، تاکسیهای خطی و تاکسیهای اینترنتی هر یک بر اساس منطق خود عمل میکنند و این چنددستگی، هم مسافر را سردرگم کرده و هم رقابتی نابرابر میان فعالان ایجاد کرده است که وضعیتی که نشانه خلأ سیاستگذاری و نظارت مؤثر است.
نبود تسهیلات؛ راننده در تنگنای اقتصادی
از سوی دیگر، رانندگان تاکسی در قشم نه از تسهیلات مؤثر بانکی برای نوسازی خودرو و نه از بستههای حمایتی هدفمند برخوردارند و هزینه بالای خرید خودرو، نبود وام کمبهره و عدم طراحی مدلهای حمایتی، رانندگان را ناگزیر کرده با همان خودروهای فرسوده ادامه دهند، خودروهایی که هم ایمنی پایینتری دارند و هم هزینه نگهداریشان هر روز بیشتر میشود و نتیجه روشن است فرسودگی ناوگان به یک چرخه معیوب تبدیل شده که نه راننده توان خروج از آن را دارد و نه مسافر از تبعاتش در امان است.
اتوبوس گردشگری؛
بستهای آماده، سرمایهگذاری که نمیآید
در این میان، یکی از ظرفیتهای مغفول قشم، بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگری است؛ بستهای که بنا بر اعلامهای رسمی طراحی و ارائه شده، اما همچنان در انتظار سرمایهگذار باقی مانده است و در جزیرهای با وسعت بالا، جاذبههای پراکنده و گردشگری مبتنی بر مسیر، اتوبوس گردشگری میتواند هم فشار بر تاکسیرانی را کاهش دهد و هم تجربهای استاندارد و منظم برای گردشگران ایجاد کند.
اما بلاتکلیفی این بسته سرمایهگذاری، بار دیگر پرسشی جدی را پیش میکشد آیا زیرساختهای حقوقی، مشوقهای اقتصادی و تضمینهای لازم برای جذب سرمایهگذار فراهم شده است؟ یا این بسته نیز به فهرست طرحهایی افزوده میشود که روی کاغذ جذاباند، اما در عمل به ایستگاه اجرا نمیرسند؟
تجربه کیش؛ الگویی قابل بومیسازی
کیش نشان داده که سرمایهگذاری در حملونقل گردشگری و عمومی، بازگشتی چندلایه دارد و از رضایت گردشگر و کاهش ترافیک گرفته تا ارتقای تصویر مقصد را دارد و ناوگان منظم و سیاستهای تشویقی، همه در خدمت یک هدف بودهاند که کنترل تجربه سفراست و هدفی که قشم نیز بهشدت به آن نیاز دارد.
جمعبندی
مقایسه قشم و کیش، بیش از آنکه مقایسه دو جزیره باشد، مقایسه دو رویکرد مدیریتی است و قشم امروز با ناوگان تاکسیرانی فرسوده، محدودیت واردات، نبود تسهیلات، آشفتگی نرخ کرایه و بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگریِ معطلمانده است و فاصلهای معنادار با جایگاه ملی خود دارد.
نوسازی ناوگان، تسهیل واردات خودروهای عمومی، حمایت مالی از رانندگان، ساماندهی نرخگذاری و خروج بسته اتوبوس گردشگری از حالت انتظار، نه مطالباتی حاشیهای، بلکه پیشنیازهای بدیهی توسعه گردشگری و عدالت شهری در بزرگترین جزیره غیرمستقل ایران هستند.
تا زمانی که این تصمیمها از مرحله اعلام به اجرا نرسند، قشم همچنان جزیرهای با ظرفیتهای بزرگ و حملونقلی کوچکتر از شأنش باقی خواهد ماند.
گروه جزایر- حمید الماسی نیا - در جغرافیای جنوب کشور، قشم و کیش هر دو نام «منطقه آزاد» را یدک میکشند؛ هر دو دارای نقش ملی در گردشگری و اقتصاد، اما در میدان عمل، روایت متفاوتی از مدیریت حملونقل شهری ارائه میدهند و مقایسه ناوگان تاکسیرانی این دو جزیره، شکافی آشکار میان «تصمیمسازی» و «تعلیق مدیریتی» را نشان میدهد؛ شکافی که امروز با بلاتکلیفی بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگری در قشم عمیقتر هم شده است.
واردات محدود؛ قفل نوسازی ناوگان
در منطقهای که مزیت نسبی آن دسترسی به مسیرهای تجاری و ظرفیتهای خاص مناطق آزاد است که ناوگان تاکسیرانی قشم همچنان اسیر خودروهای سالخورده و پرهزینه است و محدودیتهای سختگیرانه در واردات خودرو، بهویژه خودروهای مناسب ناوگان عمومی، عملاً مسیر نوسازی را مسدود کرده است و این در حالی است که در منطق مناطق آزاد، تسهیل واردات باید ابزاری برای ارتقای کیفیت خدمات و کاهش فشار بر زیرساختهای شهری باشد، نه مانعی تازه بر سر راه توسعه داشته باشند.
کیش؛ حملونقل بهمثابه بخشی از برند گردشگری
در کیش، تاکسیرانی سالهاست از یک خدمت حداقلی فراتر رفته و به بخشی از تجربه سفر تبدیل شده است و ناوگان نسبتاً نوسازیشده، یکپارچگی ظاهری خودروها، نظارت مشخص، تسهیل واردات و ارائه تسهیلات هدفمند به رانندگان، سبب شده تاکسی در کیش نه عامل نارضایتی، بلکه یکی از نشانههای نظم شهری باشد که با نرخگذاری نیز، با وجود نقدها، در چارچوبی قابل پیشبینی انجام میشود و مسافر با بازار رهاشده مواجه نیست.
قشم؛ فرسودگی، محدودیت و بیتسهیلاتی
در مقابل، ناوگان تاکسیرانی قشم همچنان با خودروهای سالخورده، هزینههای بالای نگهداری، ایمنی پایین و مصرف سوخت بالا دستوپنجه نرم میکند که با محدودیتهای واردات خودرو در منطقهای که باید از مزیتهای خاص مناطق آزاد بهرهمند باشد و عملاً مسیر نوسازی را بسته است و این در حالی است نبود تسهیلات واقعی و وامهای کمبهره نیز رانندگان را در چرخه فرسودگی نگه داشته که چرخهای که خروج از آن بدون مداخله سیاستگذار ممکن نیست.
گردشگری در بنبست حملونقل
قشم با ادعای میزبانی شایسته از گردشگران داخلی و خارجی، نمیتواند حملونقل عمومی را به حال خود رها کند و این نخستین برخورد گردشگر با شهر، اغلب در تاکسی یا مسیرهای جابهجایی شهری رقم میخورد و جایی که فرسودگی ناوگان، بینظمی تردد و اختلاف نرخها، تصویری ناهماهنگ با برند گردشگری جزیره میسازد و این تناقض، هزینهای پنهان اما سنگین برای اعتبار مقصد گردشگری قشم به همراه دارد
نرخ کرایه؛ نظم نسبی در کیش،
چنددستگی در قشم
تفاوت دیگر، در نظام نرخگذاری کرایههاست، در کیش، ساختار مشخصتری بر قیمتها حاکم است و اما در قشم، شرکتهای تاکسیرانی، تاکسیهای خطی و تاکسیهای اینترنتی هر یک بر اساس منطق خود عمل میکنند و این چنددستگی، هم مسافر را سردرگم کرده و هم رقابتی نابرابر میان فعالان ایجاد کرده است که وضعیتی که نشانه خلأ سیاستگذاری و نظارت مؤثر است.
نبود تسهیلات؛ راننده در تنگنای اقتصادی
از سوی دیگر، رانندگان تاکسی در قشم نه از تسهیلات مؤثر بانکی برای نوسازی خودرو و نه از بستههای حمایتی هدفمند برخوردارند و هزینه بالای خرید خودرو، نبود وام کمبهره و عدم طراحی مدلهای حمایتی، رانندگان را ناگزیر کرده با همان خودروهای فرسوده ادامه دهند، خودروهایی که هم ایمنی پایینتری دارند و هم هزینه نگهداریشان هر روز بیشتر میشود و نتیجه روشن است فرسودگی ناوگان به یک چرخه معیوب تبدیل شده که نه راننده توان خروج از آن را دارد و نه مسافر از تبعاتش در امان است.
اتوبوس گردشگری؛
بستهای آماده، سرمایهگذاری که نمیآید
در این میان، یکی از ظرفیتهای مغفول قشم، بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگری است؛ بستهای که بنا بر اعلامهای رسمی طراحی و ارائه شده، اما همچنان در انتظار سرمایهگذار باقی مانده است و در جزیرهای با وسعت بالا، جاذبههای پراکنده و گردشگری مبتنی بر مسیر، اتوبوس گردشگری میتواند هم فشار بر تاکسیرانی را کاهش دهد و هم تجربهای استاندارد و منظم برای گردشگران ایجاد کند.
اما بلاتکلیفی این بسته سرمایهگذاری، بار دیگر پرسشی جدی را پیش میکشد آیا زیرساختهای حقوقی، مشوقهای اقتصادی و تضمینهای لازم برای جذب سرمایهگذار فراهم شده است؟ یا این بسته نیز به فهرست طرحهایی افزوده میشود که روی کاغذ جذاباند، اما در عمل به ایستگاه اجرا نمیرسند؟
تجربه کیش؛ الگویی قابل بومیسازی
کیش نشان داده که سرمایهگذاری در حملونقل گردشگری و عمومی، بازگشتی چندلایه دارد و از رضایت گردشگر و کاهش ترافیک گرفته تا ارتقای تصویر مقصد را دارد و ناوگان منظم و سیاستهای تشویقی، همه در خدمت یک هدف بودهاند که کنترل تجربه سفراست و هدفی که قشم نیز بهشدت به آن نیاز دارد.
جمعبندی
مقایسه قشم و کیش، بیش از آنکه مقایسه دو جزیره باشد، مقایسه دو رویکرد مدیریتی است و قشم امروز با ناوگان تاکسیرانی فرسوده، محدودیت واردات، نبود تسهیلات، آشفتگی نرخ کرایه و بسته سرمایهگذاری اتوبوس گردشگریِ معطلمانده است و فاصلهای معنادار با جایگاه ملی خود دارد.
نوسازی ناوگان، تسهیل واردات خودروهای عمومی، حمایت مالی از رانندگان، ساماندهی نرخگذاری و خروج بسته اتوبوس گردشگری از حالت انتظار، نه مطالباتی حاشیهای، بلکه پیشنیازهای بدیهی توسعه گردشگری و عدالت شهری در بزرگترین جزیره غیرمستقل ایران هستند.
تا زمانی که این تصمیمها از مرحله اعلام به اجرا نرسند، قشم همچنان جزیرهای با ظرفیتهای بزرگ و حملونقلی کوچکتر از شأنش باقی خواهد ماند.