انتشار نخستین «اطلس جامع جنوبگان» مرجع تازه پژوهشهای قطبی در ایران
نخستین اطلس جامع جنوبگان حاصل ترکیب مطالعات کتابخانهای، تصاویر ماهوارهای و دادههای مدلسازی، از سوی مرکز مطالعات «مد دانش» و با همکاری پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی منتشر شد. این اثر که جغرافیا، آبراهها، مسیرهای دسترسی، زیرساختهای تحقیقاتی و ویژگیهای اقیانوسی قاره جنوبگان را با جزئیات مستند کرده، اکنون بهعنوان یک منبع علمی تازه برای محققان و علاقهمندان به مطالعات قطبی در دسترس قرار گرفته است.
به گزارش اقتصادسرآمد، جنوبگان بهعنوان جنوبیترین و دورافتادهترین قاره کره زمین، یکی از بکرترین و ناشناختهترین پهنههای جغرافیایی جهان به شمار میرود. این قاره که مساحتی بیش از ۱۴ میلیون کیلومتر مربع را در بر میگیرد، از اروپا بزرگتر است و پنجمین قاره بزرگ جهان پس از آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی محسوب میشود. بیش از ۹۸ درصد سطح جنوبگان را یخهای دائمی پوشاندهاند؛ یخهایی که در برخی نواحی ضخامت آنها به بیش از ۴ کیلومتر میرسد و حدود ۷۰ درصد آب شیرین ذخیرهشده روی زمین را در خود جای داده است.
بنابر گزارش ایسنا ، اهمیت جنوبگان تنها در وسعت یخها و شرایط منحصربهفرد محیطی آن خلاصه نمیشود؛ این قاره نقش حیاتی در تنظیم سامانه اقلیمی زمین دارد. جریانهای اقیانوسی پیرامون جنوبگان، بهویژه جریان مدور جنوبگان (ACC)، بزرگترین و قدرتمندترین جریان اقیانوسی جهان است که در تبادل حرارتی زمین، چرخش آبهای عمیق و پایداری اقلیم جهانی نقش اساسی ایفا میکند. به همین دلیل هرگونه تغییر در یخپوشهای جنوبگان میتواند پیامدهای مستقیم بر سطح آب دریاها، تغییرات آبوهوایی و امنیت غذایی کشورها داشته باشد.
از منظر علمی، جنوبگان آزمایشگاهی طبیعی برای پژوهشهای بینرشتهای در حوزههای اقلیمشناسی، اقیانوسشناسی، زمینشناسی، زیستبومهای قطبی و مطالعه تغییرات بلندمدت زمین است. این منطقه بهدلیل فاصله از فعالیتهای انسانی و آلودگیهای صنعتی، یکی از بهترین نقاط جهان برای پایش تغییرات اقلیمی و مطالعه فرآیندهای طبیعی در وضعیت نزدیک به حالت اولیه زمین به شمار میآید.
علاوه بر اهمیت اقلیمی، جنوبگان در دهههای اخیر به دلیل منابع بالقوه آب شیرین، ذخایر احتمالی انرژی و موقعیت ژئوپلیتیکی در مسیرهای آینده کشتیرانی نیز مورد توجه کشورها قرار گرفته است. همکاریهای بینالمللی در قالب معاهده جنوبگان، چارچوبی برای پژوهش صلحآمیز و حفاظت محیطی این منطقه فراهم کرده و حضور علمی کشورها را به شاخصی مهم از توان پژوهشی و جایگاه آنها در عرصه علم جهانی تبدیل کرده است.
با توجه به این ویژگیها، جنوبگان نه تنها منطقهای ویژه برای علوم زمین، بلکه عرصهای راهبردی برای آینده پژوهش، مدیریت منابع و تصمیمسازیهای کلان محیطزیستی در جهان محسوب میشود.
با توجه به اهمیت این منطقه و ضرورت حضور ایران در آن، محققان یکی از مراکز تحقیقاتی و مطالعات حوزه اقیانوسشناسی با همکاری پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، کتاب اطلس جنوبگان را منتشر کردند. محققان این مرکز تحقیقاتی از روند سهسالهای گفتند که به شکلگیری زمینههای حضور پررنگ ایران در جنوبگان و انتشار «اطلس جنوبگان» انجامیده است.
مهیار مجیدینیک، کارشناس گروه مطالعات جغرافیای محیطی این مرکز مطالعات تخصصی حوزه اقیانوس شناسی در گفتوگو با ایسنا، در توضیح روند تهیه و انتشار این اثر علمی، اظهار کرد: برای صحبت درباره این کتاب لازم است به حدود سه سال پیش برگردیم؛ زمانی که نخستینبار مذاکراتی را با محققان پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی داشتیم و در این جلسات موضوع حضور کشور در منطقه جنوبگان مطرح شد.
وی افزود: در آن زمان محققان مرکز ملی جنوبگان پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، دغدغههایی را درباره کمبود حمایتها و کمرنگ بودن بحث حضور ایران در جنوبگان مطرح کردند و معتقد بودند اهمیت این حوزه هنوز در سطح کشور جا نیفتاده است.
مجیدی نیک ادامه داد: با توجه به ظرفیت موجود در پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و حمایتهایی که مسئول وقت این مرکز تحقیقاتی داشتند، شورای عالی اقیانوسشناسی کشور نیز در محور حضور ایران در جنوبگان فعال شد تا این موضوع در آن شورا که مجموعهای از تمامی ارگانها و سازمانهای دریایی کشور است، مطرح شود و زمینهسازیهای لازم برای حضور کشور در این منطقه صورت گیرد.
به گزارش اقتصادسرآمد، جنوبگان بهعنوان جنوبیترین و دورافتادهترین قاره کره زمین، یکی از بکرترین و ناشناختهترین پهنههای جغرافیایی جهان به شمار میرود. این قاره که مساحتی بیش از ۱۴ میلیون کیلومتر مربع را در بر میگیرد، از اروپا بزرگتر است و پنجمین قاره بزرگ جهان پس از آسیا، آفریقا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی محسوب میشود. بیش از ۹۸ درصد سطح جنوبگان را یخهای دائمی پوشاندهاند؛ یخهایی که در برخی نواحی ضخامت آنها به بیش از ۴ کیلومتر میرسد و حدود ۷۰ درصد آب شیرین ذخیرهشده روی زمین را در خود جای داده است.
بنابر گزارش ایسنا ، اهمیت جنوبگان تنها در وسعت یخها و شرایط منحصربهفرد محیطی آن خلاصه نمیشود؛ این قاره نقش حیاتی در تنظیم سامانه اقلیمی زمین دارد. جریانهای اقیانوسی پیرامون جنوبگان، بهویژه جریان مدور جنوبگان (ACC)، بزرگترین و قدرتمندترین جریان اقیانوسی جهان است که در تبادل حرارتی زمین، چرخش آبهای عمیق و پایداری اقلیم جهانی نقش اساسی ایفا میکند. به همین دلیل هرگونه تغییر در یخپوشهای جنوبگان میتواند پیامدهای مستقیم بر سطح آب دریاها، تغییرات آبوهوایی و امنیت غذایی کشورها داشته باشد.
از منظر علمی، جنوبگان آزمایشگاهی طبیعی برای پژوهشهای بینرشتهای در حوزههای اقلیمشناسی، اقیانوسشناسی، زمینشناسی، زیستبومهای قطبی و مطالعه تغییرات بلندمدت زمین است. این منطقه بهدلیل فاصله از فعالیتهای انسانی و آلودگیهای صنعتی، یکی از بهترین نقاط جهان برای پایش تغییرات اقلیمی و مطالعه فرآیندهای طبیعی در وضعیت نزدیک به حالت اولیه زمین به شمار میآید.
علاوه بر اهمیت اقلیمی، جنوبگان در دهههای اخیر به دلیل منابع بالقوه آب شیرین، ذخایر احتمالی انرژی و موقعیت ژئوپلیتیکی در مسیرهای آینده کشتیرانی نیز مورد توجه کشورها قرار گرفته است. همکاریهای بینالمللی در قالب معاهده جنوبگان، چارچوبی برای پژوهش صلحآمیز و حفاظت محیطی این منطقه فراهم کرده و حضور علمی کشورها را به شاخصی مهم از توان پژوهشی و جایگاه آنها در عرصه علم جهانی تبدیل کرده است.
با توجه به این ویژگیها، جنوبگان نه تنها منطقهای ویژه برای علوم زمین، بلکه عرصهای راهبردی برای آینده پژوهش، مدیریت منابع و تصمیمسازیهای کلان محیطزیستی در جهان محسوب میشود.
با توجه به اهمیت این منطقه و ضرورت حضور ایران در آن، محققان یکی از مراکز تحقیقاتی و مطالعات حوزه اقیانوسشناسی با همکاری پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، کتاب اطلس جنوبگان را منتشر کردند. محققان این مرکز تحقیقاتی از روند سهسالهای گفتند که به شکلگیری زمینههای حضور پررنگ ایران در جنوبگان و انتشار «اطلس جنوبگان» انجامیده است.
مهیار مجیدینیک، کارشناس گروه مطالعات جغرافیای محیطی این مرکز مطالعات تخصصی حوزه اقیانوس شناسی در گفتوگو با ایسنا، در توضیح روند تهیه و انتشار این اثر علمی، اظهار کرد: برای صحبت درباره این کتاب لازم است به حدود سه سال پیش برگردیم؛ زمانی که نخستینبار مذاکراتی را با محققان پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی داشتیم و در این جلسات موضوع حضور کشور در منطقه جنوبگان مطرح شد.
وی افزود: در آن زمان محققان مرکز ملی جنوبگان پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی، دغدغههایی را درباره کمبود حمایتها و کمرنگ بودن بحث حضور ایران در جنوبگان مطرح کردند و معتقد بودند اهمیت این حوزه هنوز در سطح کشور جا نیفتاده است.
مجیدی نیک ادامه داد: با توجه به ظرفیت موجود در پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و حمایتهایی که مسئول وقت این مرکز تحقیقاتی داشتند، شورای عالی اقیانوسشناسی کشور نیز در محور حضور ایران در جنوبگان فعال شد تا این موضوع در آن شورا که مجموعهای از تمامی ارگانها و سازمانهای دریایی کشور است، مطرح شود و زمینهسازیهای لازم برای حضور کشور در این منطقه صورت گیرد.