خواب ترامپ برای منطقه خلیجفارس
سمیه ملایی - برخی معتقدند که ترامپ برای مستحکمکردن موقعیت خود نیاز به دستاوردهای ملموس اقتصادی دارد و در این رابطه، جذب سرمایهگذاری خارجی و کاهش چالشهای اقتصادی آمریکا یکی از مهمترین موضوعاتی است که رئیسجمهور آمریکا بر آن متمرکز است. با سفر رئیسجمهور دونالد ترامپ به منطقه خلیجفارس، انتظارات بالا رفت و اهمیت این سفر نیز بسیار بالاگرفت. این سفر، نقطه عطفی در بازتنظیم نحوه تعامل آمریکا با خاورمیانه بهشمار میرفت.
بسیاری از کارشناسان برخلاف دوره اول ریاستجمهوری ترامپ که سیاستهای حداکثری در قبال ایران و سوریه در دستور کارش بود، از این سفر اخیر بهطور گسترده بهعنوان فرصتی برای اتخاذ رویکردی انعطافپذیرتر و معاملهمحورتر در دیپلماسی، متناسب با واقعیات جدید منطقه و ترجیحات عملگرایانه کشورهای خلیجفارس یاد میکنند. در صدر این واقعیات، مسئله ایران قرار داشت. این سفر بهطور نزدیک با مذاکرات هستهای میان واشنگتن و تهران همزمان بود که نشانهای از چرخشی قابلتوجه از رویکرد پیشین ترامپ در رد برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود. اما اینکه چرا دوباره ترامپ رویهای مخربانهای پیشی گرفت، جای بحث دارد.
نتیجه سفر ترامپ به عربستان چه بود؟
قراردادهای تجاری به ارزش صدهامیلیارددلاری اصلیترین و شاید تنها مشوق دونالد ترامپ برای سفر به عربستان سعودی بود. در جریان سفر منطقهای رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، به خلیجفارس، عربستان سعودی تعهد داد که در طول چهارسال آینده، 600میلیارد دلار در ایالات متحده سرمایهگذاری کند. این توافقات شامل بخشهای مختلفی از جمله فناوری، انرژی، زیرساخت و دفاع میشود. شرکتهای آمریکایی مانند گوگل، اوراکل، سیلزفورس، ایامدی و اوبر به همراه شرکت سعودی دیتاولت مجموعاً 80میلیارد دلار در پروژههای فناوری در ایالات متحده و عربستان سعودی سرمایهگذاری خواهند کرد. دیتاولت به تنهایی قصد دارد 20میلیارد دلار در زیرساختهای مراکز داده هوشمصنوعی در آمریکا سرمایهگذاری کند. در جریان این سفر یک قرارداد تسلیحاتی به ارزش 142میلیارد دلار بین ایالات متحده و عربستان سعودی امضا شد که شامل فروش تجهیزات پیشرفته نظامی و پشتیبانی فنی برای تقویت دفاع هوایی، فضایی و امنیت مرزی عربستان است. همچنین شرکتهای مشاوره ساختمانی آمریکایی مانند هیل اینترنشنال، جاکوبز، پارسونز و ایکام پروژههایی در عربستان سعودی از جمله فرودگاه بینالمللی ملک سلمان و شهر قدیه را به ارزش 2میلیارد دلار اجرا خواهند کرد. همچنین شرکت جیای ورنوا قراردادهایی به ارزش 14.2میلیارد دلار برای صادرات توربینهای گازی و راهحلهای انرژی امضا کرده است. همچنین شرکت آویلیس عربستان سعودی قرارداد خرید هواپیماهای بوئینگ 737-8 به ارزش 4.8میلیارد دلار را امضا کرده است. شرکت شامخ فور سولوشنز نیز قصد دارد 5.8میلیارد دلار در پروژههای بهداشتی، از جمله ساخت یک کارخانه محلولهای تزریقی در ایالت میشیگان آمریکا، سرمایهگذاری کند. شرکتهای حصانه للاستثمار و فرانکلین تمپلتون تفاهمنامهای به ارزش 150میلیون دلار برای بررسی فرصتهای سرمایهگذاری اعتباری در عربستان سعودی امضا کردهاند. شرکت آرامکوی عربستان سعودی قصد دارد تفاهمنامههایی با شرکتهای آمریکایی نکستدکید و سمپرا در زمینه گاز طبیعی مایع امضا کند. شرکت انویدیای آمریکا با شرکت سعودی هیومین که در زمینه هوشمصنوعی فعالیت میکند، شراکت جدیدی را آغاز کردهاند. از طرف دیگر، شرکت سرمایهگذاری آمریکایی برکان ورلد اینوستمنتس تفاهمنامههایی به ارزش 15میلیارد دلار با شرکای سعودی برای تعهدات سرمایهگذاری جدید امضا کردند.
سوغات سفر ترامپ برای قطریها
قطر هواپیماهای بدون سرنشین به قیمت یکمیلیارد دلار از آمریکا خرید و همچنین قراردادهایی به ارزش 243میلیارد دلار در حضور ترامپ و امیر قطر امضا شد. کاخسفید اعلام کرد: در سفر ترامپ به قطر، بوئینگ قراردادی با شرکت هواپیمایی قطر برای خرید حداکثر 210هواپیما به ارزش 96میلیارد دلار امضا کرد. کاخسفید این قرارداد را «بزرگترین سفارش هواپیماهای پهنپیکر» به بوئینگ توصیف کرد. براساس اطلاعات کاخسفید، این قرارداد ۹۶میلیارد دلاری شامل خرید حداکثر 210فروند هواپیمای بوئینگ878 دریملاینر و 777ایکس با موتورهای ساخت GE Aerospace است. امضای این قرارداد در سفر ترامپ به قطر انجام شد. رئیس هواپیمایی قطر (القطریه) و رئیس شرکت هواپیماسازی بوئینگ این قرارداد را در حضور امیر قطر (شیخ تمیم ) و ترامپ امضا کردند. ترامپ درباره این قرارداد گفت: «این بزرگترین قرارداد و درخواست خرید هواپیما در تاریخ بوئینگ است. این اتفاق خیلی خوبی است».
توافق 200میلیارد دلاری با امارات
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در پایان سفر خود به منطقه خلیجفارس، موفق به امضای توافقهایی به ارزش ۱۷۹میلیارد یورو (۲۰۰میلیارد دلار) با امارات عربی متحده شد. بخش مهمی از این توافقها مربوط به برنامه ساخت بزرگترین پردیس هوشمصنوعی جهان در خارج از خاک آمریکا، در شهر ابوظبی است. در این توافقها، فناوری هوشمصنوعی جایگاه برجستهای داشت و در کنار آن، سرمایهگذاریهایی در حوزههای هوافضا، انرژی و دیگر بخشهای صنعتی نیز به چشم میخورد. پس از دستیابی به قراردادهایی به ارزش ۶۰۰میلیارد دلار (معادل ۵۳۶میلیارد یورو) با عربستان سعودی و توافقاتی به ارزش ۲۴۳میلیارد دلار (برابر با ۲۱۷میلیارد یورو) با قطر، دونالد ترامپ سفر خود به خاورمیانه را با مجموع تعهدات سرمایهگذاری به ارزش ۱.۴تریلیون دلار (معادل ۱.۳تریلیون یورو) به پایان رساند.
سفر آقای ترامپ به کشورهای خلیجفارس را میتوان یک اقدام سودمند برای هر دوطرف دانست. رئیسجمهور آمریکا بهدنبال جذب سرمایه خارجی برای کمک به احیای صنعت تولید داخلی ایالات متحده است و سهکشور حاشیه خلیجفارس نیز مشتاق هستند توسعه هوشمصنوعی را سرعت ببخشند تا بتوانند اقتصاد خود را از وابستگی به نفت دور کنند. در کانون اصلی توافقهای امارات، ساخت پردیسی به وسعت ۲۵۰۰هکتار برای هوشمصنوعی در شهر ابوظبی قرار دارد. این مجموعه ظرفیت پنجگیگاواتی برای مراکز داده مرتبط با هوشمصنوعی خواهد داشت.
در آن برهه به نظر میرسید این بار، هم ایالات متحده و هم متحدان آن در خلیجفارس مسیر دیپلماتیکی را ترجیح میدهند که هدفش محدودکردن قابل راستیآزمایی برنامه هستهای ایران بدون ورود به تقابل نظامی مستقیم باشد. در ظاهر این گونه به نظر می رسید که همراستایی موفق میان راهبردهای آمریکا و خلیجفارس در قبال ایران میتواند نگرانیهای منطقهای درباره رقابت تسلیحاتی را کاهش داده و چارچوبی امنیتی ایجاد کند که در آن وابستگی اقتصادی، عاملی برای ثبات باشد. نکته مهم این است که همین انتظار میرفت که رهبران خلیجفارس از ترامپ بخواهند که هرگونه توافق هستهای را با سازوکارهای راستیآزمایی دقیق و مفادی برای محدودکردن برنامه موشکهای بالستیک ایران و نقش آن در شبهنظامیگری منطقهای همراه سازد که همان هم شد. مذاکرات با سوء ظن و البته زیاده خواهی امریکا پیش رفت.
کشورهای خلیجفارس دیگر به دیپلماسی از راه دور رضایت ندادند و خواهان داشتن نقشی فعال در تعیین نحوه اجرای توافقات پس از آن بودند. ترامپ از این اجماع منطقهای برای گرفتن امتیازات گستردهتر از تهران سوء استفاده کرد؛ نهفقط در زمینه غنیسازی هستهای، بلکه در مورد سیاست ایران در عراق، لبنان و یمن.
بسیاری از کارشناسان برخلاف دوره اول ریاستجمهوری ترامپ که سیاستهای حداکثری در قبال ایران و سوریه در دستور کارش بود، از این سفر اخیر بهطور گسترده بهعنوان فرصتی برای اتخاذ رویکردی انعطافپذیرتر و معاملهمحورتر در دیپلماسی، متناسب با واقعیات جدید منطقه و ترجیحات عملگرایانه کشورهای خلیجفارس یاد میکنند. در صدر این واقعیات، مسئله ایران قرار داشت. این سفر بهطور نزدیک با مذاکرات هستهای میان واشنگتن و تهران همزمان بود که نشانهای از چرخشی قابلتوجه از رویکرد پیشین ترامپ در رد برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود. اما اینکه چرا دوباره ترامپ رویهای مخربانهای پیشی گرفت، جای بحث دارد.
نتیجه سفر ترامپ به عربستان چه بود؟
قراردادهای تجاری به ارزش صدهامیلیارددلاری اصلیترین و شاید تنها مشوق دونالد ترامپ برای سفر به عربستان سعودی بود. در جریان سفر منطقهای رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، به خلیجفارس، عربستان سعودی تعهد داد که در طول چهارسال آینده، 600میلیارد دلار در ایالات متحده سرمایهگذاری کند. این توافقات شامل بخشهای مختلفی از جمله فناوری، انرژی، زیرساخت و دفاع میشود. شرکتهای آمریکایی مانند گوگل، اوراکل، سیلزفورس، ایامدی و اوبر به همراه شرکت سعودی دیتاولت مجموعاً 80میلیارد دلار در پروژههای فناوری در ایالات متحده و عربستان سعودی سرمایهگذاری خواهند کرد. دیتاولت به تنهایی قصد دارد 20میلیارد دلار در زیرساختهای مراکز داده هوشمصنوعی در آمریکا سرمایهگذاری کند. در جریان این سفر یک قرارداد تسلیحاتی به ارزش 142میلیارد دلار بین ایالات متحده و عربستان سعودی امضا شد که شامل فروش تجهیزات پیشرفته نظامی و پشتیبانی فنی برای تقویت دفاع هوایی، فضایی و امنیت مرزی عربستان است. همچنین شرکتهای مشاوره ساختمانی آمریکایی مانند هیل اینترنشنال، جاکوبز، پارسونز و ایکام پروژههایی در عربستان سعودی از جمله فرودگاه بینالمللی ملک سلمان و شهر قدیه را به ارزش 2میلیارد دلار اجرا خواهند کرد. همچنین شرکت جیای ورنوا قراردادهایی به ارزش 14.2میلیارد دلار برای صادرات توربینهای گازی و راهحلهای انرژی امضا کرده است. همچنین شرکت آویلیس عربستان سعودی قرارداد خرید هواپیماهای بوئینگ 737-8 به ارزش 4.8میلیارد دلار را امضا کرده است. شرکت شامخ فور سولوشنز نیز قصد دارد 5.8میلیارد دلار در پروژههای بهداشتی، از جمله ساخت یک کارخانه محلولهای تزریقی در ایالت میشیگان آمریکا، سرمایهگذاری کند. شرکتهای حصانه للاستثمار و فرانکلین تمپلتون تفاهمنامهای به ارزش 150میلیون دلار برای بررسی فرصتهای سرمایهگذاری اعتباری در عربستان سعودی امضا کردهاند. شرکت آرامکوی عربستان سعودی قصد دارد تفاهمنامههایی با شرکتهای آمریکایی نکستدکید و سمپرا در زمینه گاز طبیعی مایع امضا کند. شرکت انویدیای آمریکا با شرکت سعودی هیومین که در زمینه هوشمصنوعی فعالیت میکند، شراکت جدیدی را آغاز کردهاند. از طرف دیگر، شرکت سرمایهگذاری آمریکایی برکان ورلد اینوستمنتس تفاهمنامههایی به ارزش 15میلیارد دلار با شرکای سعودی برای تعهدات سرمایهگذاری جدید امضا کردند.
سوغات سفر ترامپ برای قطریها
قطر هواپیماهای بدون سرنشین به قیمت یکمیلیارد دلار از آمریکا خرید و همچنین قراردادهایی به ارزش 243میلیارد دلار در حضور ترامپ و امیر قطر امضا شد. کاخسفید اعلام کرد: در سفر ترامپ به قطر، بوئینگ قراردادی با شرکت هواپیمایی قطر برای خرید حداکثر 210هواپیما به ارزش 96میلیارد دلار امضا کرد. کاخسفید این قرارداد را «بزرگترین سفارش هواپیماهای پهنپیکر» به بوئینگ توصیف کرد. براساس اطلاعات کاخسفید، این قرارداد ۹۶میلیارد دلاری شامل خرید حداکثر 210فروند هواپیمای بوئینگ878 دریملاینر و 777ایکس با موتورهای ساخت GE Aerospace است. امضای این قرارداد در سفر ترامپ به قطر انجام شد. رئیس هواپیمایی قطر (القطریه) و رئیس شرکت هواپیماسازی بوئینگ این قرارداد را در حضور امیر قطر (شیخ تمیم ) و ترامپ امضا کردند. ترامپ درباره این قرارداد گفت: «این بزرگترین قرارداد و درخواست خرید هواپیما در تاریخ بوئینگ است. این اتفاق خیلی خوبی است».
توافق 200میلیارد دلاری با امارات
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در پایان سفر خود به منطقه خلیجفارس، موفق به امضای توافقهایی به ارزش ۱۷۹میلیارد یورو (۲۰۰میلیارد دلار) با امارات عربی متحده شد. بخش مهمی از این توافقها مربوط به برنامه ساخت بزرگترین پردیس هوشمصنوعی جهان در خارج از خاک آمریکا، در شهر ابوظبی است. در این توافقها، فناوری هوشمصنوعی جایگاه برجستهای داشت و در کنار آن، سرمایهگذاریهایی در حوزههای هوافضا، انرژی و دیگر بخشهای صنعتی نیز به چشم میخورد. پس از دستیابی به قراردادهایی به ارزش ۶۰۰میلیارد دلار (معادل ۵۳۶میلیارد یورو) با عربستان سعودی و توافقاتی به ارزش ۲۴۳میلیارد دلار (برابر با ۲۱۷میلیارد یورو) با قطر، دونالد ترامپ سفر خود به خاورمیانه را با مجموع تعهدات سرمایهگذاری به ارزش ۱.۴تریلیون دلار (معادل ۱.۳تریلیون یورو) به پایان رساند.
سفر آقای ترامپ به کشورهای خلیجفارس را میتوان یک اقدام سودمند برای هر دوطرف دانست. رئیسجمهور آمریکا بهدنبال جذب سرمایه خارجی برای کمک به احیای صنعت تولید داخلی ایالات متحده است و سهکشور حاشیه خلیجفارس نیز مشتاق هستند توسعه هوشمصنوعی را سرعت ببخشند تا بتوانند اقتصاد خود را از وابستگی به نفت دور کنند. در کانون اصلی توافقهای امارات، ساخت پردیسی به وسعت ۲۵۰۰هکتار برای هوشمصنوعی در شهر ابوظبی قرار دارد. این مجموعه ظرفیت پنجگیگاواتی برای مراکز داده مرتبط با هوشمصنوعی خواهد داشت.
در آن برهه به نظر میرسید این بار، هم ایالات متحده و هم متحدان آن در خلیجفارس مسیر دیپلماتیکی را ترجیح میدهند که هدفش محدودکردن قابل راستیآزمایی برنامه هستهای ایران بدون ورود به تقابل نظامی مستقیم باشد. در ظاهر این گونه به نظر می رسید که همراستایی موفق میان راهبردهای آمریکا و خلیجفارس در قبال ایران میتواند نگرانیهای منطقهای درباره رقابت تسلیحاتی را کاهش داده و چارچوبی امنیتی ایجاد کند که در آن وابستگی اقتصادی، عاملی برای ثبات باشد. نکته مهم این است که همین انتظار میرفت که رهبران خلیجفارس از ترامپ بخواهند که هرگونه توافق هستهای را با سازوکارهای راستیآزمایی دقیق و مفادی برای محدودکردن برنامه موشکهای بالستیک ایران و نقش آن در شبهنظامیگری منطقهای همراه سازد که همان هم شد. مذاکرات با سوء ظن و البته زیاده خواهی امریکا پیش رفت.
کشورهای خلیجفارس دیگر به دیپلماسی از راه دور رضایت ندادند و خواهان داشتن نقشی فعال در تعیین نحوه اجرای توافقات پس از آن بودند. ترامپ از این اجماع منطقهای برای گرفتن امتیازات گستردهتر از تهران سوء استفاده کرد؛ نهفقط در زمینه غنیسازی هستهای، بلکه در مورد سیاست ایران در عراق، لبنان و یمن.