بررسی «سرآمد» از آناتومی مالی یک محاصره دریایی
تحلیل زیان روزانه ۲۲ میلیون دلاری بندر جبلعلی
گروه تحلیل- حمید خانی پور - بندر جبلعلی (Jebel Ali Port) در دبی به عنوان بزرگترین بندر مصنوعی جهان و هاب اصلی بازرگانی در خاورمیانه، حجم عظیمی از ترافیک دریایی را مدیریت میکند.
دکتر حمید خانی پور- کارشناس ارشد حوزه حمل و نقل دریایی در نوشتاری به «سرآمد» آورده است: از آنجا که بندر جبل علی بر پایه جریان مداوم کالا و امنیت دریانوردی استوار است، یک محاصره دریایی عملاً شریان حیاتی درآمدی آن را قطع میکند. ضرر روزانه چنین حادثهای تنها محدود به تعرفههای بندری نیست، بلکه زنجیرهای از خسارتها شامل توقف تجارت منطقه آزاد، فرار سرمایهگذاران، و انتقال دائمی خطوط کشتیرانی به بنادر امنتر را به همراه خواهد داشت که جبران آن سالها زمان میبرد. درآمد مالی اپراتور اصلی بندر جبلعلی یعنی شرکت DP World به صورت تلفیقی و سالانه منتشر میشود. بر اساس صورتهای مالی حسابرسیشده این شرکت برای سال مالی ۲۰۲۵ (که در مارس ۲۰۲۶ گزارش شد)، درآمد کل این هلدینگ از مرز ۲۴.۴ میلیارد دلار عبور کرده است.
از آنجا که بندر جبلعلی قلب تپنده و بزرگترین منبع درآمدی بخش "بنادر و ترمینالها" در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه است، میتوان با توجه به سهم ترافیکی و شاخصهای مالی، درآمد روزانه این بندر از خدمات دریایی و بندری را در سه بخش ذیل برآورد کرد:
۱. درآمد روزانه بخش کانتینری
خدمات کانتینری شامل تعرفههای تخلیه و بارگیری (THC)، جابهجایی کانتینر در محوطه (Yard Handling)، انبارداری (Storage) و هزینههای مربوط به مانیتورینگ کانتینرهای یخچالی است.
طبق گزارش مالی ۲۰۲۵ شرکت DP World، میانگین درآمد خالص دریافتی به ازای هر کانتینر (Revenue per TEU) به دلیل مدیریت بارهای پربازده با افزایشی ۸.۵ درصدی مواجه شده و به طور متوسط به حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ دلار رسیده است.
با توجه به جابهجایی روزانه میانگین ۳۸,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ TEU در ترمینالهای کانتینری جبلعلی، درآمد روزانه این بندر صرفاً از خدمات خطوط کانتینری بین ۵.۵ تا ۶.۵ میلیون دلار برآورد میشود.
۲. درآمد روزانه بخش غیر کانتینری
این بخش شامل خدمات به تانکرهای نفتی/شیمیایی، فلهبرهای خشک، کشتی های جنرال کارگو و شناورهای حمل خودرو است. بندر جبلعلی در سال ۲۰۲۵ رکورد بیسابقه جابهجایی ۱.۵ میلیون دستگاه خودرو و ۵.۶۷ میلیون تن بار جنرال را ثبت کرده است.
درآمد این بخش از عوارض وزنی کالا (Wharfage)، خدمات خنکاری (Stevedoring)، انبارداری روباز و هزینههای ترخیص بارهای حجیم عمرانی و صنعتی تأمین میشود.
با احتساب حجم روزانه بارهای عمومی و فرآوردههای مایع، درآمد روزانه عملیات غیرکانتینری حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون دلار تخمین زده میشود.
۳. خدمات دریایی مشترک
این بخش شامل خدماتی است که مستقیماً به خود شناورها ارائه میشود و فرقی میان کانتینری و غیرکانتینری ندارد و شامل: عوارض ورود به بندر (Port Dues)، حق پهلوگیری (Berthing/Dockage)، خدمات راهنمایی کشتی (Pilotage)، یدککشی (Towage) و بستن طناب کشتی (Mooring)، خدمات تامین سوخت (Bunkering) و مدیریت پسماند شناورها می گردد.
این خدمات دریایی تجمیعشده روزانه درآمدی نزدیک به ۱ تا ۱.۵ میلیون دلار برای بخش خدمات دریایی بندر به همراه دارد.
بنابراین ترمینالهای کانتینری (تخلیه، بارگیری و استریپ) با درآمد 5.5 الی 6.5 میلیون دلار حدود ۶۵٪ از درآمد کل روزانه بندر جبل علی را به خود اختصاص می دهد. ترمینالهای فله، بارهای جنرال و خودرو با درآمد روزانه 1.5الی 2.5 میلیون دلار حدود ۲۳٪ و خدمات دریایی ارائه شده به شناورها (یدککشی، راهنمایی و پهلوگیری) با درآمد روزانه 1 الی 1.5 میلیون دلار حدود ۱۲٪ از مجموع درآمد روزانه خدمات بندری و دریایی ۸ الی 10.5 میلیون دلاری این بندر را تشکیل می دهند.
تحلیل آماری فوق نشان میدهد که یک محاصره دریایی، جریان مستقیم درآمدی معادل ۸ الی ۱۰.۵ میلیون دلار در روز را از بندر جبلعلی سلب میکند. با این حال، عمق فاجعه اقتصادی برای دبی و شرکت DP World بسیار فراتر از این ارقام عملیاتی است و اگر درآمدهای کلان حاصل از اجاره اراضی در منطقه آزاد جبلعلی، انبارداریهای زنجیره سرد لجستیکی و هاب توزیع کالا را به این تحلیل اضافه کنیم، جریان نقدی روزانه ورودی به این مجتمع بندری-صنعتی به بیش از ۱۸ تا ۲۲ میلیون دلار در روز میرسد که بواسطه محاصره دریایی تنگه هرمز توسط آمریکا از آن بندر دریغ شده است.
نویسنده: دکتر حمید خانی پور
دکتر حمید خانی پور- کارشناس ارشد حوزه حمل و نقل دریایی در نوشتاری به «سرآمد» آورده است: از آنجا که بندر جبل علی بر پایه جریان مداوم کالا و امنیت دریانوردی استوار است، یک محاصره دریایی عملاً شریان حیاتی درآمدی آن را قطع میکند. ضرر روزانه چنین حادثهای تنها محدود به تعرفههای بندری نیست، بلکه زنجیرهای از خسارتها شامل توقف تجارت منطقه آزاد، فرار سرمایهگذاران، و انتقال دائمی خطوط کشتیرانی به بنادر امنتر را به همراه خواهد داشت که جبران آن سالها زمان میبرد. درآمد مالی اپراتور اصلی بندر جبلعلی یعنی شرکت DP World به صورت تلفیقی و سالانه منتشر میشود. بر اساس صورتهای مالی حسابرسیشده این شرکت برای سال مالی ۲۰۲۵ (که در مارس ۲۰۲۶ گزارش شد)، درآمد کل این هلدینگ از مرز ۲۴.۴ میلیارد دلار عبور کرده است.
از آنجا که بندر جبلعلی قلب تپنده و بزرگترین منبع درآمدی بخش "بنادر و ترمینالها" در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه است، میتوان با توجه به سهم ترافیکی و شاخصهای مالی، درآمد روزانه این بندر از خدمات دریایی و بندری را در سه بخش ذیل برآورد کرد:
۱. درآمد روزانه بخش کانتینری
خدمات کانتینری شامل تعرفههای تخلیه و بارگیری (THC)، جابهجایی کانتینر در محوطه (Yard Handling)، انبارداری (Storage) و هزینههای مربوط به مانیتورینگ کانتینرهای یخچالی است.
طبق گزارش مالی ۲۰۲۵ شرکت DP World، میانگین درآمد خالص دریافتی به ازای هر کانتینر (Revenue per TEU) به دلیل مدیریت بارهای پربازده با افزایشی ۸.۵ درصدی مواجه شده و به طور متوسط به حدود ۱۴۰ تا ۱۶۰ دلار رسیده است.
با توجه به جابهجایی روزانه میانگین ۳۸,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ TEU در ترمینالهای کانتینری جبلعلی، درآمد روزانه این بندر صرفاً از خدمات خطوط کانتینری بین ۵.۵ تا ۶.۵ میلیون دلار برآورد میشود.
۲. درآمد روزانه بخش غیر کانتینری
این بخش شامل خدمات به تانکرهای نفتی/شیمیایی، فلهبرهای خشک، کشتی های جنرال کارگو و شناورهای حمل خودرو است. بندر جبلعلی در سال ۲۰۲۵ رکورد بیسابقه جابهجایی ۱.۵ میلیون دستگاه خودرو و ۵.۶۷ میلیون تن بار جنرال را ثبت کرده است.
درآمد این بخش از عوارض وزنی کالا (Wharfage)، خدمات خنکاری (Stevedoring)، انبارداری روباز و هزینههای ترخیص بارهای حجیم عمرانی و صنعتی تأمین میشود.
با احتساب حجم روزانه بارهای عمومی و فرآوردههای مایع، درآمد روزانه عملیات غیرکانتینری حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون دلار تخمین زده میشود.
۳. خدمات دریایی مشترک
این بخش شامل خدماتی است که مستقیماً به خود شناورها ارائه میشود و فرقی میان کانتینری و غیرکانتینری ندارد و شامل: عوارض ورود به بندر (Port Dues)، حق پهلوگیری (Berthing/Dockage)، خدمات راهنمایی کشتی (Pilotage)، یدککشی (Towage) و بستن طناب کشتی (Mooring)، خدمات تامین سوخت (Bunkering) و مدیریت پسماند شناورها می گردد.
این خدمات دریایی تجمیعشده روزانه درآمدی نزدیک به ۱ تا ۱.۵ میلیون دلار برای بخش خدمات دریایی بندر به همراه دارد.
بنابراین ترمینالهای کانتینری (تخلیه، بارگیری و استریپ) با درآمد 5.5 الی 6.5 میلیون دلار حدود ۶۵٪ از درآمد کل روزانه بندر جبل علی را به خود اختصاص می دهد. ترمینالهای فله، بارهای جنرال و خودرو با درآمد روزانه 1.5الی 2.5 میلیون دلار حدود ۲۳٪ و خدمات دریایی ارائه شده به شناورها (یدککشی، راهنمایی و پهلوگیری) با درآمد روزانه 1 الی 1.5 میلیون دلار حدود ۱۲٪ از مجموع درآمد روزانه خدمات بندری و دریایی ۸ الی 10.5 میلیون دلاری این بندر را تشکیل می دهند.
تحلیل آماری فوق نشان میدهد که یک محاصره دریایی، جریان مستقیم درآمدی معادل ۸ الی ۱۰.۵ میلیون دلار در روز را از بندر جبلعلی سلب میکند. با این حال، عمق فاجعه اقتصادی برای دبی و شرکت DP World بسیار فراتر از این ارقام عملیاتی است و اگر درآمدهای کلان حاصل از اجاره اراضی در منطقه آزاد جبلعلی، انبارداریهای زنجیره سرد لجستیکی و هاب توزیع کالا را به این تحلیل اضافه کنیم، جریان نقدی روزانه ورودی به این مجتمع بندری-صنعتی به بیش از ۱۸ تا ۲۲ میلیون دلار در روز میرسد که بواسطه محاصره دریایی تنگه هرمز توسط آمریکا از آن بندر دریغ شده است.
نویسنده: دکتر حمید خانی پور