«سرآمد» بررسی میکند؛
کریدور سبز باکو- آنکارا به دنبال چیست؟
سرمایهگذاری آذربایجان در پروژههای انرژی تجدیدپذیر
گروه انرژی-مرجان کریمی- در حالی که جهان با سرعتی فزاینده به سمت گذار انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی حرکت میکند، بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت و گاز در تلاش هستند جایگاه خود را در نظم جدید انرژی جهان بازتعریف کنند. جمهوری آذربایجان نیز از جمله کشورهایی است که همزمان با حفظ نقش سنتی خود در بازار نفت و گاز، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و صادرات برق سبز را به یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصادی و انرژی خود تبدیل کرده است.
برگزاری بیستونهمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP29) در باکو طی سالهای گذشته را میتوان نقطه عطفی در نمایش این رویکرد جدید دانست. آذربایجان در جریان این اجلاس تلاش کرد ظرفیتهای خود در حوزه انرژیهای پاک، پروژههای در دست اجرا و برنامههای بلندمدت مرتبط با صادرات انرژی سبز را به جامعه جهانی معرفی کند. از آن زمان تاکنون نیز توسعه کریدورهای انتقال انرژی تجدیدپذیر به یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری انرژی این کشور تبدیل شده است.اقتصادسرآمد معتقد است آنچه امروز در قالب کریدور سبز باکو ـ آنکارا مطرح میشود، صرفاً یک پروژه انرژی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت آذربایجان برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران اثرگذار امنیت انرژی اروپا در دوران گذار از سوختهای فسیلی به انرژیهای پاک به شمار میرود. راهبردی که علاوه بر منافع اقتصادی، اهداف ژئوپلیتیکی و دیپلماتیک مشخصی را نیز دنبال میکند.
از همکاری نفتی تا مشارکت در انرژی سبز
روابط انرژی میان آذربایجان و ترکیه سابقهای طولانی دارد. دو کشور طی بیش از دو دهه گذشته با اجرای پروژههایی نظیر خط لوله نفت باکو ـ تفلیس ـ جیهان، خط لوله گاز باکو ـ تفلیس ـ ارزروم و خط لوله ترانس آناتولی (TANAP) توانستهاند نقش مهمی در انتقال انرژی حوزه خزر به بازارهای جهانی ایفا کنند.این همکاریها نه تنها درآمدهای ارزی قابل توجهی برای دو کشور به همراه داشته، بلکه جایگاه ژئوپلیتیکی آنها را نیز در معادلات انرژی منطقه ارتقا داده است. اکنون با گسترش روند گذار انرژی، دو طرف تلاش میکنند همکاریهای خود را از حوزه نفت و گاز به عرصه انرژیهای تجدیدپذیر نیز گسترش دهند.در همین چارچوب، توسعه کریدور سبز میان آذربایجان و ترکیه به عنوان یکی از پروژههای کلیدی در دستور کار قرار گرفته است. این طرح با هدف انتقال برق تولید شده از منابع تجدیدپذیر آذربایجان به ترکیه و سپس بازارهای اروپایی طراحی شده و میتواند به یکی از مهمترین مسیرهای صادرات برق سبز در منطقه تبدیل شود.مقامات باکو بارها اعلام کردهاند که نخجوان در این طرح جایگاه ویژهای خواهد داشت. برنامهریزی برای ایجاد ظرفیتهای جدید تولید انرژی بادی و خورشیدی در این منطقه، بخشی از راهبرد کلان آذربایجان برای توسعه زیرساختهای صادراتی انرژی پاک محسوب میشود.
اروپا و نیاز فزاینده به منابع جدید انرژی
تحولات ژئوپلیتیکی سالهای اخیر، به ویژه بحران انرژی در اروپا، اهمیت تنوعبخشی به منابع تامین انرژی را دوچندان کرده است. کشورهای اروپایی علاوه بر توسعه تولید داخلی انرژیهای تجدیدپذیر، به دنبال ایجاد مسیرهای مطمئن برای واردات برق پاک نیز هستند.در چنین شرایطی، آذربایجان تلاش میکند خود را به عنوان یکی از شرکای راهبردی اروپا در حوزه انرژی معرفی کند. اگر در دهههای گذشته صادرات نفت و گاز محور اصلی این همکاریها بود، اکنون برق تولید شده از انرژیهای تجدیدپذیر نیز به این معادله افزوده شده است.
کریدورهای خزر ـ دریای سیاه ـ اروپا، آذربایجان ـ ترکیه ـ اروپا و همچنین پروژههای مشترک با کشورهای آسیای مرکزی، همگی بخشی از نقشه راهی هستند که باکو برای حضور پررنگتر در بازار انرژی اروپا طراحی کرده است.اقتصاد سرآمد بر این باور است که اهمیت این پروژهها صرفاً در حجم برق صادراتی آنها خلاصه نمیشود. آنچه برای باکو اهمیت بیشتری دارد، تثبیت موقعیت خود به عنوان حلقه واسط میان منابع انرژی آسیای مرکزی، قفقاز و بازارهای مصرف اروپاست؛ جایگاهی که میتواند نفوذ سیاسی و اقتصادی این کشور را در سالهای آینده افزایش دهد.
ظرفیتهای گسترده انرژیهای تجدیدپذیر
برخلاف تصور رایج، آذربایجان تنها کشوری نفتی و گازی نیست. این کشور از ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر برخوردار است و در سالهای اخیر تلاش کرده از این ظرفیتها برای تنوعبخشی به اقتصاد انرژی خود بهره ببرد.بر اساس آمارهای رسمی، ظرفیت فنی انرژی خورشیدی آذربایجان حدود ۲۳ هزار مگاوات برآورد میشود. میانگین ساعات تابش خورشید در بسیاری از مناطق این کشور بین ۲۴۰۰ تا ۳۲۰۰ ساعت در سال است که شرایط مناسبی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی فراهم میکند.مناطق مرکزی، جنوبی و بخشهایی از شمال غرب آذربایجان از مهمترین کانونهای توسعه انرژی خورشیدی محسوب میشوند. میزان تابش خورشیدی در این مناطق به گونهای است که میتواند زمینه سرمایهگذاری گسترده در پروژههای تولید برق خورشیدی را فراهم سازد.در کنار انرژی خورشیدی، انرژی بادی نیز یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی آذربایجان به شمار میرود. سواحل دریای خزر و به ویژه شبهجزیره آبشرون از مناطق بادخیز منطقه محسوب میشوند و شرایط مطلوبی برای احداث مزارع بادی دارند.برآوردها نشان میدهد ظرفیت فنی انرژی بادی این کشور حدود ۳ هزار مگاوات است. بخش قابل توجهی از این ظرفیت میتواند به تولید برق صادراتی اختصاص یابد و نقش مهمی در تحقق اهداف صادرات انرژی سبز ایفا کند.
همچنین ظرفیتهای برقآبی و زمینگرمایی نیز بخشی از برنامههای توسعه انرژی پاک در آذربایجان را تشکیل میدهند. هرچند سهم این منابع در مقایسه با انرژی خورشیدی و بادی کمتر است، اما در مجموع میتوانند به تنوع سبد انرژی این کشور کمک کنند.
انرژی سبز؛ ابزاری برای دیپلماسی نوین
یکی از مهمترین اهداف آذربایجان از توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش نقشآفرینی در عرصه بینالمللی است. باکو به خوبی میداند که در نظم جدید جهانی، کشورهایی که بتوانند در زنجیره تامین انرژی پاک جایگاه مناسبی کسب کنند، از نفوذ بیشتری در مناسبات اقتصادی و سیاسی برخوردار خواهند شد.
به همین دلیل، دولت آذربایجان تلاش میکند در کنار حفظ جایگاه خود به عنوان صادرکننده نفت و گاز، تصویر جدیدی از این کشور به عنوان تامینکننده انرژی پاک ارائه دهد. میزبانی اجلاس COP29، توسعه پروژههای بادی و خورشیدی و مشارکت در کریدورهای انرژی سبز، همگی در راستای همین هدف ارزیابی میشوند.پروژههای متمرکز بر ظرفیتهای بادی و خورشیدی این کشور همچنین میتوانند به تحقق اهداف زیستمحیطی اروپا کمک کنند. از این منظر، همکاریهای انرژی میان آذربایجان و اتحادیه اروپا صرفاً جنبه اقتصادی ندارد و ابعاد سیاسی و راهبردی آن نیز روز به روز پررنگتر میشود.
برخی تحلیلگران بر این باورند که افزایش نقش آذربایجان در امنیت انرژی اروپا میتواند زمینهساز تعمیق همکاریهای سیاسی میان طرفین نیز باشد. هرچند تحقق چنین هدفی به عوامل متعددی بستگی دارد، اما بدون تردید انرژی همچنان مهمترین ابزار سیاست خارجی باکو در تعامل با اروپا باقی خواهد ماند.
رقابت جدید در کریدورهای انرژی منطقه
در سالهای اخیر رقابت برای تبدیل شدن به هاب انتقال انرژی در منطقه قفقاز، دریای خزر و آسیای مرکزی شدت گرفته است. کشورهای مختلف تلاش میکنند با توسعه زیرساختهای انتقال انرژی، جایگاه خود را در شبکههای منطقهای ارتقا دهند.
«اقتصادسرآمد» معتقد است کریدور سبز باکو ـ آنکارا را باید در همین چارچوب مورد ارزیابی قرار داد. این پروژه تنها یک مسیر انتقال برق نیست، بلکه بخشی از رقابت گستردهتر برای شکلدهی به نقشه جدید انرژی اوراسیاست؛ نقشهای که در آن انرژیهای تجدیدپذیر به تدریج در کنار نفت و گاز قرار میگیرند و حتی در برخی موارد جایگزین آنها میشوند.
برای آذربایجان، موفقیت این کریدور به معنای افزایش درآمدهای صادراتی، جذب سرمایهگذاری خارجی، تقویت روابط با اروپا و ارتقای موقعیت ژئوپلیتیکی خواهد بود. برای ترکیه نیز این پروژه میتواند جایگاه این کشور را به عنوان مرکز اتصال بازارهای انرژی شرق و غرب مستحکمتر کند.
جمعبندی
از نگاه «اقتصادسرآمد» راهبرد انرژی سبز آذربایجان را نمیتوان صرفاً یک برنامه زیستمحیطی یا اقتصادی دانست. این کشور تلاش میکند با بهرهگیری از ظرفیتهای گسترده انرژیهای تجدیدپذیر، فصل جدیدی در سیاست انرژی خود بگشاید و همزمان جایگاهش را در معادلات منطقهای و بینالمللی ارتقا دهد.کریدور سبز باکو ـ آنکارا نیز در قلب این راهبرد قرار دارد؛ پروژهای که در صورت تحقق کامل، میتواند آذربایجان را از یک صادرکننده سنتی نفت و گاز به یکی از بازیگران تاثیرگذار بازار انرژی پاک در اوراسیا تبدیل کند. آنچه امروز در سواحل خزر و مسیر باکو تا آنکارا در حال شکلگیری است، تنها یک شبکه انتقال برق نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بزرگ برای تصاحب جایگاههای جدید در نظم آینده انرژی جهان به شمار میرود.
گروه انرژی-مرجان کریمی- در حالی که جهان با سرعتی فزاینده به سمت گذار انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی حرکت میکند، بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت و گاز در تلاش هستند جایگاه خود را در نظم جدید انرژی جهان بازتعریف کنند. جمهوری آذربایجان نیز از جمله کشورهایی است که همزمان با حفظ نقش سنتی خود در بازار نفت و گاز، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و صادرات برق سبز را به یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصادی و انرژی خود تبدیل کرده است.
برگزاری بیستونهمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP29) در باکو طی سالهای گذشته را میتوان نقطه عطفی در نمایش این رویکرد جدید دانست. آذربایجان در جریان این اجلاس تلاش کرد ظرفیتهای خود در حوزه انرژیهای پاک، پروژههای در دست اجرا و برنامههای بلندمدت مرتبط با صادرات انرژی سبز را به جامعه جهانی معرفی کند. از آن زمان تاکنون نیز توسعه کریدورهای انتقال انرژی تجدیدپذیر به یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری انرژی این کشور تبدیل شده است.اقتصادسرآمد معتقد است آنچه امروز در قالب کریدور سبز باکو ـ آنکارا مطرح میشود، صرفاً یک پروژه انرژی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت آذربایجان برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران اثرگذار امنیت انرژی اروپا در دوران گذار از سوختهای فسیلی به انرژیهای پاک به شمار میرود. راهبردی که علاوه بر منافع اقتصادی، اهداف ژئوپلیتیکی و دیپلماتیک مشخصی را نیز دنبال میکند.
از همکاری نفتی تا مشارکت در انرژی سبز
روابط انرژی میان آذربایجان و ترکیه سابقهای طولانی دارد. دو کشور طی بیش از دو دهه گذشته با اجرای پروژههایی نظیر خط لوله نفت باکو ـ تفلیس ـ جیهان، خط لوله گاز باکو ـ تفلیس ـ ارزروم و خط لوله ترانس آناتولی (TANAP) توانستهاند نقش مهمی در انتقال انرژی حوزه خزر به بازارهای جهانی ایفا کنند.این همکاریها نه تنها درآمدهای ارزی قابل توجهی برای دو کشور به همراه داشته، بلکه جایگاه ژئوپلیتیکی آنها را نیز در معادلات انرژی منطقه ارتقا داده است. اکنون با گسترش روند گذار انرژی، دو طرف تلاش میکنند همکاریهای خود را از حوزه نفت و گاز به عرصه انرژیهای تجدیدپذیر نیز گسترش دهند.در همین چارچوب، توسعه کریدور سبز میان آذربایجان و ترکیه به عنوان یکی از پروژههای کلیدی در دستور کار قرار گرفته است. این طرح با هدف انتقال برق تولید شده از منابع تجدیدپذیر آذربایجان به ترکیه و سپس بازارهای اروپایی طراحی شده و میتواند به یکی از مهمترین مسیرهای صادرات برق سبز در منطقه تبدیل شود.مقامات باکو بارها اعلام کردهاند که نخجوان در این طرح جایگاه ویژهای خواهد داشت. برنامهریزی برای ایجاد ظرفیتهای جدید تولید انرژی بادی و خورشیدی در این منطقه، بخشی از راهبرد کلان آذربایجان برای توسعه زیرساختهای صادراتی انرژی پاک محسوب میشود.
اروپا و نیاز فزاینده به منابع جدید انرژی
تحولات ژئوپلیتیکی سالهای اخیر، به ویژه بحران انرژی در اروپا، اهمیت تنوعبخشی به منابع تامین انرژی را دوچندان کرده است. کشورهای اروپایی علاوه بر توسعه تولید داخلی انرژیهای تجدیدپذیر، به دنبال ایجاد مسیرهای مطمئن برای واردات برق پاک نیز هستند.در چنین شرایطی، آذربایجان تلاش میکند خود را به عنوان یکی از شرکای راهبردی اروپا در حوزه انرژی معرفی کند. اگر در دهههای گذشته صادرات نفت و گاز محور اصلی این همکاریها بود، اکنون برق تولید شده از انرژیهای تجدیدپذیر نیز به این معادله افزوده شده است.
کریدورهای خزر ـ دریای سیاه ـ اروپا، آذربایجان ـ ترکیه ـ اروپا و همچنین پروژههای مشترک با کشورهای آسیای مرکزی، همگی بخشی از نقشه راهی هستند که باکو برای حضور پررنگتر در بازار انرژی اروپا طراحی کرده است.اقتصاد سرآمد بر این باور است که اهمیت این پروژهها صرفاً در حجم برق صادراتی آنها خلاصه نمیشود. آنچه برای باکو اهمیت بیشتری دارد، تثبیت موقعیت خود به عنوان حلقه واسط میان منابع انرژی آسیای مرکزی، قفقاز و بازارهای مصرف اروپاست؛ جایگاهی که میتواند نفوذ سیاسی و اقتصادی این کشور را در سالهای آینده افزایش دهد.
ظرفیتهای گسترده انرژیهای تجدیدپذیر
برخلاف تصور رایج، آذربایجان تنها کشوری نفتی و گازی نیست. این کشور از ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر برخوردار است و در سالهای اخیر تلاش کرده از این ظرفیتها برای تنوعبخشی به اقتصاد انرژی خود بهره ببرد.بر اساس آمارهای رسمی، ظرفیت فنی انرژی خورشیدی آذربایجان حدود ۲۳ هزار مگاوات برآورد میشود. میانگین ساعات تابش خورشید در بسیاری از مناطق این کشور بین ۲۴۰۰ تا ۳۲۰۰ ساعت در سال است که شرایط مناسبی برای توسعه نیروگاههای خورشیدی فراهم میکند.مناطق مرکزی، جنوبی و بخشهایی از شمال غرب آذربایجان از مهمترین کانونهای توسعه انرژی خورشیدی محسوب میشوند. میزان تابش خورشیدی در این مناطق به گونهای است که میتواند زمینه سرمایهگذاری گسترده در پروژههای تولید برق خورشیدی را فراهم سازد.در کنار انرژی خورشیدی، انرژی بادی نیز یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی آذربایجان به شمار میرود. سواحل دریای خزر و به ویژه شبهجزیره آبشرون از مناطق بادخیز منطقه محسوب میشوند و شرایط مطلوبی برای احداث مزارع بادی دارند.برآوردها نشان میدهد ظرفیت فنی انرژی بادی این کشور حدود ۳ هزار مگاوات است. بخش قابل توجهی از این ظرفیت میتواند به تولید برق صادراتی اختصاص یابد و نقش مهمی در تحقق اهداف صادرات انرژی سبز ایفا کند.
همچنین ظرفیتهای برقآبی و زمینگرمایی نیز بخشی از برنامههای توسعه انرژی پاک در آذربایجان را تشکیل میدهند. هرچند سهم این منابع در مقایسه با انرژی خورشیدی و بادی کمتر است، اما در مجموع میتوانند به تنوع سبد انرژی این کشور کمک کنند.
انرژی سبز؛ ابزاری برای دیپلماسی نوین
یکی از مهمترین اهداف آذربایجان از توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش نقشآفرینی در عرصه بینالمللی است. باکو به خوبی میداند که در نظم جدید جهانی، کشورهایی که بتوانند در زنجیره تامین انرژی پاک جایگاه مناسبی کسب کنند، از نفوذ بیشتری در مناسبات اقتصادی و سیاسی برخوردار خواهند شد.
به همین دلیل، دولت آذربایجان تلاش میکند در کنار حفظ جایگاه خود به عنوان صادرکننده نفت و گاز، تصویر جدیدی از این کشور به عنوان تامینکننده انرژی پاک ارائه دهد. میزبانی اجلاس COP29، توسعه پروژههای بادی و خورشیدی و مشارکت در کریدورهای انرژی سبز، همگی در راستای همین هدف ارزیابی میشوند.پروژههای متمرکز بر ظرفیتهای بادی و خورشیدی این کشور همچنین میتوانند به تحقق اهداف زیستمحیطی اروپا کمک کنند. از این منظر، همکاریهای انرژی میان آذربایجان و اتحادیه اروپا صرفاً جنبه اقتصادی ندارد و ابعاد سیاسی و راهبردی آن نیز روز به روز پررنگتر میشود.
برخی تحلیلگران بر این باورند که افزایش نقش آذربایجان در امنیت انرژی اروپا میتواند زمینهساز تعمیق همکاریهای سیاسی میان طرفین نیز باشد. هرچند تحقق چنین هدفی به عوامل متعددی بستگی دارد، اما بدون تردید انرژی همچنان مهمترین ابزار سیاست خارجی باکو در تعامل با اروپا باقی خواهد ماند.
رقابت جدید در کریدورهای انرژی منطقه
در سالهای اخیر رقابت برای تبدیل شدن به هاب انتقال انرژی در منطقه قفقاز، دریای خزر و آسیای مرکزی شدت گرفته است. کشورهای مختلف تلاش میکنند با توسعه زیرساختهای انتقال انرژی، جایگاه خود را در شبکههای منطقهای ارتقا دهند.
«اقتصادسرآمد» معتقد است کریدور سبز باکو ـ آنکارا را باید در همین چارچوب مورد ارزیابی قرار داد. این پروژه تنها یک مسیر انتقال برق نیست، بلکه بخشی از رقابت گستردهتر برای شکلدهی به نقشه جدید انرژی اوراسیاست؛ نقشهای که در آن انرژیهای تجدیدپذیر به تدریج در کنار نفت و گاز قرار میگیرند و حتی در برخی موارد جایگزین آنها میشوند.
برای آذربایجان، موفقیت این کریدور به معنای افزایش درآمدهای صادراتی، جذب سرمایهگذاری خارجی، تقویت روابط با اروپا و ارتقای موقعیت ژئوپلیتیکی خواهد بود. برای ترکیه نیز این پروژه میتواند جایگاه این کشور را به عنوان مرکز اتصال بازارهای انرژی شرق و غرب مستحکمتر کند.
جمعبندی
از نگاه «اقتصادسرآمد» راهبرد انرژی سبز آذربایجان را نمیتوان صرفاً یک برنامه زیستمحیطی یا اقتصادی دانست. این کشور تلاش میکند با بهرهگیری از ظرفیتهای گسترده انرژیهای تجدیدپذیر، فصل جدیدی در سیاست انرژی خود بگشاید و همزمان جایگاهش را در معادلات منطقهای و بینالمللی ارتقا دهد.کریدور سبز باکو ـ آنکارا نیز در قلب این راهبرد قرار دارد؛ پروژهای که در صورت تحقق کامل، میتواند آذربایجان را از یک صادرکننده سنتی نفت و گاز به یکی از بازیگران تاثیرگذار بازار انرژی پاک در اوراسیا تبدیل کند. آنچه امروز در سواحل خزر و مسیر باکو تا آنکارا در حال شکلگیری است، تنها یک شبکه انتقال برق نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بزرگ برای تصاحب جایگاههای جدید در نظم آینده انرژی جهان به شمار میرود.