گفتوگوی«سرآمد» با رئیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان؛
قطب جنوبگان آزمون آیندهنگری ایران
حضور ایران در جنوبگان نیازمند تصمیم ملی است
گروه آینده پژوهی - امید اسماعیلی- دریا برای بسیاری از کشورها تنها یک مسیر جغرافیایی یا یک ظرفیت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از آینده ژئوپلیتیکی، علمی و تمدنی آنهاست. امروز رقابت کشورها در عرصههای دریایی تنها به بنادر، ناوگان تجاری و مسیرهای کشتیرانی محدود نمیشود؛ بلکه حوزههای جدیدی مانند تحقیقات اقیانوسی، تغییرات اقلیمی و حضور علمی در مناطق راهبردی جهان، به بخش مهمی از قدرت ملی تبدیل شده است.
در این میان، قاره جنوبگان جایگاهی ویژه دارد. منطقهای که اگرچه سردترین نقطه زمین و یکی از بزرگترین بیابانهای جهان محسوب میشود، اما نقشی تعیینکننده در تنظیم شرایط اقلیمی، جریانهای اقیانوسی و آینده زیستپذیری کره زمین دارد.
اقتصادسرآمد به عنوان رسانه تخصصی حوزه دریا و اقتصاد دریامحور، همواره بر این باور بوده است که نگاه به دریا نباید در مرزهای ساحلی کشور متوقف شود. آینده دریایی ایران نیازمند شناخت عمیقتر از اقیانوسها، جریانهای جهانی آب و تحولات علمی در مناطق راهبردی جهان است.
موضوع جنوبگان نیز از همین منظر اهمیت پیدا میکند؛ چرا که حضور در این منطقه صرفاً یک اقدام علمی نیست، بلکه بخشی از برنامهریزی برای آینده کشورها محسوب میشود.
پرسش اساسی این است که ایران با وجود ظرفیتهای علمی، دانشگاهی و ژئوپلیتیکی خود، چه جایگاهی در این میدان دارد؟ چرا کشورهای مختلف سالهاست برای حضور تحقیقاتی در جنوبگان برنامهریزی کردهاند؟ و چرا ایران هنوز فاقد پایگاه تحقیقاتی در این قاره است؟
در همین زمینه، در گفتوگویی با حسین فرجامی، دکترای اقیانوسشناسی ماهوارهای، عضو هیأت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی و رئیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان، اهمیت این قاره برای آینده ایران و ضرورت حضور علمی کشور در جنوبگان را بررسی کردهایم.
جنوبگان؛ قلب تپنده زمین
اقتصادسرآمد: به نگاه شما، اهمیت قاره جنوبگان برای آینده ایران تا چه اندازه است؟
حسین فرجامی: اهمیت جنوبگان از جنبههای مختلف سیاسی، اقتصادی و علمی قابل بررسی است. از نظر علمی، موضوعاتی مانند گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی که میتواند بر آینده کشورها تأثیرگذار باشد، در مرکز توجه ما قرار دارد.
جنوبگان در واقع منطقهای است که میتوان آن را قلب تپنده زمین دانست؛ زیرا سامانههای جوی و اقیانوسی در این منطقه به یکدیگر میرسند. در اطراف جنوبگان، اقیانوسهای هند، آرام و اطلس به هم متصل میشوند و تبادلات گرمایی گستردهای در این منطقه رخ میدهد.
جریانهای دریایی، گرما را از مناطق مختلف زمین منتقل میکنند و باعث ایجاد تعادل دمایی در سیاره میشوند. اگر این سامانهها دچار اختلال شوند، تغییرات شدید دمایی و اقلیمی در سطح زمین رخ خواهد داد.
به همین دلیل، شناخت جنوبگان تنها شناخت یک منطقه دورافتاده نیست؛ بلکه شناخت بخشی از سیستم حیاتی کره زمین است.
اقتصادسرآمد: جنوبگان چه ظرفیتهایی برای تحقیقات علمی دارد؟
فرجامی: جنوبگان از نظر علمی یک منطقه بسیار ارزشمند است. ما با یک سرزمین بکر مواجه هستیم که از نظر وسعت، قاره پنجم جهان محسوب میشود و حتی از قاره اروپا بزرگتر است.
به دلیل نبود جمعیت بومی، فعالیتهای انسانی در این منطقه بر اساس معاهده جنوبگان که در سال ۱۹۵۹ منعقد شد، باید در مسیر تحقیقات علمی و فعالیتهای صلحآمیز باشد.
در این قاره میتوان مطالعات گستردهای در حوزههای مختلف انجام داد؛ از اقلیمشناسی و زیستشناسی گرفته تا زمینشناسی، هواشناسی، اخترفیزیک و مطالعات مرتبط با فضا.
شرایط خاص جنوبگان باعث شده است که این منطقه برای تحقیقات علمی منحصر به فرد باشد و بتوان از آن برای شناخت بهتر شرایط حاکم بر زمین استفاده
کرد.
حضور در جنوبگان؛ برنامهریزی
برای آینده ایران
اقتصادسرآمد: با وجود اهمیت جهانی جنوبگان، ایران هنوز حضور رسمی در این منطقه ندارد. آیا آیندگان این تأخیر را به عنوان یک فرصت از دست رفته ارزیابی خواهند کرد؟
فرجامی: بله، گسترش مرزهای آبی یکی از خواستههای هر کشوری است. اگر از سمت مکران به جنوبگان نگاه کنیم، میتوانیم یک قطاعی را در قطب جنوب داشته باشیم که به معنای گسترش مرزهای آبی ماست.
همانطور که امروز ما به گذشتگان خود نقد وارد میکنیم که در دورههایی که کشورهای دیگر به دنبال شناخت جهان و کسب منابع برای پیشرفت بودند، غفلت کردند، آیندگان نیز ممکن است درباره تصمیمهای امروز ما چنین قضاوتی داشته باشند.
با توجه به تغییرات اقلیمی و پیشرفت فناوری، ممکن است در آینده شرایط جنوبگان تغییر کند. شاید این قاره به معنای امروزی محل سکونت نباشد، اما با فناوریهای جدید میتواند به یکی از مناطق مهم مطالعاتی و حتی بهرهبرداری علمی تبدیل شود.
کشورهایی که امروز در جنوبگان حضور دارند، در واقع برای آینده خود جایگاه ایجاد میکنند.
حضور در جنوبگان را باید بخشی از برنامهریزی بلندمدت کشور دانست؛ چرا که این منطقه میتواند در آینده برای حوزههای علمی، اقتصادی و حتی فرهنگی اهمیت بیشتری پیدا کند.
گروه آینده پژوهی - امید اسماعیلی- دریا برای بسیاری از کشورها تنها یک مسیر جغرافیایی یا یک ظرفیت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از آینده ژئوپلیتیکی، علمی و تمدنی آنهاست. امروز رقابت کشورها در عرصههای دریایی تنها به بنادر، ناوگان تجاری و مسیرهای کشتیرانی محدود نمیشود؛ بلکه حوزههای جدیدی مانند تحقیقات اقیانوسی، تغییرات اقلیمی و حضور علمی در مناطق راهبردی جهان، به بخش مهمی از قدرت ملی تبدیل شده است.
در این میان، قاره جنوبگان جایگاهی ویژه دارد. منطقهای که اگرچه سردترین نقطه زمین و یکی از بزرگترین بیابانهای جهان محسوب میشود، اما نقشی تعیینکننده در تنظیم شرایط اقلیمی، جریانهای اقیانوسی و آینده زیستپذیری کره زمین دارد.
اقتصادسرآمد به عنوان رسانه تخصصی حوزه دریا و اقتصاد دریامحور، همواره بر این باور بوده است که نگاه به دریا نباید در مرزهای ساحلی کشور متوقف شود. آینده دریایی ایران نیازمند شناخت عمیقتر از اقیانوسها، جریانهای جهانی آب و تحولات علمی در مناطق راهبردی جهان است.
موضوع جنوبگان نیز از همین منظر اهمیت پیدا میکند؛ چرا که حضور در این منطقه صرفاً یک اقدام علمی نیست، بلکه بخشی از برنامهریزی برای آینده کشورها محسوب میشود.
پرسش اساسی این است که ایران با وجود ظرفیتهای علمی، دانشگاهی و ژئوپلیتیکی خود، چه جایگاهی در این میدان دارد؟ چرا کشورهای مختلف سالهاست برای حضور تحقیقاتی در جنوبگان برنامهریزی کردهاند؟ و چرا ایران هنوز فاقد پایگاه تحقیقاتی در این قاره است؟
در همین زمینه، در گفتوگویی با حسین فرجامی، دکترای اقیانوسشناسی ماهوارهای، عضو هیأت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوسشناسی و علوم جوی و رئیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان، اهمیت این قاره برای آینده ایران و ضرورت حضور علمی کشور در جنوبگان را بررسی کردهایم.
جنوبگان؛ قلب تپنده زمین
اقتصادسرآمد: به نگاه شما، اهمیت قاره جنوبگان برای آینده ایران تا چه اندازه است؟
حسین فرجامی: اهمیت جنوبگان از جنبههای مختلف سیاسی، اقتصادی و علمی قابل بررسی است. از نظر علمی، موضوعاتی مانند گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی که میتواند بر آینده کشورها تأثیرگذار باشد، در مرکز توجه ما قرار دارد.
جنوبگان در واقع منطقهای است که میتوان آن را قلب تپنده زمین دانست؛ زیرا سامانههای جوی و اقیانوسی در این منطقه به یکدیگر میرسند. در اطراف جنوبگان، اقیانوسهای هند، آرام و اطلس به هم متصل میشوند و تبادلات گرمایی گستردهای در این منطقه رخ میدهد.
جریانهای دریایی، گرما را از مناطق مختلف زمین منتقل میکنند و باعث ایجاد تعادل دمایی در سیاره میشوند. اگر این سامانهها دچار اختلال شوند، تغییرات شدید دمایی و اقلیمی در سطح زمین رخ خواهد داد.
به همین دلیل، شناخت جنوبگان تنها شناخت یک منطقه دورافتاده نیست؛ بلکه شناخت بخشی از سیستم حیاتی کره زمین است.
اقتصادسرآمد: جنوبگان چه ظرفیتهایی برای تحقیقات علمی دارد؟
فرجامی: جنوبگان از نظر علمی یک منطقه بسیار ارزشمند است. ما با یک سرزمین بکر مواجه هستیم که از نظر وسعت، قاره پنجم جهان محسوب میشود و حتی از قاره اروپا بزرگتر است.
به دلیل نبود جمعیت بومی، فعالیتهای انسانی در این منطقه بر اساس معاهده جنوبگان که در سال ۱۹۵۹ منعقد شد، باید در مسیر تحقیقات علمی و فعالیتهای صلحآمیز باشد.
در این قاره میتوان مطالعات گستردهای در حوزههای مختلف انجام داد؛ از اقلیمشناسی و زیستشناسی گرفته تا زمینشناسی، هواشناسی، اخترفیزیک و مطالعات مرتبط با فضا.
شرایط خاص جنوبگان باعث شده است که این منطقه برای تحقیقات علمی منحصر به فرد باشد و بتوان از آن برای شناخت بهتر شرایط حاکم بر زمین استفاده
کرد.
حضور در جنوبگان؛ برنامهریزی
برای آینده ایران
اقتصادسرآمد: با وجود اهمیت جهانی جنوبگان، ایران هنوز حضور رسمی در این منطقه ندارد. آیا آیندگان این تأخیر را به عنوان یک فرصت از دست رفته ارزیابی خواهند کرد؟
فرجامی: بله، گسترش مرزهای آبی یکی از خواستههای هر کشوری است. اگر از سمت مکران به جنوبگان نگاه کنیم، میتوانیم یک قطاعی را در قطب جنوب داشته باشیم که به معنای گسترش مرزهای آبی ماست.
همانطور که امروز ما به گذشتگان خود نقد وارد میکنیم که در دورههایی که کشورهای دیگر به دنبال شناخت جهان و کسب منابع برای پیشرفت بودند، غفلت کردند، آیندگان نیز ممکن است درباره تصمیمهای امروز ما چنین قضاوتی داشته باشند.
با توجه به تغییرات اقلیمی و پیشرفت فناوری، ممکن است در آینده شرایط جنوبگان تغییر کند. شاید این قاره به معنای امروزی محل سکونت نباشد، اما با فناوریهای جدید میتواند به یکی از مناطق مهم مطالعاتی و حتی بهرهبرداری علمی تبدیل شود.
کشورهایی که امروز در جنوبگان حضور دارند، در واقع برای آینده خود جایگاه ایجاد میکنند.
حضور در جنوبگان را باید بخشی از برنامهریزی بلندمدت کشور دانست؛ چرا که این منطقه میتواند در آینده برای حوزههای علمی، اقتصادی و حتی فرهنگی اهمیت بیشتری پیدا کند.