«سرآمد» گزارش میدهد؛
سیستم حمل و نقل و تابآوری ایران در جنگ
حملونقل ترکیبی ایران در روزهای جنگ، پشتیبان اقتصاد کشور شد
گروه حملونقل - جنگ ۱۲ روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بیش از هر چیز از منظر تحولات نظامی مورد توجه قرار گرفت، اما در پشت صحنه این رویداد، آزمون مهم دیگری نیز جریان داشت؛ آزمونی که به توان لجستیکی کشور مربوط میشد.
در تجربه جنگهای معاصر، تنها سامانههای دفاعی و نظامی تعیینکننده نیستند. کشورها زمانی میتوانند از بحران عبور کنند که زنجیره تأمین، حملونقل کالا، تأمین نیازهای بازار و جریان تولید دچار وقفه نشود. از همین منظر، عملکرد شبکه حملونقل ایران در ماههای منتهی به جنگ و روزهای بحران، یکی از موضوعات قابل توجه در ارزیابی تابآوری اقتصادی کشور محسوب میشود.
جاده؛ نخستین خط پشتیبانی اقتصاد مهمترین سند برای ارزیابی عملکرد لجستیکی کشور در این دوره، آمار رسمی سازمان راهداری و حملونقل جادهای است.
مهرداد حمداللهی، مدیرکل دفتر حملونقل کالای سازمان راهداری و حملونقل جادهای، اعلام کرد در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۴۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تن انواع کالا در شبکه راههای کشور جابهجا شد و برای این حجم از حمل کالا حدود ۹ میلیون بارنامه صادر شد.آنچه این آمار را مهمتر میکند، ترکیب کالاهای حملشده است. براساس اعلام سازمان راهداری، در همین مدت ۴۹ میلیون و ۱۰۰ هزار تن کالای ساختمانی و معدنی و ۲۸ میلیون و ۱۰۰ هزار تن کالای کشاورزی، دامی و غذایی در کشور جابهجا شد. همچنین ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تن کالای اساسی و نهادههای دامی پس از تخلیه در بنادر، توسط ناوگان حملونقل جادهای به سراسر کشور منتقل شد.
این آمار نشان میدهد در شرایطی که نگرانیهایی درباره اختلال در زنجیره تأمین وجود داشت، شبکه حملونقل جادهای کشور وظیفه انتقال کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و محصولات مورد نیاز بازار را بدون وقفه ادامه داد.
بنادر؛ حلقه نخست زنجیره تأمین
حملونقل دریایی در این دوره نقش نقطه آغاز زنجیره تأمین را ایفا کرد. بخش عمده نهادههای دامی، کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و کالاهای وارداتی کشور از طریق بنادر وارد چرخه اقتصادی شد و سپس توسط ناوگان جادهای و ریلی به مقاصد نهایی انتقال یافت.در واقع، عدد ۵.۵ میلیون تن کالای اساسی حملشده از بنادر تنها یک آمار حملونقلی نیست؛ بلکه بیانگر استمرار عملیات تخلیه و بارگیری در بنادر کشور و فعال بودن زنجیره توزیع کالا در سراسر کشور است.اقتصادسرآمد پیش از این نیز بارها تأکید کرده بود که اهمیت بنادر تنها در تخلیه و بارگیری خلاصه نمیشود، بلکه ارزش واقعی آنها زمانی مشخص میشود که بتوانند بهعنوان گرههای اصلی زنجیره لجستیک ملی ایفای نقش کنند.
بندر امام خمینی(ره)؛ گلوگاه تأمین کالاهای اساسی در میان بنادر کشور، بندر امام خمینی(ره) در بهار امسال همچنان یکی از مهمترین مراکز تأمین کالاهای اساسی باقی ماند.آمارهای رسمی نشان میدهد از مبدأ استان خوزستان در سهماهه نخست سال جاری بیش از ۱۳ میلیون و ۸۲۰ هزار تن کالا جابهجا شد که بخش مهمی از آن به کالاهای اساسی و بارهای خروجی بندر امام خمینی(ره) اختصاص داشت.این آمار نشان میدهد که در روزهایی که توجه افکار عمومی معطوف تحولات منطقه بود، جریان خروج کالا از یکی از مهمترین بنادر کشور متوقف نشد و شبکه حملونقل توانست کالاهای وارداتی را به مقاصد مصرفی و تولیدی منتقل کند.
ریل؛ بازوی پشتیبان لجستیک کشوراست
اگرچه سهم اصلی جابهجایی کالا همچنان بر عهده جاده بود، اما راهآهن نیز در این دوره نقش مکمل مهمی ایفا کرد.
بخش قابل توجهی از بارهای معدنی، فولادی، محصولات صنعتی و محمولههای مرتبط با بنادر از طریق شبکه ریلی جابهجا شد. همین موضوع موجب شد فشار عملیاتی بر ناوگان جادهای کاهش یابد و بخشی از بارهای حجیم از مسیر اقتصادیتر و ایمنتر حمل شود.در واقع، آنچه در بهار ۱۴۰۵ رخ داد، نمونهای از عملکرد حملونقل ترکیبی بود؛ مدلی که در آن بندر، راهآهن و جاده بهجای رقابت، در تکمیل یکدیگر عمل کردند.
حملونقل ترکیبی؛ حلقه مفقودهای که خود را نشان داد
یکی از مهمترین درسهای ماههای اخیر، اهمیت حملونقل چندوجهی در اقتصاد کشور بود. کالا از طریق دریا وارد کشور شد، در بنادر تخلیه شد، بخشی از آن به شبکه ریلی منتقل شد و بخش دیگری توسط کامیونها به مراکز تولید و مصرف رسید.اگر هر یک از این حلقهها دچار اختلال میشد، کل زنجیره تأمین با مشکل مواجه میشد. اما عملکرد سهماهه نخست سال نشان داد که پیوند میان بنادر، راهآهن و ناوگان جادهای توانست از بروز اختلال گسترده جلوگیری کند.
رانندگان؛ بازیگران اصلی صحنه بهار ۱۴۰۵ بودند
در کنار زیرساختها، نباید از نقش فعالان بخش حملونقل غافل شد.رانندگان کامیون، شرکتهای حملونقل، کارکنان پایانهها، فعالان بندری و راهآهن در ماههای گذشته بخش مهمی از بار مسئولیت تأمین کالا را بر دوش داشتند.سازمان راهداری اعلام کرده است که بیش از یک میلیون و ۳۵۸ هزار راننده به همراه خانوادههایشان تحت پوشش خدمات بیمهای این بخش قرار دارند؛ جامعه بزرگی که ستون فقرات حملونقل کالای کشور را تشکیل میدهد.
یک پیام روشن برای سیاستگذاران
جنگ اخیر یک واقعیت را بار دیگر آشکار کرد؛ سرمایهگذاری در حملونقل تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه بخشی از راهبرد افزایش تابآوری اقتصادی کشور محسوب میشود.
آمار جابهجایی ۱۴۰ میلیون تن کالا، حمل میلیونها تن کالای اساسی از بنادر و استمرار فعالیت شبکه توزیع کشور نشان داد که اقتصاد ایران بیش از گذشته به توسعه حملونقل ترکیبی، افزایش سهم ریل، نوسازی ناوگان جادهای و ارتقای ظرفیت بنادر نیاز دارد.
جمعبندی اقتصاد سرآمد
بررسی عملکرد حملونقل کشور در اسفندماه ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد شبکه لجستیکی ایران یکی از مهمترین پشتوانههای اقتصاد کشور در روزهای جنگ بود.بیش از ۱۴۰ میلیون تن کالا در جادههای کشور جابهجا شد، ۵.۵ میلیون تن کالای اساسی از بنادر به شبکه توزیع رسید، بندر امام خمینی(ره) به فعالیت خود ادامه داد و راهآهن نیز در انتقال بارهای حجیم نقش پشتیبان را ایفا کرد.
شاید مهمترین نتیجه این تجربه آن باشد که در روزهای بحران، آنچه اقتصاد کشور را سرپا نگه داشت، نه یک بخش خاص، بلکه همکاری میان دریا، ریل و جاده بود؛ همان مفهومی که سالهاست با عنوان «حملونقل ترکیبی» از آن یاد میشود و امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت توسعه آن احساس میشود.
گروه حملونقل - جنگ ۱۲ روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران بیش از هر چیز از منظر تحولات نظامی مورد توجه قرار گرفت، اما در پشت صحنه این رویداد، آزمون مهم دیگری نیز جریان داشت؛ آزمونی که به توان لجستیکی کشور مربوط میشد.
در تجربه جنگهای معاصر، تنها سامانههای دفاعی و نظامی تعیینکننده نیستند. کشورها زمانی میتوانند از بحران عبور کنند که زنجیره تأمین، حملونقل کالا، تأمین نیازهای بازار و جریان تولید دچار وقفه نشود. از همین منظر، عملکرد شبکه حملونقل ایران در ماههای منتهی به جنگ و روزهای بحران، یکی از موضوعات قابل توجه در ارزیابی تابآوری اقتصادی کشور محسوب میشود.
جاده؛ نخستین خط پشتیبانی اقتصاد مهمترین سند برای ارزیابی عملکرد لجستیکی کشور در این دوره، آمار رسمی سازمان راهداری و حملونقل جادهای است.
مهرداد حمداللهی، مدیرکل دفتر حملونقل کالای سازمان راهداری و حملونقل جادهای، اعلام کرد در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۴۰ میلیون و ۴۰۰ هزار تن انواع کالا در شبکه راههای کشور جابهجا شد و برای این حجم از حمل کالا حدود ۹ میلیون بارنامه صادر شد.آنچه این آمار را مهمتر میکند، ترکیب کالاهای حملشده است. براساس اعلام سازمان راهداری، در همین مدت ۴۹ میلیون و ۱۰۰ هزار تن کالای ساختمانی و معدنی و ۲۸ میلیون و ۱۰۰ هزار تن کالای کشاورزی، دامی و غذایی در کشور جابهجا شد. همچنین ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تن کالای اساسی و نهادههای دامی پس از تخلیه در بنادر، توسط ناوگان حملونقل جادهای به سراسر کشور منتقل شد.
این آمار نشان میدهد در شرایطی که نگرانیهایی درباره اختلال در زنجیره تأمین وجود داشت، شبکه حملونقل جادهای کشور وظیفه انتقال کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و محصولات مورد نیاز بازار را بدون وقفه ادامه داد.
بنادر؛ حلقه نخست زنجیره تأمین
حملونقل دریایی در این دوره نقش نقطه آغاز زنجیره تأمین را ایفا کرد. بخش عمده نهادههای دامی، کالاهای اساسی، مواد اولیه صنایع و کالاهای وارداتی کشور از طریق بنادر وارد چرخه اقتصادی شد و سپس توسط ناوگان جادهای و ریلی به مقاصد نهایی انتقال یافت.در واقع، عدد ۵.۵ میلیون تن کالای اساسی حملشده از بنادر تنها یک آمار حملونقلی نیست؛ بلکه بیانگر استمرار عملیات تخلیه و بارگیری در بنادر کشور و فعال بودن زنجیره توزیع کالا در سراسر کشور است.اقتصادسرآمد پیش از این نیز بارها تأکید کرده بود که اهمیت بنادر تنها در تخلیه و بارگیری خلاصه نمیشود، بلکه ارزش واقعی آنها زمانی مشخص میشود که بتوانند بهعنوان گرههای اصلی زنجیره لجستیک ملی ایفای نقش کنند.
بندر امام خمینی(ره)؛ گلوگاه تأمین کالاهای اساسی در میان بنادر کشور، بندر امام خمینی(ره) در بهار امسال همچنان یکی از مهمترین مراکز تأمین کالاهای اساسی باقی ماند.آمارهای رسمی نشان میدهد از مبدأ استان خوزستان در سهماهه نخست سال جاری بیش از ۱۳ میلیون و ۸۲۰ هزار تن کالا جابهجا شد که بخش مهمی از آن به کالاهای اساسی و بارهای خروجی بندر امام خمینی(ره) اختصاص داشت.این آمار نشان میدهد که در روزهایی که توجه افکار عمومی معطوف تحولات منطقه بود، جریان خروج کالا از یکی از مهمترین بنادر کشور متوقف نشد و شبکه حملونقل توانست کالاهای وارداتی را به مقاصد مصرفی و تولیدی منتقل کند.
ریل؛ بازوی پشتیبان لجستیک کشوراست
اگرچه سهم اصلی جابهجایی کالا همچنان بر عهده جاده بود، اما راهآهن نیز در این دوره نقش مکمل مهمی ایفا کرد.
بخش قابل توجهی از بارهای معدنی، فولادی، محصولات صنعتی و محمولههای مرتبط با بنادر از طریق شبکه ریلی جابهجا شد. همین موضوع موجب شد فشار عملیاتی بر ناوگان جادهای کاهش یابد و بخشی از بارهای حجیم از مسیر اقتصادیتر و ایمنتر حمل شود.در واقع، آنچه در بهار ۱۴۰۵ رخ داد، نمونهای از عملکرد حملونقل ترکیبی بود؛ مدلی که در آن بندر، راهآهن و جاده بهجای رقابت، در تکمیل یکدیگر عمل کردند.
حملونقل ترکیبی؛ حلقه مفقودهای که خود را نشان داد
یکی از مهمترین درسهای ماههای اخیر، اهمیت حملونقل چندوجهی در اقتصاد کشور بود. کالا از طریق دریا وارد کشور شد، در بنادر تخلیه شد، بخشی از آن به شبکه ریلی منتقل شد و بخش دیگری توسط کامیونها به مراکز تولید و مصرف رسید.اگر هر یک از این حلقهها دچار اختلال میشد، کل زنجیره تأمین با مشکل مواجه میشد. اما عملکرد سهماهه نخست سال نشان داد که پیوند میان بنادر، راهآهن و ناوگان جادهای توانست از بروز اختلال گسترده جلوگیری کند.
رانندگان؛ بازیگران اصلی صحنه بهار ۱۴۰۵ بودند
در کنار زیرساختها، نباید از نقش فعالان بخش حملونقل غافل شد.رانندگان کامیون، شرکتهای حملونقل، کارکنان پایانهها، فعالان بندری و راهآهن در ماههای گذشته بخش مهمی از بار مسئولیت تأمین کالا را بر دوش داشتند.سازمان راهداری اعلام کرده است که بیش از یک میلیون و ۳۵۸ هزار راننده به همراه خانوادههایشان تحت پوشش خدمات بیمهای این بخش قرار دارند؛ جامعه بزرگی که ستون فقرات حملونقل کالای کشور را تشکیل میدهد.
یک پیام روشن برای سیاستگذاران
جنگ اخیر یک واقعیت را بار دیگر آشکار کرد؛ سرمایهگذاری در حملونقل تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه بخشی از راهبرد افزایش تابآوری اقتصادی کشور محسوب میشود.
آمار جابهجایی ۱۴۰ میلیون تن کالا، حمل میلیونها تن کالای اساسی از بنادر و استمرار فعالیت شبکه توزیع کشور نشان داد که اقتصاد ایران بیش از گذشته به توسعه حملونقل ترکیبی، افزایش سهم ریل، نوسازی ناوگان جادهای و ارتقای ظرفیت بنادر نیاز دارد.
جمعبندی اقتصاد سرآمد
بررسی عملکرد حملونقل کشور در اسفندماه ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد شبکه لجستیکی ایران یکی از مهمترین پشتوانههای اقتصاد کشور در روزهای جنگ بود.بیش از ۱۴۰ میلیون تن کالا در جادههای کشور جابهجا شد، ۵.۵ میلیون تن کالای اساسی از بنادر به شبکه توزیع رسید، بندر امام خمینی(ره) به فعالیت خود ادامه داد و راهآهن نیز در انتقال بارهای حجیم نقش پشتیبان را ایفا کرد.
شاید مهمترین نتیجه این تجربه آن باشد که در روزهای بحران، آنچه اقتصاد کشور را سرپا نگه داشت، نه یک بخش خاص، بلکه همکاری میان دریا، ریل و جاده بود؛ همان مفهومی که سالهاست با عنوان «حملونقل ترکیبی» از آن یاد میشود و امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت توسعه آن احساس میشود.