بانکداری اسلامی درمسیر پیشرفت
گروه بانک و بیمه- بانک های اسلامی طی یک ربع قرن یا شاید بیشتر، در کشورهای اسلامی به تجمیع پس اندازهای کسانی همت گمارده اند که به خاطر اعتقادشان به حرام بودن بهره از تعامل با بانک های سنتی پرهیز نموده اند.
در بانکداري اسلامي نه تنها دريافت سود (آنچه ربا ناميده ميشود) ممنوع است، بلکه اوراق قرضه، عقود مدت دار و قراردادهاي بانکي خاص، به شکل رايج در غرب، به عنوان مثال در بانکهاي آمريکايي، نيز وجود ندارد. همچنين بر اساس قوانين بانکهاي اسلامي، فرد نميتواند چيزي را معامله کند که هنوز وجود خارجي ندارد يا خود مالک آن نيست. اين عاملي است که به گفته برخي کارشناسان، از خطر فروريختن "دومينو"گونه بانکها، شبيه آنچه در بحران مالي در بانکهاي آمريکايي و اروپايي اتفاق افتاد، ميکاهد. البته اين را نيز نبايد از نظر دور داشت که رابطه بانکهاي اسلامي با تجارت و دادوستد ديگر سيستمهاي بانکي و مالي، به همين نسبت محدودتر است.
بانکهاي اسلامي در مقابل، سود مورد نياز براي بقاي خود را از راههايي همچون بستن قراردادهاي مشارکتي تأمين مي کنند. بدين ترتيب که بانک در يک پروژه به عنوان شريک وارد مي شود و سهمي از سود حاصل دريافت مي کند؛ البته اگر پروژها با شکست مواجه شود، دارايي بانک نيز از بين خواهد رفت.
این بانک ها از طریق ابزارهای تأمین مالی جدید بر گرفته از عقود اسلامی مانند مرابحه، اجاره، مشارکت و...
در تأمین مالی تعداد زیادی از پروژه های کوچک و متوسط موفق بوده اند که در شرایط عدم وجود بانک های اسلامی چنین پروژه هایی نمی توانستند در سیستم بانکی موجود(که بر شایستگی اعتباری و ضمانت های مالی استوارند) به منابع مالی موردنیاز دست یابند.این در حالی است که کمک به چنین پروژه هایی اقدامی مهم در روند توسعهی اقتصادی و اجتماعی می باشد. در همه عملیات بانکی دو عمل تجهیز منابع و مدیریت مصارف از جمله اصلی ترین عملیات بانکی است که بانک را به صورت یک واحد مالی از دیگر واحدهای اقتصادی متمایز می کند. نظام بانکداری بدون ربا نیز از این قاعده مستثنی نبوده و بانک اسلامی نیز نظیر سایر بانک ها با استفاده از منابع پس انداز گروهی از افراد جامعه، نیازهای مالی دیگر گروه ها را تامین می نماید .
بدینترتیب از نقطه نظر اتکا بر منابع پس انداز جامعه، تفاوتی بین بانکداری سنتی متداول در کشورهای دیگر با بانکداری بدون ربا وجود ندارد، لیکن آنچه که بانکداری بدون ربا را از بانکداری سنتی متمایز می کند ماهیت و شکل آن است. اصولاً شیوه های رفتاری در چارچوب روابط حقوقی که بین بانک و مشتری به وجود می آید شکل می گیرد. البته آن دسته از عملیات بانکی که تابع اصول و ضوابط مشابهی هستند، چه در محیط اسلامی و چه غیراسلامی، نبایستی از یکدیگر متفاوت باشند چراکه آن دسته از رفتار یا روابط حقوقی بین بانک و مشتری که با موازین اسلامی در تعارض نباشند در محیط اسلامی هم پذیرفته شده اند. امروزه در تمام دنیا از تأمین مالی خُرد Micro Finance سخن به میان آمده و سعی می شود بین انتظارات بانک ها(در مورد تضمین و...) ونیازهای مالی پروژه ها وکارگاههای کوچک هماهنگی به عمل آید.
اکنون با توجه به نحوه ارائه خدمات بانکداری اسلامی به همه مشتریان و استقبال مشتری های غیر مسلمان از این عملیات بانکداری، مجمع بانکداری اسلامی و تامین اعتبار منطقه کشورهای مشترکالمنافع در تاشکند ازبکستان برگزار شد.هدف از برگزاری این مجمع، تقویت و متحد کردن فعالیتهای بانکداری اسلامی و صنعت تامین اعتبار در کشورهای مشترکالمنافع (CIS) بوده و عنوان مجمع نیز "CIS؛ مقصد جدید بانکداری اسلامی" انتخاب شده بود.
بررسی فرصتهای تامین اعتبار بانکداری اسلامی و ابعاد دیگر صنعت مالی اسلامی همچون صکوک، فینتکها، بازار سرمایه اسلامی و اقتصاد خُرد اسلامی از دیگر موارد مطرح شده در این نشست بوده است.
این نشست که توسط مرکز اقتصادی و بانکداری اسلامی الهدی برنامه ریزی شده بود، سازمانهای بزرگی همچون سازمان توسعه بخش خصوصی اسلامی (ICD) و بانک توسعه اسلامی را در کنار خود میدید.
از مسایل مهم مطرح شده در این نشست میتوان به پتانسیل کشورهای مشترکالمنافع برای توسعه بانکداری اسلامی اشاره کرد. به اعتقاد حاضران در این نشست، این کشورها میتوانند تاثیر غیرقابل انکاری بر رشد بانکداری اسلامی در حوزه بینالمللی داشته باشند.
هیاتهایی از بانک جهانی و بانکهای مختلفی از کانادا، ازبکستان، کویت، چین، پاکستان، تاجیکستان، روسیه و در مجموع ۱۵ کشور در این نشست حضور یافتند.
در بانکداري اسلامي نه تنها دريافت سود (آنچه ربا ناميده ميشود) ممنوع است، بلکه اوراق قرضه، عقود مدت دار و قراردادهاي بانکي خاص، به شکل رايج در غرب، به عنوان مثال در بانکهاي آمريکايي، نيز وجود ندارد. همچنين بر اساس قوانين بانکهاي اسلامي، فرد نميتواند چيزي را معامله کند که هنوز وجود خارجي ندارد يا خود مالک آن نيست. اين عاملي است که به گفته برخي کارشناسان، از خطر فروريختن "دومينو"گونه بانکها، شبيه آنچه در بحران مالي در بانکهاي آمريکايي و اروپايي اتفاق افتاد، ميکاهد. البته اين را نيز نبايد از نظر دور داشت که رابطه بانکهاي اسلامي با تجارت و دادوستد ديگر سيستمهاي بانکي و مالي، به همين نسبت محدودتر است.
بانکهاي اسلامي در مقابل، سود مورد نياز براي بقاي خود را از راههايي همچون بستن قراردادهاي مشارکتي تأمين مي کنند. بدين ترتيب که بانک در يک پروژه به عنوان شريک وارد مي شود و سهمي از سود حاصل دريافت مي کند؛ البته اگر پروژها با شکست مواجه شود، دارايي بانک نيز از بين خواهد رفت.
این بانک ها از طریق ابزارهای تأمین مالی جدید بر گرفته از عقود اسلامی مانند مرابحه، اجاره، مشارکت و...
در تأمین مالی تعداد زیادی از پروژه های کوچک و متوسط موفق بوده اند که در شرایط عدم وجود بانک های اسلامی چنین پروژه هایی نمی توانستند در سیستم بانکی موجود(که بر شایستگی اعتباری و ضمانت های مالی استوارند) به منابع مالی موردنیاز دست یابند.این در حالی است که کمک به چنین پروژه هایی اقدامی مهم در روند توسعهی اقتصادی و اجتماعی می باشد. در همه عملیات بانکی دو عمل تجهیز منابع و مدیریت مصارف از جمله اصلی ترین عملیات بانکی است که بانک را به صورت یک واحد مالی از دیگر واحدهای اقتصادی متمایز می کند. نظام بانکداری بدون ربا نیز از این قاعده مستثنی نبوده و بانک اسلامی نیز نظیر سایر بانک ها با استفاده از منابع پس انداز گروهی از افراد جامعه، نیازهای مالی دیگر گروه ها را تامین می نماید .
بدینترتیب از نقطه نظر اتکا بر منابع پس انداز جامعه، تفاوتی بین بانکداری سنتی متداول در کشورهای دیگر با بانکداری بدون ربا وجود ندارد، لیکن آنچه که بانکداری بدون ربا را از بانکداری سنتی متمایز می کند ماهیت و شکل آن است. اصولاً شیوه های رفتاری در چارچوب روابط حقوقی که بین بانک و مشتری به وجود می آید شکل می گیرد. البته آن دسته از عملیات بانکی که تابع اصول و ضوابط مشابهی هستند، چه در محیط اسلامی و چه غیراسلامی، نبایستی از یکدیگر متفاوت باشند چراکه آن دسته از رفتار یا روابط حقوقی بین بانک و مشتری که با موازین اسلامی در تعارض نباشند در محیط اسلامی هم پذیرفته شده اند. امروزه در تمام دنیا از تأمین مالی خُرد Micro Finance سخن به میان آمده و سعی می شود بین انتظارات بانک ها(در مورد تضمین و...) ونیازهای مالی پروژه ها وکارگاههای کوچک هماهنگی به عمل آید.
اکنون با توجه به نحوه ارائه خدمات بانکداری اسلامی به همه مشتریان و استقبال مشتری های غیر مسلمان از این عملیات بانکداری، مجمع بانکداری اسلامی و تامین اعتبار منطقه کشورهای مشترکالمنافع در تاشکند ازبکستان برگزار شد.هدف از برگزاری این مجمع، تقویت و متحد کردن فعالیتهای بانکداری اسلامی و صنعت تامین اعتبار در کشورهای مشترکالمنافع (CIS) بوده و عنوان مجمع نیز "CIS؛ مقصد جدید بانکداری اسلامی" انتخاب شده بود.
بررسی فرصتهای تامین اعتبار بانکداری اسلامی و ابعاد دیگر صنعت مالی اسلامی همچون صکوک، فینتکها، بازار سرمایه اسلامی و اقتصاد خُرد اسلامی از دیگر موارد مطرح شده در این نشست بوده است.
این نشست که توسط مرکز اقتصادی و بانکداری اسلامی الهدی برنامه ریزی شده بود، سازمانهای بزرگی همچون سازمان توسعه بخش خصوصی اسلامی (ICD) و بانک توسعه اسلامی را در کنار خود میدید.
از مسایل مهم مطرح شده در این نشست میتوان به پتانسیل کشورهای مشترکالمنافع برای توسعه بانکداری اسلامی اشاره کرد. به اعتقاد حاضران در این نشست، این کشورها میتوانند تاثیر غیرقابل انکاری بر رشد بانکداری اسلامی در حوزه بینالمللی داشته باشند.
هیاتهایی از بانک جهانی و بانکهای مختلفی از کانادا، ازبکستان، کویت، چین، پاکستان، تاجیکستان، روسیه و در مجموع ۱۵ کشور در این نشست حضور یافتند.