«سرآمد» گزارش می‌دهد؛
هدف‌گذاری بانک مرکزی برای ارزهای خانگی
گروه اقتصاد - هانیه جعفری - روزهای پایانی مردادماه بود که عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی از آغاز فعالیت نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت تا پایان شهریورماه خبر داد. حالا پس از سه هفته عالی‌ترین مقام پولی و بانکی کشور، جزئیات بیشتری از زمان راه‌اندازی و آغاز فعالیت این صندوق سرمایه‌گذاری ارزی مطرح کرده است. پذیره‌نویسی، راه‌اندازی و آغاز فعالیت صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی یکی مصوبات هیات عالی بانک مرکزی است. مسئولان بانک مرکزی پیش از این گفته‌اند که صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی با هدف جذب منابع ارزی خرد در دسترس عموم مردم و هدایت این منابع به سمت تامین مالی پروژه‌های مولد اقتصادی ایجاد می‌شوند.
روز گذشته عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد که؛ مقدمات فعالیت این صندوق با هدف جذب منابع ارزی و هدایت آن به سمت تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی و پروژه‌های ارزآور فراهم شده است. براساس اعلام روابط عمومی بانک مرکزی؛ نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی تمامی مراحل لازم برای آغاز فعالیت را طی کرده و پذیره‌نویسی آن از هفته آینده آغاز خواهد شد. همتی با اشاره به سازوکار این صندوق‌ها گفت: دارندگان ارز می‌توانند منابع خود را بدون تبدیل به ریال در صندوق سرمایه‌گذاری کنند و در مقابل، واحد سرمایه‌گذاری دریافت کنند. منابع جذب‌شده نیز در ابزارها و دارایی‌های مالی ارزی به کار گرفته خواهد شد.
صدور و ابطال واحدهای این صندوق‌ها به‌صورت ارزی انجام می‌شود و سرمایه‌گذار در زمان خروج نیز معادل ارزش واحدهای خود را به صورت ارزی دریافت خواهد کرد. در حال حاضر بانک مرکزی در حال فراهم‌کردن و تسهیل سازوکارهای لازم برای حمل، تحویل و نگهداری اسکناس ارز با هدف تسهیل ورود منابع ارزی به این صندوق‌ها و سرمایه‌گذاری در آنهاست. راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی بخشی از برنامه بانک مرکزی برای توسعه ابزارهای مالی ارزی، فعال‌سازی منابع ارزی و تقویت تأمین مالی ارزی اقتصاد کشور است.
ابزار تازه سبد سرمایه‌گذاری
اقتصاد ایران در آستانه ورود یک ابزار تازه به سبد سرمایه‌گذاری است؛ صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت که قرار است نخستین نمونه آن تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند و به گفته رئیس کل بانک مرکزی، تاکنون هشت بانک برای تاسیس این صندوق‌ها درخواست داده‌اند که دو بانک بزرگ در مراحل نهایی اخذ مجوز قرار دارند. این صندوق‌ها قرار است ارزهای خرد و راکد مردم را از نگهداری غیرفعال یا ورود مستقیم به بازار ارز خارج و به سمت تامین مالی پروژه‌های مولد و صادرات محور هدایت کنند؛ با این حال، یک پرسش کلیدی همچنان باقی است؛ آیا سود ارزی می‌تواند آن قدر جذاب باشد که سرمایه‌گذار را از بازارهای سنتی مانند طلا و ارز به سمت این ابزار جدید بکشاند؟
اقتصاد ایران در حالی با توسعه ابزارهای مالی ارزی مواجه شده که برای سال‌ها یکی از خلأهای بازار سرمایه، نبود ابزار رسمی و نظام‌مند برای سرمایه‌گذاری مستقیم بر مبنای ارز بوده است. اکنون صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت قرار است این خلا را تا حدی پر کنند؛ صندوق‌هایی که برخلاف صندوق‌های معمول ریالی، سرمایه‌گذاری، سود و بازپرداخت اصل سرمایه در آنها ماهیت ارزی دارد. این ابزار در واقع نقطه اتصال بازار پول، بازار سرمایه و بازار ارز است. چارچوب فعالیت آن نیز با همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و بر اساس مقررات موجود، منابع صندوق‌ها باید در دارایی‌های ارزی مشخصی مانند سپرده‌های ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده خاص ارزی قرار گیرد.
ستون‌های اصلی سبد جدید
در یک صندوق ارزی، نخستین لایه سرمایه‌گذاری معمولاً به سپرده‌های ارزی نزد بانک‌های معتبر اختصاص می‌یابد. این بخش به‌ویژه برای مدیریت نقدینگی و پاسخ‌گویی به تعهدات کوتاه‌مدت اهمیت دارد. سپرده ارزی، هرچند بازدهی بالایی ندارد، اما نقش حفاظتی آن بسیار مهم است. صندوقی که همه منابع خود را در پروژه‌های بلندمدت قفل کند، در صورت نیاز به پرداخت‌های ناگهانی یا خروج سرمایه‌گذار، با مشکل مواجه می‌شود. بنابراین نگهداری بخشی از منابع در سپرده‌های کوتاه‌مدت ارزی، نوعی ضربه‌گیر مالی برای صندوق محسوب می‌شود. در کنار سپرده، اوراق بدهی ارزی و صکوک ارزی نیز از مهم‌ترین ابزارهای قابل‌استفاده هستند.
این اوراق معمولاً برای تأمین مالی طرح‌های توسعه‌ای در حوزه نفت، گاز، پتروشیمی، نیرو و زیرساخت منتشر می‌شوند و می‌توانند بازدهی مشخص و قابل‌پیش‌بینی داشته باشند. آنطور که خبرگزاری مهر در گزارشی نوشته است؛ برای صندوق ارزی، خرید چنین اوراقی یک مزیت مهم دارد: جریان درآمدی آن تا حد زیادی با ذات منابع صندوق هم‌خوان است و در صورت وجود تضمین کافی، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، اگر ناشر اوراق از محل درآمدهای صادراتی یا قراردادهای بلندمدت تسویه کند، اطمینان بیشتری برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان معتقدند ستون اصلی سبد صندوق‌های ارزی باید بر پایه همین دو ابزار، یعنی سپرده و اوراق، شکل بگیرد.
محل سرمایه‌گذاری صندوق منابع ارزی
نخستین مجوز تاسیس صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت ارزی پیش از این برای بانک ملت صادر شده بود. این بانک از طریق شرکت تامین سرمایه خود، موافقت اصولی سازمان بورس و مجوز بانک مرکزی را برای راه‌اندازی این صندوق دریافت کرده است. آنطور که ایسنا در گزارشی نوشته؛ طبق مقررات، صندوق‌های ارزی می‌توانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص ارزی سرمایه‌گذاری کنند و بخشی از منابع نیز می‌تواند در سپرده‌های ارزی قرار گیرد. همچنین صندوق‌ها می‌توانند در برخی ابزارهای ارزی نقش متعهد پذیره‌نویسی یا متعهد خرید را ایفا کنند.
هدف سیاستگذار از طراحی این سازوکار، صرفاً ایجاد یک محصول جدید برای سرمایه‌گذار نیست. در واقع قرار است ارز موجود در دست مردم و فعالان اقتصادی به منابع تأمین مالی تبدیل شود. این موضوع به خصوص برای صنایع صادرات‌محور اهمیت دارد. شرکتی که برای توسعه ظرفیت تولید خود به ارز نیاز دارد، می‌تواند از طریق انتشار اوراق ارزی یا سایر ابزارهای مجاز، منابع لازم را جذب کند و صندوق‌های ارزی نیز یکی از مسیرهای تأمین این منابع باشند.
هدف‌گذاری برای ارزهای خانگی
یکی از اهداف اصلی سیاستگذار از طراحی این ابزار، فعال کردن منابع ارزی راکد است؛ منابعی که ممکن است در قالب اسکناس در اختیار خانوارها یا فعالان اقتصادی قرار داشته باشند و در حال حاضر نقش مستقیمی در تأمین مالی تولید ندارند. اگر این منابع وارد صندوق شوند، در سطح کلان می‌توانند از یک دارایی غیرفعال به منبع تأمین مالی تبدیل شوند. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اقتصاد ایران با محدودیت منابع ارزی و دشواری تأمین مالی پروژه‌های بزرگ مواجه است. صندوق ارزی می‌تواند بخشی از این شکاف را از مسیر بازار سرمایه پر کند؛ البته مشروط به آنکه منابع واقعاً به سمت پروژه‌های مولد و ارزآور هدایت شوند.
همتی نیز درباره همین موضوع محتاطانه سخن گفته و تأکید کرده است که برای قضاوت درباره نقش صندوق‌ها در تأمین مالی صنایع، به‌ویژه صنایع صادرات‌محور، هنوز زود است و باید دید در امیدنامه صندوق‌ها چه سازوکاری پیش‌بینی شده و مدیران چگونه منابع را مدیریت خواهند کرد. این نکته شاید مهم ترین بخش ماجرا باشد. صرف ایجاد یک صندوق، به معنای تامین مالی موفق تولید نیست؛ کیفیت تخصیص منابع، نرخ بازده پروژه‌ها، ضمانت بازپرداخت و شفافیت عملکرد صندوق تعیین می‌کند که این ابزار در نهایت به یک کانال واقعی تأمین مالی تبدیل می‌شود یا صرفاً به محصولی جدید برای سرمایه‌گذاری ارزی محدود خواهد ماند.
روز گذشته عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد که؛ مقدمات فعالیت این صندوق با هدف جذب منابع ارزی و هدایت آن به سمت تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی و پروژه‌های ارزآور فراهم شده است. براساس اعلام روابط عمومی بانک مرکزی؛ نخستین صندوق سرمایه‌گذاری ارزی تمامی مراحل لازم برای آغاز فعالیت را طی کرده و پذیره‌نویسی آن از هفته آینده آغاز خواهد شد. همتی با اشاره به سازوکار این صندوق‌ها گفت: دارندگان ارز می‌توانند منابع خود را بدون تبدیل به ریال در صندوق سرمایه‌گذاری کنند و در مقابل، واحد سرمایه‌گذاری دریافت کنند. منابع جذب‌شده نیز در ابزارها و دارایی‌های مالی ارزی به کار گرفته خواهد شد.
صدور و ابطال واحدهای این صندوق‌ها به‌صورت ارزی انجام می‌شود و سرمایه‌گذار در زمان خروج نیز معادل ارزش واحدهای خود را به صورت ارزی دریافت خواهد کرد. در حال حاضر بانک مرکزی در حال فراهم‌کردن و تسهیل سازوکارهای لازم برای حمل، تحویل و نگهداری اسکناس ارز با هدف تسهیل ورود منابع ارزی به این صندوق‌ها و سرمایه‌گذاری در آنهاست. راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی بخشی از برنامه بانک مرکزی برای توسعه ابزارهای مالی ارزی، فعال‌سازی منابع ارزی و تقویت تأمین مالی ارزی اقتصاد کشور است.
ابزار تازه سبد سرمایه‌گذاری
اقتصاد ایران در آستانه ورود یک ابزار تازه به سبد سرمایه‌گذاری است؛ صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت که قرار است نخستین نمونه آن تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند و به گفته رئیس کل بانک مرکزی، تاکنون هشت بانک برای تاسیس این صندوق‌ها درخواست داده‌اند که دو بانک بزرگ در مراحل نهایی اخذ مجوز قرار دارند. این صندوق‌ها قرار است ارزهای خرد و راکد مردم را از نگهداری غیرفعال یا ورود مستقیم به بازار ارز خارج و به سمت تامین مالی پروژه‌های مولد و صادرات محور هدایت کنند؛ با این حال، یک پرسش کلیدی همچنان باقی است؛ آیا سود ارزی می‌تواند آن قدر جذاب باشد که سرمایه‌گذار را از بازارهای سنتی مانند طلا و ارز به سمت این ابزار جدید بکشاند؟
اقتصاد ایران در حالی با توسعه ابزارهای مالی ارزی مواجه شده که برای سال‌ها یکی از خلأهای بازار سرمایه، نبود ابزار رسمی و نظام‌مند برای سرمایه‌گذاری مستقیم بر مبنای ارز بوده است. اکنون صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت قرار است این خلا را تا حدی پر کنند؛ صندوق‌هایی که برخلاف صندوق‌های معمول ریالی، سرمایه‌گذاری، سود و بازپرداخت اصل سرمایه در آنها ماهیت ارزی دارد. این ابزار در واقع نقطه اتصال بازار پول، بازار سرمایه و بازار ارز است. چارچوب فعالیت آن نیز با همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و بر اساس مقررات موجود، منابع صندوق‌ها باید در دارایی‌های ارزی مشخصی مانند سپرده‌های ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده خاص ارزی قرار گیرد.
ستون‌های اصلی سبد جدید
در یک صندوق ارزی، نخستین لایه سرمایه‌گذاری معمولاً به سپرده‌های ارزی نزد بانک‌های معتبر اختصاص می‌یابد. این بخش به‌ویژه برای مدیریت نقدینگی و پاسخ‌گویی به تعهدات کوتاه‌مدت اهمیت دارد. سپرده ارزی، هرچند بازدهی بالایی ندارد، اما نقش حفاظتی آن بسیار مهم است. صندوقی که همه منابع خود را در پروژه‌های بلندمدت قفل کند، در صورت نیاز به پرداخت‌های ناگهانی یا خروج سرمایه‌گذار، با مشکل مواجه می‌شود. بنابراین نگهداری بخشی از منابع در سپرده‌های کوتاه‌مدت ارزی، نوعی ضربه‌گیر مالی برای صندوق محسوب می‌شود. در کنار سپرده، اوراق بدهی ارزی و صکوک ارزی نیز از مهم‌ترین ابزارهای قابل‌استفاده هستند.
این اوراق معمولاً برای تأمین مالی طرح‌های توسعه‌ای در حوزه نفت، گاز، پتروشیمی، نیرو و زیرساخت منتشر می‌شوند و می‌توانند بازدهی مشخص و قابل‌پیش‌بینی داشته باشند. آنطور که خبرگزاری مهر در گزارشی نوشته است؛ برای صندوق ارزی، خرید چنین اوراقی یک مزیت مهم دارد: جریان درآمدی آن تا حد زیادی با ذات منابع صندوق هم‌خوان است و در صورت وجود تضمین کافی، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، اگر ناشر اوراق از محل درآمدهای صادراتی یا قراردادهای بلندمدت تسویه کند، اطمینان بیشتری برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان معتقدند ستون اصلی سبد صندوق‌های ارزی باید بر پایه همین دو ابزار، یعنی سپرده و اوراق، شکل بگیرد.
محل سرمایه‌گذاری صندوق منابع ارزی
نخستین مجوز تاسیس صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت ارزی پیش از این برای بانک ملت صادر شده بود. این بانک از طریق شرکت تامین سرمایه خود، موافقت اصولی سازمان بورس و مجوز بانک مرکزی را برای راه‌اندازی این صندوق دریافت کرده است. آنطور که ایسنا در گزارشی نوشته؛ طبق مقررات، صندوق‌های ارزی می‌توانند در اوراق ارزی و گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص ارزی سرمایه‌گذاری کنند و بخشی از منابع نیز می‌تواند در سپرده‌های ارزی قرار گیرد. همچنین صندوق‌ها می‌توانند در برخی ابزارهای ارزی نقش متعهد پذیره‌نویسی یا متعهد خرید را ایفا کنند.
هدف سیاستگذار از طراحی این سازوکار، صرفاً ایجاد یک محصول جدید برای سرمایه‌گذار نیست. در واقع قرار است ارز موجود در دست مردم و فعالان اقتصادی به منابع تأمین مالی تبدیل شود. این موضوع به خصوص برای صنایع صادرات‌محور اهمیت دارد. شرکتی که برای توسعه ظرفیت تولید خود به ارز نیاز دارد، می‌تواند از طریق انتشار اوراق ارزی یا سایر ابزارهای مجاز، منابع لازم را جذب کند و صندوق‌های ارزی نیز یکی از مسیرهای تأمین این منابع باشند.
هدف‌گذاری برای ارزهای خانگی
یکی از اهداف اصلی سیاستگذار از طراحی این ابزار، فعال کردن منابع ارزی راکد است؛ منابعی که ممکن است در قالب اسکناس در اختیار خانوارها یا فعالان اقتصادی قرار داشته باشند و در حال حاضر نقش مستقیمی در تأمین مالی تولید ندارند. اگر این منابع وارد صندوق شوند، در سطح کلان می‌توانند از یک دارایی غیرفعال به منبع تأمین مالی تبدیل شوند. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اقتصاد ایران با محدودیت منابع ارزی و دشواری تأمین مالی پروژه‌های بزرگ مواجه است. صندوق ارزی می‌تواند بخشی از این شکاف را از مسیر بازار سرمایه پر کند؛ البته مشروط به آنکه منابع واقعاً به سمت پروژه‌های مولد و ارزآور هدایت شوند.
همتی نیز درباره همین موضوع محتاطانه سخن گفته و تأکید کرده است که برای قضاوت درباره نقش صندوق‌ها در تأمین مالی صنایع، به‌ویژه صنایع صادرات‌محور، هنوز زود است و باید دید در امیدنامه صندوق‌ها چه سازوکاری پیش‌بینی شده و مدیران چگونه منابع را مدیریت خواهند کرد. این نکته شاید مهم ترین بخش ماجرا باشد. صرف ایجاد یک صندوق، به معنای تامین مالی موفق تولید نیست؛ کیفیت تخصیص منابع، نرخ بازده پروژه‌ها، ضمانت بازپرداخت و شفافیت عملکرد صندوق تعیین می‌کند که این ابزار در نهایت به یک کانال واقعی تأمین مالی تبدیل می‌شود یا صرفاً به محصولی جدید برای سرمایه‌گذاری ارزی محدود خواهد ماند.