«سرآمد» بررسی می‌کند؛
«جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» سنجش کارآمدی زنجیره حمل‌ونقل ایران
عملکرد موفق تشکل ملی کشتیرانی و خدمات وابسته ایران زیر ذره‌بین
گروه تحلیل - امید اسماعیلی - در شرایطی که صنعت حمل‌ونقل ایران با چالش‌هایی چون افزایش هزینه‌های عملیاتی، محدودیت‌های بین‌المللی، کمبود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و رقابت فزاینده در بازارهای منطقه‌ای مواجه است، موضوع «بهره‌وری» بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت اقتصادی تبدیل شده است. از همین منظر، برگزاری «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را می‌توان تلاشی برای تبدیل مفهوم بهره‌وری از یک شعار مدیریتی به یک شاخص قابل اندازه‌گیری در بخش حمل‌ونقل و لجستیک کشور دانست.
تشکل ملی کشتیرانی و خدمات وابسته ایران که بیش از هفت دهه سابقه فعالیت در حوزه دریایی، بندری و حمل‌ونقل دارد، طی سال‌های اخیر برگزاری «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را در دستور کار قرار داده و اکنون این رویداد را به شکلی نوین به یکی از معدود برنامه‌های تخصصی ارزیابی عملکرد بنگاه‌های حمل‌ونقلی کشور تبدیل کرده است.
آنچه امسال «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را از بسیاری از جشنواره‌ها و تقدیرهای مرسوم متمایز می‌کند، گستره فعالیت آن است. در این رویداد تنها شرکت‌های دریایی یا کشتیرانی مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرند، بلکه مجموعه‌ای از فعالان حوزه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی، هوایی، بندری، لجستیکی، خدمات بندری و صنایع وابسته نیز امکان حضور دارند. به بیان دیگر، این تشکل ملی و دست‌اندرکاران برگزاری این جایزه، تلاش می‌کنند همه حلقه‌های زنجیره حمل‌ونقل و لجستیک را در یک میدان مشترک مورد سنجش قرار دهند.
در همین راستا، شورای سیاست‌گذاری دوره جدید این جایزه با حضور نمایندگان وزارت راه و شهرسازی، اتاق بازرگانی ایران، اتاق بازرگانی تهران، انجمن مهندسی دریایی ایران، انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و تشکل‌های فعال در بخش جاده‌ای تشکیل شده است، ترکیبی که نشان می‌دهد برگزارکنندگان تلاش دارند ارزیابی بهره‌وری را محدود به یک بخش خاص نکنند و البته نگاه ویژه و جامع‌تری به صنعت حمل‌ونقل کشور داشته باشند.
از نگاه کارشناسان، یکی از مشکلات دیرینه بخش حمل‌ونقل ایران، نبود نظام‌های منظم ارزیابی عملکرد است. در بسیاری از موارد، شرکت‌ها براساس حجم فعالیت، تعداد ناوگان یا سابقه حضور در بازار شناخته می‌شوند؛ در حالی که شاخص‌هایی نظیر بهره‌وری سرمایه، بهره‌وری نیروی انسانی، مدیریت هزینه، کیفیت خدمات، نوآوری، دیجیتالی‌سازی فرآیندها و رضایت مشتریان کمتر مورد سنجش قرار گرفته‌اند.
در چنین شرایطی، «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» می‌تواند بستری برای مقایسه عملکرد شرکت‌ها و معرفی الگوهای موفق مدیریتی باشد. تجربه کشورهای پیشرو در حوزه حمل‌ونقل نشان می‌دهد رقابت سالم میان بنگاه‌ها زمانی شکل می‌گیرد که شاخص‌های ارزیابی روشن و قابل اندازه‌گیری وجود داشته باشد و فعالان اقتصادی بتوانند جایگاه خود را نسبت به رقبا ارزیابی کنند.
نام این جایزه نیز برگرفته از یکی از چهره‌های شناخته‌شده تاریخ دریایی ایران است. دریابان غلامعلی بایَندُر، نخستین فرمانده نیروی دریایی نوین ایران، شخصیتی بود که نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جدید دریایی کشور ایفا کرد و در جریان اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ در برابر نیروهای متجاوز مقاومت کرد و به شهادت رسید. انتخاب نام بایَندُر برای این جایزه، تلاشی برای پیوند دادن مفاهیم توسعه دریایی، مدیریت ملی و بهره‌وری اقتصادی است.
با این حال، اهمیت جایزه بایَندُر صرفاً در اهدای تندیس یا تقدیر از چند شرکت خلاصه نمی‌شود. پرسش اصلی این است که آیا این رویداد می‌تواند به ارتقای واقعی بهره‌وری در صنعت حمل‌ونقل کشور منجر شود یا خیر؟
واقعیت آن است که حمل‌ونقل ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به افزایش بهره‌وری نیاز دارد. محدودیت منابع مالی، فرسودگی بخشی از ناوگان، هزینه‌های بالای لجستیک، رقابت کریدورهای منطقه‌ای و فشارهای ناشی از تحریم‌ها موجب شده است که بهره‌وری به یک عامل تعیین‌کننده در بقا و توسعه شرکت‌ها تبدیل شود. در چنین فضایی، شرکتی که بتواند با منابع کمتر خدمات بیشتری ارائه کند، زمان عملیات را کاهش دهد، هزینه‌ها را کنترل کند و از فناوری‌های جدید بهره ببرد، شانس بیشتری برای حضور در بازار خواهد داشت.
از سوی دیگر، اهمیت «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» در آن است که مرزهای سنتی میان بخش‌های مختلف حمل‌ونقل را کنار می‌زند. در جهان امروز، رقابت میان شیوه‌های حمل‌ونقل جای خود را به رقابت میان زنجیره‌های لجستیکی داده است. بنابراین موفقیت یک شرکت دریایی، ریلی یا جاده‌ای به میزان هماهنگی آن با سایر اجزای زنجیره تأمین بستگی دارد و نه به عملکرد خود آن بخش. همین نگاه باعث شده است که «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» همه شقوق حمل‌ونقل را در یک چارچوب مشترک قرار دهد.
از نگاه تحریریه «اقتصادسرآمد»، مهم‌ترین دستاورد احتمالی «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» شکل‌گیری ادبیات بهره‌وری در صنعت حمل‌ونقل کشور است. اگر این رویداد بتواند به انتشار تجربه‌های موفق، معرفی الگوهای مدیریتی کارآمد، ایجادفضای رقابتی میان شرکت‌ها و توجه بیشتر مدیران به شاخص‌های عملکردی منجر شود، مأموریت خود را فراتر از یک رویداد تشریفاتی انجام داده است.
اکنون با انتشار فراخوان جدید تشکل ملی کشتیرانی تحت عنوان«جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» و ورود شرکت‌های فعال در حوزه‌های دریایی، بندری، ریلی، جاده‌ای، هوایی و لجستیکی به فرآیند رقابت و ارزیابی، باید دید این رویداد تا چه اندازه می‌تواند به معیار ترویج فرهنگ بهره‌وری و سنجش کارآمدی صنعت حمل‌ونقل ایران تبدیل شود، صنعتی که بیش از هر زمان دیگری به بهره‌وری، نوآوری و رقابت‌پذیری نیاز دارد.
گروه تحلیل - امید اسماعیلی - در شرایطی که صنعت حمل‌ونقل ایران با چالش‌هایی چون افزایش هزینه‌های عملیاتی، محدودیت‌های بین‌المللی، کمبود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و رقابت فزاینده در بازارهای منطقه‌ای مواجه است، موضوع «بهره‌وری» بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت اقتصادی تبدیل شده است. از همین منظر، برگزاری «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را می‌توان تلاشی برای تبدیل مفهوم بهره‌وری از یک شعار مدیریتی به یک شاخص قابل اندازه‌گیری در بخش حمل‌ونقل و لجستیک کشور دانست.
تشکل ملی کشتیرانی و خدمات وابسته ایران که بیش از هفت دهه سابقه فعالیت در حوزه دریایی، بندری و حمل‌ونقل دارد، طی سال‌های اخیر برگزاری «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را در دستور کار قرار داده و اکنون این رویداد را به شکلی نوین به یکی از معدود برنامه‌های تخصصی ارزیابی عملکرد بنگاه‌های حمل‌ونقلی کشور تبدیل کرده است.
آنچه امسال «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» را از بسیاری از جشنواره‌ها و تقدیرهای مرسوم متمایز می‌کند، گستره فعالیت آن است. در این رویداد تنها شرکت‌های دریایی یا کشتیرانی مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرند، بلکه مجموعه‌ای از فعالان حوزه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی، هوایی، بندری، لجستیکی، خدمات بندری و صنایع وابسته نیز امکان حضور دارند. به بیان دیگر، این تشکل ملی و دست‌اندرکاران برگزاری این جایزه، تلاش می‌کنند همه حلقه‌های زنجیره حمل‌ونقل و لجستیک را در یک میدان مشترک مورد سنجش قرار دهند.
در همین راستا، شورای سیاست‌گذاری دوره جدید این جایزه با حضور نمایندگان وزارت راه و شهرسازی، اتاق بازرگانی ایران، اتاق بازرگانی تهران، انجمن مهندسی دریایی ایران، انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و تشکل‌های فعال در بخش جاده‌ای تشکیل شده است، ترکیبی که نشان می‌دهد برگزارکنندگان تلاش دارند ارزیابی بهره‌وری را محدود به یک بخش خاص نکنند و البته نگاه ویژه و جامع‌تری به صنعت حمل‌ونقل کشور داشته باشند.
از نگاه کارشناسان، یکی از مشکلات دیرینه بخش حمل‌ونقل ایران، نبود نظام‌های منظم ارزیابی عملکرد است. در بسیاری از موارد، شرکت‌ها براساس حجم فعالیت، تعداد ناوگان یا سابقه حضور در بازار شناخته می‌شوند؛ در حالی که شاخص‌هایی نظیر بهره‌وری سرمایه، بهره‌وری نیروی انسانی، مدیریت هزینه، کیفیت خدمات، نوآوری، دیجیتالی‌سازی فرآیندها و رضایت مشتریان کمتر مورد سنجش قرار گرفته‌اند.
در چنین شرایطی، «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» می‌تواند بستری برای مقایسه عملکرد شرکت‌ها و معرفی الگوهای موفق مدیریتی باشد. تجربه کشورهای پیشرو در حوزه حمل‌ونقل نشان می‌دهد رقابت سالم میان بنگاه‌ها زمانی شکل می‌گیرد که شاخص‌های ارزیابی روشن و قابل اندازه‌گیری وجود داشته باشد و فعالان اقتصادی بتوانند جایگاه خود را نسبت به رقبا ارزیابی کنند.
نام این جایزه نیز برگرفته از یکی از چهره‌های شناخته‌شده تاریخ دریایی ایران است. دریابان غلامعلی بایَندُر، نخستین فرمانده نیروی دریایی نوین ایران، شخصیتی بود که نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار جدید دریایی کشور ایفا کرد و در جریان اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ در برابر نیروهای متجاوز مقاومت کرد و به شهادت رسید. انتخاب نام بایَندُر برای این جایزه، تلاشی برای پیوند دادن مفاهیم توسعه دریایی، مدیریت ملی و بهره‌وری اقتصادی است.
با این حال، اهمیت جایزه بایَندُر صرفاً در اهدای تندیس یا تقدیر از چند شرکت خلاصه نمی‌شود. پرسش اصلی این است که آیا این رویداد می‌تواند به ارتقای واقعی بهره‌وری در صنعت حمل‌ونقل کشور منجر شود یا خیر؟
واقعیت آن است که حمل‌ونقل ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به افزایش بهره‌وری نیاز دارد. محدودیت منابع مالی، فرسودگی بخشی از ناوگان، هزینه‌های بالای لجستیک، رقابت کریدورهای منطقه‌ای و فشارهای ناشی از تحریم‌ها موجب شده است که بهره‌وری به یک عامل تعیین‌کننده در بقا و توسعه شرکت‌ها تبدیل شود. در چنین فضایی، شرکتی که بتواند با منابع کمتر خدمات بیشتری ارائه کند، زمان عملیات را کاهش دهد، هزینه‌ها را کنترل کند و از فناوری‌های جدید بهره ببرد، شانس بیشتری برای حضور در بازار خواهد داشت.
از سوی دیگر، اهمیت «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» در آن است که مرزهای سنتی میان بخش‌های مختلف حمل‌ونقل را کنار می‌زند. در جهان امروز، رقابت میان شیوه‌های حمل‌ونقل جای خود را به رقابت میان زنجیره‌های لجستیکی داده است. بنابراین موفقیت یک شرکت دریایی، ریلی یا جاده‌ای به میزان هماهنگی آن با سایر اجزای زنجیره تأمین بستگی دارد و نه به عملکرد خود آن بخش. همین نگاه باعث شده است که «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» همه شقوق حمل‌ونقل را در یک چارچوب مشترک قرار دهد.
از نگاه تحریریه «اقتصادسرآمد»، مهم‌ترین دستاورد احتمالی «جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» شکل‌گیری ادبیات بهره‌وری در صنعت حمل‌ونقل کشور است. اگر این رویداد بتواند به انتشار تجربه‌های موفق، معرفی الگوهای مدیریتی کارآمد، ایجادفضای رقابتی میان شرکت‌ها و توجه بیشتر مدیران به شاخص‌های عملکردی منجر شود، مأموریت خود را فراتر از یک رویداد تشریفاتی انجام داده است.
اکنون با انتشار فراخوان جدید تشکل ملی کشتیرانی تحت عنوان«جایزه ملی بهره‌وری بایَندُر» و ورود شرکت‌های فعال در حوزه‌های دریایی، بندری، ریلی، جاده‌ای، هوایی و لجستیکی به فرآیند رقابت و ارزیابی، باید دید این رویداد تا چه اندازه می‌تواند به معیار ترویج فرهنگ بهره‌وری و سنجش کارآمدی صنعت حمل‌ونقل ایران تبدیل شود، صنعتی که بیش از هر زمان دیگری به بهره‌وری، نوآوری و رقابت‌پذیری نیاز دارد.