printlogo


گزارش «سرآمد» از ظرفیت پرورش ماهی در سیستان و بلوچستان
«قفس‌های دریایی» از اشتغال تا درآمد ساحل‌نشینان مَکُران

گروه شیلات -  امید اسماعیلی - آب‌های گرم دریای عمان در امتداد سواحل مَکُران، ظرفیت قابل توجهی برای پرورش انواع آبزیان دارند؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر با اجرای طرح پرورش ماهی در قفس، بیش از گذشته مورد توجه سرمایه‌گذاران و فعالان صنعت شیلات قرار گرفته است. برآوردها نشان می‌دهد توان تولید ماهی در قفس در آب‌های ساحلی سیستان و بلوچستان به حدود ۳۰۰ هزار تن در سال می‌رسد و تاکنون شش منطقه با ظرفیت تولید سالانه ۴۵ هزار تن برای اجرای این فعالیت شناسایی شده است. بخشی از این ظرفیت‌ها وارد مرحله اجرا شده و ساخت و نصب قفس‌های پرورش ماهی نیز در برخی مناطق ساحلی استان دنبال می‌شود.
به گزارش اقتصادسرآمد، گستردگی سواحل سیستان و بلوچستان، دسترسی به آب‌های آزاد اقیانوسی، شرایط مناسب آب‌وهوایی و کیفیت آب دریای عمان، مجموعه‌ای از مزیت‌ها را برای توسعه فعالیت‌های شیلاتی در جنوب شرق کشور فراهم کرده است. در این میان، چابهار، کنارک، دشتیاری و زرآباد از جمله مناطقی هستند که به دلیل شرایط طبیعی و دریایی، قابلیت مناسبی برای پرورش آبزیان دارند.
پرورش ماهی در قفس از جمله روش‌هایی است که امکان استفاده مستقیم از ظرفیت آب‌های ساحلی و فراساحلی را فراهم می‌کند. در این شیوه، قفس‌های مخصوص در نقاطی از دریا که از نظر عمق، جریان آب و کیفیت محیطی شرایط لازم را دارند، نصب می‌شوند و ماهی‌ها در فضای محصورشده پرورش می‌یابند. این روش در کنار توسعه تولید آبزیان، می‌تواند زمینه فعالیت‌های جدیدی را برای صیادان، نیروهای بومی و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی ایجاد کند. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، حدود ۱۰۰ هزار هکتار از پهنه آبی سواحل مَکُران برای فعالیت‌های پرورش آبزیان در قفس شناسایی شده است. همچنین ۱۱ زون در محدوده سواحل بلوچستان برای این منظور در نظر گرفته شده و وجود ۹ بندر صیادی و شش موج‌شکن چندمنظوره در امتداد نوار ساحلی استان، امکان دسترسی و پشتیبانی از فعالیت‌های شیلاتی را فراهم می‌کند.
قفس‌سازی در سواحل مَکُران 
توسعه این فعالیت تنها به شناسایی مناطق مستعد محدود نمانده و ساخت تجهیزات مورد نیاز نیز در سواحل استان دنبال می‌شود. مجتبی حسینی، سازنده قفس‌های پرورش ماهی در سواحل سیستان و بلوچستان، با اشاره به سابقه فعالیت خود در این حوزه می‌گوید چندین سال است در صنعت قفس‌سازی فعالیت دارد و تجربه ساخت این سازه‌ها را در جزیره قشم و بوشهر داشته و اخیرا نیز در چابهار مشغول فعالیت بوده است.
او در این باره اظهار کرد: در جزیره قشم نخستین قفس پایه کششی کشور را ساخته و تلاش کرده است با مطالعه مستمر و آشنایی با تجربه کشورهای فعال در این صنعت، دانش فنی خود را به‌روز نگه دارد. به گفته وی، کشورهایی مانند نروژ در زمینه ساخت قفس‌های پرورش ماهی تجربه قابل توجهی دارند و استفاده از این تجربه‌ها می‌تواند به توسعه صنعت قفس‌سازی در ایران کمک کند.
حسینی با اشاره به شرایط مناسب دریای عمان برای پرورش ماهی گفت: سواحل مَکُران ظرفیت زیادی برای این فعالیت دارند و در این منطقه ماهی می‌تواند در کمتر از هفت ماه به وزن مورد نظر برای برداشت برسد. این سازنده قفس‌های دریایی همچنین از ساخت شش حلقه قفس با ظرفیت هرکدام ۱۲۵ تن خبر داد که در مجموع ظرفیت تولید ۷۵۰ تن را فراهم می‌کند. به گفته او، عملیات نصب این قفس‌ها در برنامه قرار دارد و پس از نصب، مرحله ذخیره‌سازی ماهی در آن‌ها انجام خواهد شد.
وی درباره یکی دیگر از طرح‌های در دست اجرا در منطقه دشتیاری نیز توضیح داد: پروژه پرورش ماهی در قفس در اسکله رودیک با ظرفیت کلی یک‌هزار و ۱۰۰ تن در حال اجراست که ۷۵۰ تن آن در قفس‌های دریایی و مابقی در قفس‌های مستقر در خلیج چابهار تولید خواهد شد. بخش مربوط به خلیج چابهار نیز شامل ۱۱۰ حلقه قفس است.
شرایط دریایی؛ مزیت تولید در آب‌های عمان
 شرایط طبیعی سواحل جنوب سیستان و بلوچستان از عوامل مؤثر در توسعه پرورش ماهی در قفس به شمار می‌رود. آب‌وهوای نسبتاً گرم و مرطوب، تأثیر بادهای موسمی مونسون بر تعدیل شرایط اقلیمی، عمق مناسب آب در فاصله‌ای نزدیک به ساحل و کیفیت مطلوب آب دریا، زمینه مناسبی برای پرورش گونه‌های مختلف ماهیان دریایی فراهم کرده است. بهزاد امیری مدیرکل شیلات سیستان و بلوچستان، نیز با اشاره به ظرفیت‌های این منطقه اظهار کرد: شرایط آب‌وهوایی سواحل مَکُران و ویژگی‌های آب دریای عمان، چابهار، دشتیاری، زرآباد و کنارک را به مناطق مستعد آبزی‌پروری تبدیل کرده است.
وی در این باره، پرورش ماهی در قفس را یکی از روش‌های صنعتی توسعه آبزی‌پروری دانست و گفت: هر قفس ظرفیت ایجاد اشتغال مستقیم برای سه نفر را دارد و توسعه این فعالیت می‌تواند زمینه اشتغال تعداد زیادی از جوانان جویای کار در جنوب سیستان و بلوچستان را فراهم کند.
مدیرکل شیلات سیستان و بلوچستان با تشریح ساختار قفس‌های پرورش ماهی بیان کرد: این سازه‌ها معمولاً به شکل دایره‌ای و با استفاده از لوله‌های پلاستیکی با قطر بیش از ۱۰ تا ۱۲ متر ساخته می‌شوند و در عمق ۲۰ تا ۵۰ متری آب قرار می‌گیرند. اطراف این سازه‌ها نیز با تورهای استاندارد پوشانده می‌شود و نصب آنها با نظارت مشاوران سازمان شیلات و سرمایه‌گذاران انجام می‌گیرد.
به گفته امیری، مناسب بودن شوری آب، شرایط اقلیمی و کیفیت آب دریا از جمله عواملی است که می‌تواند به افزایش رشد ماهی و بهبود عملکرد واحدهای پرورشی در سواحل استان کمک کند. او همچنین با اشاره به استقبال فعالان اقتصادی و صیادان از این صنعت، توسعه پرورش ماهی در قفس را از زمینه‌های جدید فعالیت بخش خصوصی در حوزه شیلات دانست.
 از ظرفیت دریا تا درآمد خانوارهای ساحلی
گسترش پرورش ماهی در قفس می‌تواند فعالیت اقتصادی در سواحل سیستان و بلوچستان را از صید سنتی به سمت تولید برنامه‌ریزی‌شده آبزیان سوق دهد. در این الگو، علاوه بر پرورش‌دهندگان، فعالیت‌هایی مانند ساخت و تعمیر قفس، تأمین تجهیزات، حمل‌ونقل، تأمین خوراک ماهی، خدمات دریایی و عرضه محصول نیز می‌توانند در زنجیره اقتصادی این صنعت قرار گیرند.
برای جوامع ساحلی چابهار، کنارک و دشتیاری، چنین فعالیت‌هایی می‌تواند فرصت‌های شغلی تازه‌ای ایجاد کند و زمینه مشارکت بیشتر نیروهای بومی در فعالیت‌های اقتصادی دریاپایه را فراهم آورد. ظرفیت اشتغال هر قفس و برنامه توسعه واحدهای پرورشی نیز نشان می‌دهد که این فعالیت می‌تواند در کنار صیادی، به یکی از زمینه‌های درآمدزایی در منطقه تبدیل شود.
از سوی دیگر، توسعه این صنعت در امتداد برنامه‌های اقتصاد دریامحور، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سواحل مَکُران به دلیل برخورداری از دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد، موقعیت بندری و ظرفیت‌های شیلاتی، یکی از مناطق مهم کشور برای گسترش فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با دریاست. در این میان، بندر چابهار و مناطق ساحلی پیرامون آن می‌توانند در توسعه زنجیره تولید و عرضه محصولات شیلاتی نقش داشته باشند.
با وجود این ظرفیت‌ها، توسعه پایدار پرورش ماهی در قفس به تأمین سرمایه، تجهیزات استاندارد، دانش فنی، خوراک مورد نیاز، خدمات پشتیبانی و رعایت ضوابط زیست‌محیطی وابسته است. انتخاب محل مناسب برای استقرار قفس‌ها و پایش مستمر کیفیت آب نیز از ضرورت‌های ادامه فعالیت این واحدها به شمار می‌رود.
اکنون با شناسایی پهنه‌های مستعد، آغاز برخی طرح‌های اجرایی و ورود فعالان بخش خصوصی به ساخت قفس‌های دریایی، پرورش ماهی در قفس به یکی از مسیرهای پیش روی توسعه فعالیت‌های شیلاتی در سیستان و بلوچستان تبدیل شده است؛ مسیری که در صورت تکمیل طرح‌ها و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، می‌تواند سهم بیشتری از ظرفیت آب‌های مَکُران را به تولید و اشتغال اختصاص دهد و فرصت تازه‌ای برای حضور اقتصادی ساحل‌نشینان در فعالیت‌های دریایی فراهم کند.