«سرآمد» گزارش میدهد؛
« بازار جهانی گاز» زیرفشار جنگ و سرمای قطبی
گروه گزارش - حمید عباسی راد - اختلال در عرضه انرژی از خاورمیانه، کاهش ذخایر گازی اروپا و احتمال سرمای شدید زمستانی، نگرانیها درباره امنیت تأمین انرژی و رقابت برای خرید محمولههای گاز طبیعی مایع را افزایش داده است. بازار جهانی انرژی در آستانه زمستان با دو چالش همزمان روبهرو شده است؛ از یکسو تنشهای خاورمیانه و اختلال در عرضه و انتقال انرژی، چشمانداز تأمین نفت و گاز را با ابهام مواجه کرده و از سوی دیگر، کاهش ذخایر گازی اروپا و احتمال سرمای شدید و طولانیمدت، تقاضا برای سوخت را افزایش داده است. همزمانی این عوامل میتواند رقابت میان خریداران گاز را تشدید و قیمتها را با فشار بیشتری روبهرو کند.
هشدار آژانس بینالمللی انرژی درباره ابعاد بحران خاورمیانه، بار دیگر اهمیت این منطقه را در امنیت انرژی جهان برجسته کرده است. خاورمیانه به دلیل برخورداری از منابع بزرگ نفت و گاز و قرار گرفتن در مسیرهای مهم انتقال این محصولات، نقشی تعیینکننده در بازار جهانی دارد. در این میان، تنگه هرمز بهعنوان یکی از گذرگاههای اصلی انتقال انرژی، از اهمیت راهبردی برخوردار است و هرگونه اختلال در جریان صادرات و حملونقل دریایی میتواند پیامدهای خود را در بازارهای جهانی نشان دهد. در کنار این تحولات، شرایط جوی نیز به نگرانیهای بازار انرژی افزوده است. شکلگیری زودهنگام گردباد قطبی در لایه استراتوسفر و همزمانی آن با پدیده النینیو، احتمال تغییر الگوهای آبوهوایی و ورود هوای سردتر به بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی را افزایش داده است. گردباد قطبی بهطور معمول هوای سرد را در محدوده قطب شمال محصور نگه میدارد، اما تغییر در شدت و ساختار آن میتواند بر شرایط جوی مناطق پایینتر جو تأثیر بگذارد. در صورت تداوم سرمای شدید در اروپا، مصرف گاز برای گرمایش افزایش مییابد و برداشت از مخازن ذخیرهسازی با سرعت بیشتری ادامه خواهد یافت؛ آن هم در شرایطی که ذخایر این قاره پیش از آغاز زمستان در سطح مطلوبی قرار نداشته است.
ذخایر گازی اروپا در سطحی نگرانکننده
سطح ذخایر گاز اروپا در آغاز فصل زمستان به پایینترین میزان طی بیش از یک دهه گذشته رسیده است. بر اساس دادههای نهاد زیرساختهای گاز اروپا، کشورهای این قاره در کمتر از یک ماه حدود ۱۱ درصد از گازی را که در تابستان به مخازن تزریق کرده بودند، برداشت کردهاند. حجم گاز تزریقشده در تابستان امسال حدود ۵۱.۲ میلیارد مترمکعب بوده است.
اتحادیه اروپا هدف پر کردن مخازن تا سطح ۹۰ درصد را برای آغاز فصل سرما تعیین کرده بود، اما دشواری تأمین گاز باعث شد این قاره پیش از شروع فصل گرمایش تنها حدود ۷۶ درصد ظرفیت ذخیرهسازی خود را پر کند. برداشت خالص از مخازن نیز از اواسط اکتبر آغاز شد و در اوایل نوامبر شتاب گرفت؛ هرچند در دو هفته اخیر از سرعت آن کاسته شده است. با این حال، پیشبینی سردتر شدن هوا میتواند روند برداشت را دوباره افزایش دهد.
تأمین گاز در تابستان نیز برای اروپا دشوار بود. پس از توقف بخش عمده محمولههای ارسالی از قطر در پی تحولات نظامی منطقه، اپراتورهای اروپایی برای تأمین گاز طبیعی مایع ناچار شدند هزینه بیشتری بپردازند و در بازار نقدی با خریداران آسیایی رقابت کنند. این شرایط، تکمیل ذخایر پیش از آغاز زمستان را با دشواری مواجه کرد.
رقابت برای محمولههای LNG
کاهش ذخایر اروپا در کنار احتمال افزایش مصرف، وابستگی این قاره به واردات گاز طبیعی مایع را بیشتر میکند. در صورت تداوم اختلال در عرضه از خاورمیانه، رقابت میان خریداران اروپایی و آسیایی برای دستیابی به محمولههای موجود نیز میتواند شدت بگیرد. آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که پایین بودن ذخایر گاز اروپا و محدودیت ظرفیت ذخیرهسازی در شماری از کشورهای واردکننده LNG در آسیا و آمریکای جنوبی، ممکن است رقابت برای خرید محمولهها را تشدید کند و در دورههای اوج مصرف به افزایش قیمتها بینجامد. بازار اروپا هماکنون نشانههایی از این فشار را تجربه کرده است. قیمت گاز در بازار مرجع تیتیاف هلند در اواخر اکتبر به ۱۰۳.۹ یورو به ازای هر مگاواتساعت رسید؛ سطحی که از زمان بحران انرژی سال ۲۰۲۲ بیسابقه توصیف شده است. قیمت قراردادهای آتی گاز برای تحویل در دسامبر نیز در مقطع گزارششده
حدود ۸۷.۲۸ یورو بود.
افزایش قیمت گاز تنها به هزینه واردات محدود نمیشود و میتواند بر فعالیت صنایع، هزینه تولید و مخارج خانوارها نیز اثر بگذارد. بهویژه کشورهایی که وابستگی بیشتری به واردات انرژی دارند، در صورت تداوم افزایش قیمتها با فشار اقتصادی بیشتری مواجه خواهند شد.
زمستانی تعیینکننده برای امنیت انرژی
تحولات اخیر نشان میدهد امنیت انرژی جهان به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از ثبات سیاسی و امنیت مسیرهای انتقال گرفته تا ظرفیت ذخیرهسازی و شرایط آبوهوایی. اختلال در عرضه خاورمیانه، ذخایر پایین اروپا و احتمال افزایش تقاضا در پی سرمای شدید، سه عاملی هستند که در کنار یکدیگر میتوانند تعادل بازار گاز را برهم بزنند. زمستان پیشرو از این منظر برای بازار جهانی انرژی اهمیت ویژهای دارد. اگر سرمای طولانیمدت با محدودیت عرضه همزمان شود، رقابت برای تأمین محمولههای گاز طبیعی مایع و فشار بر قیمتها افزایش خواهد یافت؛ وضعیتی که آثار آن میتواند فراتر از اروپا و در اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی نیز نمایان شود.