چشمانداز ایران در تولید متانول
ایران هماکنون در مجتمعهای پتروشیمی زاگرس، خارک، فنآوران و مرجان ظرفیت تولید سالانه بیش از ۶.۶ میلیون تن متانول را دارد و براساس شواهد موجود، تا پنج سال آینده این مقدار به ۲۵ میلیون تن خواهد رسید. بسیاری از کارشناسان این موضوع را برگ برندهای برای ایران میدانند، زیرا با ورود ۲۵ میلیون تن متانول به بازار دنیا، ایران حرف اول و آخر را در تعیین قیمت این ماده خواهد زد. در جریان سالهای تحریم، چهار موضوع سبب کشیده شدن صنعت پتروشیمی و بهویژه بخش خصوصی به سمت تولید متانول در ایران شد، این سه عامل را میتوان تامین منابع مالی به سمت فاینانس چین، فراهم بودن زمین مناسب در کنار دریا، قیمت ارزان گاز نسبت به منطقه و خرید فناوری تبدیل گاز طبیعی به متانول پیش از تحریمها دانست، بنابراین در پنج سال آینده ناخواسته ظرفیت تولید متانول کشور به ۲۵ میلیون تن خواهد رسید که در صورت مدیریت راهبردی در صنعت پتروشیمی، این موضوع منافع زیادی را برای ایران به همراه دارد. پیش از این توسعه پتروشیمی کشور بیشتر در بخش اتیلن بوده است، زیرا به دلیل وفور اتان بیشتر محصولات اتیلنمحور شدند و صنایع پاییندستی هم تا حدی که میتوانستند رشد کردند، اما برای رشد بیشتر این صنایع باید زمینه تولید پروپیلن را فراهم کرد. پروپیلن زنجیره گستردهای از صنایع پاییندستی را ایجاد و تغذیه میکند، از این رو برنامه ایران تولید پروپیلن از متانول است تا هم قیمت متانول در بازار نشکند و هم زمینه تولید پروپیلن برای توسعه صنایع پاییندستی در کشور فراهم شود.
۱۲ طرح جدید متانول صنعت پتروشیمی در حالی دارای پیشرفت ساخت بین ۱۰۰ تا ۱۲ درصد بوده که با بهرهبرداری قطعی ۱۰ طرح تا سال ۱۴۰۰، ظرفیت تولید متانول ایران از مرز ۲۰ میلیون تن در سال فراتر میرود. بر این اساس پیشبینی میشود دست کم تولید از پنج طرح جدید متانول صنعت پتروشیمی تا دو سال آینده آغاز شود، به طوری که پتروشیمی کاوه با ظرفیت تولید سالانه ۲.۳۱۰ میلیون تن، فاز اول پتروشیمی بوشهر، کیمیای پارس خاورمیانه، سبلان و دنا همگی با ظرفیت تولید ۱.۶۵۰ میلیون تن دارای پیشرفت بین ۱۰۰ تا ۶۱ درصد هستند. این طرحها بهتدریج از اواسط امسال تا سال ۱۴۰۰ یکی پس از دیگری عملیاتی میشوند.
افزون بر این پیشرفت، پنج طرح دیگر متانول شامل پتروشیمی آپادانا، دیپلیمر آرین، سیراف، فاز دوم توسعه خارک و صنعت لاوان هم پیشرفت ۲۵ تا ۴۴ درصدی دارند که پیشبینی میشود این طرحها تا سال ۱۴۰۱ به مرحله بهرهبرداری و تولید تجاری برسند. با وجود این، ساخت دو طرح متانول آرمان با ظرفیت ۱.۶۵۰ هزار تن با پیشرفت ۲۲ درصد و ارگ شیمی پارسا با ظرفیت ۹۹۰ هزار تن با پیشرفت ۱۲ درصد متوقف مانده است. در مجموع با بهرهبرداری همه ۱۲ طرح در حال ساخت متانول، ظرفیت تولید این محصول پتروشیمیایی کشور به حدود ۲۵ میلیون تن در سال میرسد و ایران را به بزرگترین تولیدکننده متانول جهان بدل میکند.
تازهترین تحلیلهای موسسه گلوبال دیتا انرژی درباره افزایش ظرفیت تولید متانول کشورهای جهان نشان میدهد که ایران در سالهای آینده بالاترین افزایش ظرفیت تولید متانول جهان را به خود اختصاص میدهد و در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ سالانه ۳۰ میلیون تن ظرفیت خود را افزایش خواهد داد. آمریکا و چین با افزایش به ترتیب ۱۲ و ۱۰ میلیون تن در رتبههای دوم و سوم جای خواهند داشت. پیشبینیها نشان میدهد که ایران تا سال ۲۰۲۲ میلادی ۵۴ درصد از کل افزایش ظرفیت تولید متانول جهان را به خود اختصاص خواهد داد. ایران احداث ۱۲ مجتمع تولید متانول جدید را در دستور کار دارد. در میان این طرحها، مجتمع متانول دیر شرکت متانول کاوه بالاترین ظرفیت (۲.۳ میلیون تن) را خواهد داشت. براساس این گزارش، تا سال ۲۰۲۲ آمریکا ۲۲ درصد از رشد ظرفیت تولید متانول جهان را به خود اختصاص خواهد داد. این کشور قرار است تا آن زمان ۶ مجتمع متانول جدید احداث کند؛ همچنین انتظار میرود سال ۲۰۲۲ چین حدود ۱۸ درصد از رشد ظرفیت تولید متانول جهان را به خود اختصاص دهد، این کشور ۱۰ مجتمع تولید متانول جدید را احداث خواهد کرد.