کند و کاو «قتصادسرآمد» درباره تفاوت پرداخت قرض الحسنه و وام با بهره
ربا یا سود تسهیلات؟
گروه بانک و بیمه- آیتالله مکارم شیرازی مدتی قبل، با انتقاد از سیستم بانکی کشور، تصریح کرده بود که بانکها به اسم تسهیلات قرضالحسنه و به جای اینکه چهار درصد کارمزد برای طول دوره بازپرداخت تسهیلات دریافت کنند، هر سال ۴ درصد دریافت میکنند و در پایان سال پنجم بیست درصد سود از باقیمانده از مردم دریافت میکنند، این رباخواری آشکار است که به نام قرضالحسنه انجام میشود.
به گزارش اقتصادسرآمد، بررسی جدیدترین آمار عملکرد بانکها و مؤسسات اعتباری کشور در آذر ۹۸ نشان میدهد که مانده تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری ۱۴۲۶۴.۵ هزار میلیارد ریال بوده که نسبت به اسفند سال ۹۷ که ۱۳۰۰۱.۷ هزار میلیارد ریال بود ۹.۷ درصد افزایش یافته است. همچنین تسهیلات قرضالحسنه ۷.۳ درصد از کل تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری را تشکیل داده و حجم عمده عملکرد تسهیلاتی بانکها مربوط به مشارکت مدنی با ۲۷.۸ درصد و فروش اقساطی با ۲۷.۳ درصد است.به لحاظ عددی در پایان آذر ماه سال جاری ۱۰۴۴.۸ هزار میلیارد ریال از کل تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری کشور قرضالحسنه بوده که این میزان نسبت به اسفند ماه سال ۹۷ که ۷۸۴.۹ هزار میلیارد ریال بوده، ۳۳.۱ درصد رشد نشان میدهد.
بر اساس قانون، بانکهای قرضالحسنه از محل دریافت این کارمزدها حق شناسایی سود را ندارند و چنانچه درآمد حاصل از کارمزدهای اکتسابی تمامی هزینههای عملیاتی را پوشش بدهد این بانکها ملزم هستند تا کارمزد خود را کاهش دهند.در حال حاضر بانک قرضالحسنه مهر ایران علیرغم اینکه برای پوشش هزینههای جاری خود هیچگونه منبع درآمدی (شرکت داری، بنگاهداری و …) را غیر از دریافت کارمزد تسهیلات ندارد، در بسیاری از بخشها مانند ارائه طرحهای تسهیلاتی به مددجویان سازمانهای حمایتی، پرداخت وام به نیازمندان مناطق محروم و کمتر برخوردار کشور و همین طور دانشجویان مقاطع مختلف تحصیلی تسهیلاتی با کارمزد صفر، ۲ یا ۳ درصد پرداخت میکند.
قرض الحسنه در عقود اسلامی نوعی قرارداد است که به موجب آن مقدار مشخصی را به وام گیرنده قرض می دهد و بدون درخواست سودی، از او باز پس می گیرد. مدت زمان باز پرداخت مبلغ بنا بر شرایط بانک یا صندوق قرض الحسنه متفاوت خواهد بود.
در بانکداری جهانی، صندوق های قرض الحسنه، آن ها را به عنوان اعتبارات خرد یا تامین مالی خرد معرفی می شوند. این نام برای مبارزه با تهی دستی و فقر به خصوص در کشورهای جهان سوم پدیدار شده است. ولی اتحادیه های اعتباری در کشورهای جهان اول نیز هنوز مورد مراجعه و اعتبار هستند.صندوق قرض الحسنه در کشورهای اسلامی جهت کمک کردن به مردم تهیدست جامعه و یا آن ها که برای شرایط خاصی نیاز به کمک هستند به عنوان نهادهایی مردمی شکل گرفتند.
صندوق های قرض الحسنه، در واقع نقش یک میانه و واسطه را بین وام دهنده و وام گیرنده دارد. در این نوع وام، از وام گیرنده سودی گرفته نمی شود و جهت رفع مشکل نیازمندان به افرادی که نیازمند این وام هستند، داده می شود. در این نوع بانک، در واقع یکسری از افراد به عنوان کمک کننده، حسابی در این قرض الحسنه باز کرده و مبلغی را در آن قرار می دهد. این افراد ممکن است وام گیرنده را به صندوق معرفی کند. در این حالت وام گیرنده ی فردی که مبلغ بیشتری را در حساب دارد، اولین انتخاب صندوق خواهد بود. البته انواع دیگر صندوق قرض الحسنه وجود دارد که در امور تجاری نیز وارد شده و توانایی های خود را گسترش می دهند.در نهایت باید گفت که بانکداری ربوی در هر دو مرحله مهم جذب سپردهها و نیز اعطای تسهیلات بانکی با پرداخت و یا دریافت ربا توام است. در حالی که در بانکداری بدون ربا از جهت نظری پرداخت و یا دریافت ربا تحقق پیدا نمیکند. در اجرا نیز در مرحلهی تجهیز سپردهها پرداخت ربا انجام نمیگیرد، ولی در اعطای تسهیلات با استفاده از بعضی از عقود مانند مضاربه، مشارکت مدنی و فروش اقساطی، کاستیهای جدی وجود دارد که نیازمند اصلاح روشهای اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا میباشد. از جهت کارایی به نظر میرسد، با توجه به این که بانکداری بدون ربا مستقیما به بخشهای مولد تسهیلات اعطا میکند و خود را موظف به نظارت بر مصرف آنها میداند، نقش مهمی در تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی میتواند داشته باشد. به علاوه انتظار میرود در این سیستم نرخ تورم در سطح پایین تری نسبت به اقتصاد مبتنی بر بانکداری ربوی باشد.
به گزارش اقتصادسرآمد، بررسی جدیدترین آمار عملکرد بانکها و مؤسسات اعتباری کشور در آذر ۹۸ نشان میدهد که مانده تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری ۱۴۲۶۴.۵ هزار میلیارد ریال بوده که نسبت به اسفند سال ۹۷ که ۱۳۰۰۱.۷ هزار میلیارد ریال بود ۹.۷ درصد افزایش یافته است. همچنین تسهیلات قرضالحسنه ۷.۳ درصد از کل تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری را تشکیل داده و حجم عمده عملکرد تسهیلاتی بانکها مربوط به مشارکت مدنی با ۲۷.۸ درصد و فروش اقساطی با ۲۷.۳ درصد است.به لحاظ عددی در پایان آذر ماه سال جاری ۱۰۴۴.۸ هزار میلیارد ریال از کل تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری کشور قرضالحسنه بوده که این میزان نسبت به اسفند ماه سال ۹۷ که ۷۸۴.۹ هزار میلیارد ریال بوده، ۳۳.۱ درصد رشد نشان میدهد.
بر اساس قانون، بانکهای قرضالحسنه از محل دریافت این کارمزدها حق شناسایی سود را ندارند و چنانچه درآمد حاصل از کارمزدهای اکتسابی تمامی هزینههای عملیاتی را پوشش بدهد این بانکها ملزم هستند تا کارمزد خود را کاهش دهند.در حال حاضر بانک قرضالحسنه مهر ایران علیرغم اینکه برای پوشش هزینههای جاری خود هیچگونه منبع درآمدی (شرکت داری، بنگاهداری و …) را غیر از دریافت کارمزد تسهیلات ندارد، در بسیاری از بخشها مانند ارائه طرحهای تسهیلاتی به مددجویان سازمانهای حمایتی، پرداخت وام به نیازمندان مناطق محروم و کمتر برخوردار کشور و همین طور دانشجویان مقاطع مختلف تحصیلی تسهیلاتی با کارمزد صفر، ۲ یا ۳ درصد پرداخت میکند.
قرض الحسنه در عقود اسلامی نوعی قرارداد است که به موجب آن مقدار مشخصی را به وام گیرنده قرض می دهد و بدون درخواست سودی، از او باز پس می گیرد. مدت زمان باز پرداخت مبلغ بنا بر شرایط بانک یا صندوق قرض الحسنه متفاوت خواهد بود.
در بانکداری جهانی، صندوق های قرض الحسنه، آن ها را به عنوان اعتبارات خرد یا تامین مالی خرد معرفی می شوند. این نام برای مبارزه با تهی دستی و فقر به خصوص در کشورهای جهان سوم پدیدار شده است. ولی اتحادیه های اعتباری در کشورهای جهان اول نیز هنوز مورد مراجعه و اعتبار هستند.صندوق قرض الحسنه در کشورهای اسلامی جهت کمک کردن به مردم تهیدست جامعه و یا آن ها که برای شرایط خاصی نیاز به کمک هستند به عنوان نهادهایی مردمی شکل گرفتند.
صندوق های قرض الحسنه، در واقع نقش یک میانه و واسطه را بین وام دهنده و وام گیرنده دارد. در این نوع وام، از وام گیرنده سودی گرفته نمی شود و جهت رفع مشکل نیازمندان به افرادی که نیازمند این وام هستند، داده می شود. در این نوع بانک، در واقع یکسری از افراد به عنوان کمک کننده، حسابی در این قرض الحسنه باز کرده و مبلغی را در آن قرار می دهد. این افراد ممکن است وام گیرنده را به صندوق معرفی کند. در این حالت وام گیرنده ی فردی که مبلغ بیشتری را در حساب دارد، اولین انتخاب صندوق خواهد بود. البته انواع دیگر صندوق قرض الحسنه وجود دارد که در امور تجاری نیز وارد شده و توانایی های خود را گسترش می دهند.در نهایت باید گفت که بانکداری ربوی در هر دو مرحله مهم جذب سپردهها و نیز اعطای تسهیلات بانکی با پرداخت و یا دریافت ربا توام است. در حالی که در بانکداری بدون ربا از جهت نظری پرداخت و یا دریافت ربا تحقق پیدا نمیکند. در اجرا نیز در مرحلهی تجهیز سپردهها پرداخت ربا انجام نمیگیرد، ولی در اعطای تسهیلات با استفاده از بعضی از عقود مانند مضاربه، مشارکت مدنی و فروش اقساطی، کاستیهای جدی وجود دارد که نیازمند اصلاح روشهای اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا میباشد. از جهت کارایی به نظر میرسد، با توجه به این که بانکداری بدون ربا مستقیما به بخشهای مولد تسهیلات اعطا میکند و خود را موظف به نظارت بر مصرف آنها میداند، نقش مهمی در تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی میتواند داشته باشد. به علاوه انتظار میرود در این سیستم نرخ تورم در سطح پایین تری نسبت به اقتصاد مبتنی بر بانکداری ربوی باشد.