بررسی «اقتصادسرآمد» از سابقه طولانی صنعت کشتی سازی ایران تا به امروز
کشتی سازی نیازمند تکنولوژی روز
گروه اقتصاددریا- کشتیسازی در ایران سابقهای بسیار طولانی دارد. قدیمیترین سند کشف شده دریانوردی در ایران، مهری است که در چغامیش خوزستان به دست آمده است. تاریخ تمدن این ناحیه به شش هزار سال پیش از میلاد باز میگردد. در این مهر تصویر یک کشتی باسرنشینان آن نقش بسته است. هرچند سندهای دیگری نیز که نشان از دانش بالای ایرانیان در این صنعت دارد، به دست آمده است. مهمترین این اسناد در هنگام حفر کانال جدیدسوئز در سال ۱۸۶۶ کشف شد. در این کتیبه کشف شده، به حفر کانال قدیمی سوئز به دستور داریوش- پادشاه ایرانی- پس از پیروزی بر مصریان، اشاره شده است.این نشانهها در ادوارتاریخی نزدیکتر نیز به وفور یافت میشود؛ از ساخت و خرید کشتیها و قایقهای جنگی در دوران ساسانی گرفته تا ناوگانهایی که برای مطالعات استراتژیک در زمان افشاریه مأمور کشف و بررسی سواحل همسایه میشدند.
به گزارش اقتصادسرآمد، در ۵۰ سال گذشته در کشور ما تلاشهای بسیاری برای گسترش این صنعت و به روز کردن دانش فنی و علمی آن شده است. در سالهای پس از انقلاب این زحمت بر دوش سازمانهای مختلفی از جمله سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران(ایدرو)گذاشته شده است. از فعالیتهای این سازمان در صنایع کشتیسازی در چند سال اخیر میتوان به تدوین پیشنویس سند توسعه دریایی، ساخت کشتیهای اقیانوس پیما(کانتینر بر وگاز بر)، ساخت حوضهای خشک تعمیر و ساخت کشتیهای ۳۰۰ هزار تنی و سوپرتانکرها، ساخت سازههای دریایی(به ویژه جکتهای پارس جنوبی) و طراحی و ساخت موتور دیزل ملی طرح «د-۸۷» برای به کارگیری درشناورها، اشاره کرد.
کشورمان در سالهای اخیربه ویژه پس از شروع به ساخت اقیانوس پیماها، در صنعت کشتیسازی پیشرفتهای چشمگیری داشته است. هم اکنون نیز شرکتهای زیادی در حوزه ساخت کشتی، سازههای دریایی وقطعات مشغول به فعالیت هستند که از جمله میتوان به شرکت مجتمع کشتیسازی و صنایع فراساحل ایران(ایزوایکو)، شرکت صنایع دریایی ایران(صدرا)، کشتیسازی اروندان،مجتمع شهید درویشی، مجتمع شهید جولایی، کشتیسازی ایلکا، کشتیسازی بحرامن و کشتیسازی ناخدای جزیره اشاره کرد.
صنعت کشتی سازی و یا به تعبیری دریانوردی در ایران دارای سابقه بسیار طولانی است و همچون خودروسازی جزو صنایع مادر محسوب می شود.ایرانیان از آن زمان که با دریا آشنا شدند، به ساخت و ساز انواع شناورها (لنج و کشتی) و فعالیت صید و صیادی و تجارت دریایی روی آوردهاند اما در مواردی نیز پیش آمده که با وجود ظرفیت عظیم دریایی دستشان پیش روی دیگران (کشورهای خارجی) دراز بوده و با هزینههای هنگفت و سرسام آوری مجبور به خرید کشتی و یا حتی تجهیزات و تعمیرات آن شدند.البته این صنعت مهم همچون صنعت هواپیماسازی نسبت به دیگر صنایع در کشور، بسیارهزینه بر و با ریسک بالا بوده و شاید سرمایه گذاران بخش خصوصی به همین خاطر از این صنعت آنچنان که باید استقبال نمیکنند.
اما نباید نادیده گرفت که رونق این صنعت برای ایران به دلیل پیشرفت و ورود تکنولوژیهای نوین در صنایع دریایی و همچنین با توجه به اینکه در شمال و جنوب کشور دریا بوده بسیار مهم بوده و ضمن خودکفایی و خوداتکایی در بخش صادرات و ارزآوری، مقرون به صرفه نیز بوده و از ظرفیتهای بسیار بالایی برای اشتغال برخوردار است که میطلبد توجه بیشتری به این صنعت گران شود. در ویکی پدیا آمده است که کشتی سازی به ساخت و ساز کشتیها گفته میشود و شغل کشتی سازی یک شغل تخصصی بوده که ریشه آن به ماقبل تاریخ برمی گردد.
در این دانشنامه آزاد ذکر شده است که در حال حاضر بزرگترین کشور سازنده کشتی در جهان چین است و کره جنوی در رتبه بعدی قرار دارد البته از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰ ژاپن نیز بزرگترین سازنده کشتی بود اما با رشد و پیشرفت کشور چین اکنون در جایگاه سوم قرار دارد.
ایران نیز در ۵۰ سال گذشته تلاشهای فراوانی در راستای گسترش صنعت کشتی سازی داشته است و از ۴ دهه پیش تاکنون صنعت کشتی سازی در منطقه هرمزگان نیز شکل گرفته و در طول این سالها با فراز و نشیبهای فراوانی روبرو بوده، اما جرقه امید و توانمندی آن از بین نرفته است.
استان هرمزگان به عنوان قطب صنعت کشتی سازی کشور دارای شرکتهای بزرگ کشتی سازی بوده که سالانه علاوه بر ساخت انواع شناور کوچک و بزرگ، تعمیرات و ساخت انواع دکل، بارج و سکوی نفتی و گازی در آن انجام میشود.
درسال های گذشته پویش خودکفایی در این صنعت با ساخت و به آب اندازی چندین فروند کشتی بنام استانهای مختلف در کشتی سازی هرمزگان شکل گرفت اما به تدریج و در میانه راه به دلیل حمایت نشدن، از رونق افتاد و حتی برخی برای تعمیرات نیز به کشورهای همسایه دور و نزدیک چشم دوختند اما با تحریمهای اقتصادی، زمینه یک بازگشت به خویشتن در این صنعت فراهم شد.