به گزارش اقتصاد سرآمد، ایران با موقعیت ژئوپلیتیکی استراتژیک خود، دروازه اتصال آسیای‌میانه، قفقاز، جنوب و شرق آسیا به خلیج‌فارس و دریای عمان محسوب می‌شود. این موقعیت، کشور را به یکی از مسیرهای کلیدی ترانزیتی منطقه تبدیل کرده است. بااین‌حال، تأخیر در تکمیل کریدورهای ترانزیتی و پروژه‌های زیرساختی مرتبط، تهدیدی جدی برای بهره‌برداری اقتصادی از این ظرفیت‌ها به‌شمار می‌رود و می‌تواند فرصت‌های طلایی ایران در بازارهای منطقه‌ای و جهانی را به رقبای همسایه واگذار کند.
به باور کارشناسان؛ تکمیل این کریدورها رونق تجاری ایران را تضمین می‌کند. از طرف دیگر، تکمیل این کریدورها می‌تواند باعث افزایش صادرات غیرنفتی، اشتغالزایی در بنادر و مناطق مرزی و تقویت روابط اقتصادی با همسایگان شود. همچنین ارتباط کشورهای منطقه مانند روسیه، هند، پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را عمیق‌تر کرده و ایران را به محور تجارت منطقه‌ای تبدیل می‌کند.
کریدورهای ترانزیتی، شاهرگ‌های لجستیکی کشور هستند که امکان صادرات سریع و ارزان کالا، کاهش هزینه حمل‌ونقل و جذب سرمایه‌گذاری خارجی را فراهم می‌کنند. ایران با شبکه جاده‌ای، ریلی و بندری خود می‌تواند نقش کلیدی در کریدورهای عبوری منطقه ایفا کند. این مسیرها نه‌تنها به تسهیل تجارت با کشورهای منطقه کمک می‌کنند، بلکه امکان گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و ارتقای جایگاه ایران در تجارت بین‌المللی را نیز فراهم می‌آورند.
پروژه‌های ریلی، کلیدی برای تکمیل کریدورها
براساس ارزیابی‌های مطرح‌شده در اتاق بازرگانی تهران، تکمیل این کریدورها به‌ویژه در بخش‌های ریلی، شرط لازم برای بالفعل‌سازی مزیت جغرافیایی ایران است. در حال حاضر، دوپروژه کلیدی یعنی اتصال ریلی رشت-آستارا در شمال و راه‌آهن چابهار–زاهدان در جنوب، حلقه‌های مفقوده کریدور شمال–جنوب محسوب می‌شوند؛ پروژه‌هایی که سال‌هاست به دلایل مختلف با تأخیر مواجه‌اند. فعالان اقتصادی معتقدند که بدون تکمیل این اتصال‌ها، ایران عملاً امکان رقابت با مسیرهای جایگزین منطقه‌ای را از دست می‌دهد؛ مسیرهایی که کشورهای همسایه با سرمایه‌گذاری گسترده در حال توسعه آن‌ها هستند. 
در همین راستا، اتاق بازرگانی تهران اعلام کرده است یک مطالعه جامع اقتصادی برای بررسی دقیق صرفه اقتصادی کریدورها در دست انجام دارد؛ اقدامی که می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری دقیق‌تر دولت و سرمایه‌گذاران قرار گیرد. بااین‌حال، کارشناسان ترانزیتی همچون حسن کریم‌نیا، بر این باورند که با ظرفیت موجود و انجام اصلاحات نرم‌افزاری در مرزهای کشور، می‌توان هر دو کریدور شمال-جنوب و شرق-غرب گذرنده از خاک ایران را تجاری‌سازی کرد.
از منظر تجارت خارجی، اهمیت این کریدورها برای تعامل ایران با کشورهای‌CIS دوچندان است. بخش قابل‌توجهی از مبادلات بالقوه ایران با روسیه، آسیای‌میانه و قفقاز، وابسته به کارآمدی مسیرهای ترانزیتی است؛ مسیرهایی که در صورت تکمیل، می‌توانند هزینه و زمان حمل را به‌طور محسوسی کاهش دهند.
در جنوب کشور نیز پروژه راه‌آهن چابهار-زاهدان نقشی فراتر از یک خط ریلی دارد. این مسیر، بندر اقیانوسی چابهار را به شبکه ریلی سراسری متصل می‌کند و می‌تواند جریان بار به افغانستان، آسیای‌میانه و حتی رقابت کریدوری با مسیر گوادر پاکستان را تحت تأثیر قرار دهد. تکمیل این خط، جایگاه ایران را در معادلات ترانزیتی جنوب آسیا تقویت خواهد کرد.
در کنار شبکه ریلی، دریای خزر نیز به‌عنوان بازوی مکمل کریدور شمال-جنوب مطرح است. تحولات ژئوپلیتیکی پس از جنگ روسیه و اوکراین، اهمیت خزر را برای مسکو افزایش داده و این در حالی است که ایران هنوز سهم محدودی از ناوگان تجاری این دریا را در اختیار دارد. نبود کشتی‌های رو-رو و ضعف ناوگان حمل‌ونقل دریایی، یکی از گلوگاه‌های مهم در تکمیل زنجیره ترانزیت شمالی به‌شمار می‌رود.

کریدور شمال-جنوب؛ میدان رقابت جدی 
کریدور شمال-جنوب در حال تبدیل‌شدن به میدان رقابت جدی است و کشورهایی که زودتر آماده شوند، سهم بیشتری از بار آینده را به خود اختصاص خواهند داد. در چنین شرایطی، ایران اگرچه بخش اجتناب‌ناپذیر این کریدور است، اما تأخیر در تکمیل پروژه‌های کلیدی می‌تواند این مزیت را تضعیف کند.
کارشناسان حمل‌ونقل معتقدند؛ بخش مهمی از چالش ایران نه در بیرون، بلکه در داخل مرزها شکل گرفته است. فرسودگی ناوگان ریلی، پایین بودن بهره‌وری عملیاتی، طولانی بودن تشریفات گمرکی و عقب‌ماندگی در دیجیتالی‌سازی فرایندها، باعث شده زمان عبور کالا از ایران در مقایسه با مسیرهای رقیب افزایش یابد. این موضوع در رقابت کریدوری، عاملی تعیین‌کننده است؛ زیرا صاحبان بار بیش از هرچیز به زمان، هزینه و قابلیت پیش‌بینی مسیر توجه دارند.
در مقابل، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه همزمان فرصت‌هایی نیز برای ایران ایجاد کرده است. افزایش ناامنی در برخی مسیرهای دریایی، اختلال در کانال سوئز و تنش‌های بین‌المللی باعث شده مسیرهای زمینی دوباره در کانون توجه قرار گیرند. اگر ایران بتواند با اصلاح فرایندها و تکمیل زیرساخت‌ها پاسخ سریعی به این تقاضا بدهد، همچنان شانس تبدیل‌شدن به هاب ترانزیتی منطقه را دارد.
کشورهایی مانند آذربایجان، ترکیه و حتی قزاقستان نیز با برنامه‌ریزی منسجم و هماهنگی با بازیگران بین‌المللی در حال تثبیت جایگاه خود هستند. برای ایران، پیام این تحولات روشن است: حفظ موقعیت ژئو‌اقتصادی نیازمند تصمیم‌گیری سریع‌تر، اولویت‌بندی پروژه‌های حیاتی و عبور از رویکردهای کند و جزیره‌ای است. آینده ترانزیت ایران نه‌فقط به موقعیت جغرافیایی، بلکه به میزان چابکی در سیاست‌گذاری و اجرا گره خورده است؛ رقابتی که در آن، تعلل می‌تواند به ‌معنای واگذاری سهم به رقبایی باشد که با سرعت بیشتری حرکت می‌کنند.

ضرورت اقدام فوری برای حفظ منافع ملی
کریدورهای ترانزیتی نه‌تنها منبع درآمد پایدار غیرنفتی هستند، بلکه ابزار تقویت روابط منطقه‌ای و امنیت ملی محسوب می‌شوند. تعلل در تکمیل آن‌ها، فرصت اتصال پایدار کشورهای منطقه را به رقبا واگذار می‌کند و ایران را از نقش محوری در تجارت اوراسیا محروم می‌سازد. دولت با تمرکز بر سرمایه‌گذاری خارجی‌(مانند هند در چابهار)، دیپلماسی فعال و تسریع پروژه‌های ریلی، می‌تواند این تهدید را به فرصت تبدیل کند. در غیر این صورت، «جنگ کریدورها» ممکن است ایران را به تماشاچی رقابت منطقه‌ای بدل سازد.
به باور کارشناسان؛ تعلل در تکمیل کریدورهای ترانزیتی ایران تهدیدی واقعی برای توسعه اقتصادی کشور و کاهش سهم ایران در تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی است. بهره‌برداری از این فرصت‌های طلایی نیازمند تصمیم‌گیری سریع، سرمایه‌گذاری هدفمند و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی است. اگر ایران بتواند این مسیرها را با سرعت و کیفیت به بهره‌برداری برساند، موقعیت خود را به‌عنوان قطب ترانزیت منطقه‌ای و دروازه اتصال آسیا به خلیج‌فارس و دریای عمان تثبیت خواهد کرد و فرصت‌های اقتصادی بزرگی را در اختیار خود قرار خواهد داد.