به گزارش اقتصادسرآمد، رئیس ساتبا در ابتدای سخنان خود با اشاره به اقدامات انجام‌شده طی دو سال گذشته، تأکید کرد که یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های این سازمان، فراهم کردن امکان دسترسی سرمایه‌گذاران به منابع مالی ارزان‌قیمت بوده است.
 
به گفته وی، ساتبا با استفاده از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده در قوانین بودجه و همکاری با بانک‌های عامل، توانسته است بخشی از سود تسهیلات بانکی را کاهش دهد تا سرمایه‌گذاران نیروگاه‌های خورشیدی، به‌ویژه پروژه‌های کوچک‌مقیاس، بتوانند با هزینه مالی کمتری وارد این حوزه شوند.
 
طرزطلب توضیح داد که طی این مدت، مذاکرات گسترده‌ای با بانک‌هایی مانند صندوق کارآفرینی امید، بانک ملت و پست بانک ایران انجام شده و منابع مشخصی برای پرداخت تسهیلات به پروژه‌های خورشیدی اختصاص یافته است.
 
به گفته وی، این تسهیلات عمدتاً به نیروگاه‌های خورشیدی تا ظرفیت سه مگاوات تعلق می‌گیرد؛ پروژه‌هایی که علاوه بر نقش مؤثر در توسعه تولید پراکنده، می‌توانند زمینه مشارکت گسترده‌تر بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران محلی را نیز فراهم کنند.
 
استقبال گسترده سرمایه‌گذاران؛ اما منابع هنوز محدود است
یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده در این پنل، استقبال فراتر از انتظار سرمایه‌گذاران از طرح‌های حمایتی ساتبا بود.
 
رئیس ساتبا با اشاره به تعداد بالای متقاضیان دریافت تسهیلات گفت که میزان تقاضا چندین برابر ظرفیت منابع مالی موجود است و همین موضوع موجب شده امکان پاسخگویی به همه سرمایه‌گذاران فراهم نباشد.
 
وی توضیح داد که در برخی فراخوان‌ها، صدها و حتی هزاران متقاضی ثبت‌نام کرده‌اند، اما به دلیل محدودیت اعتبارات، تنها بخش کوچکی از آنان امکان دریافت تسهیلات را پیدا می‌کنند.
 
از همین رو، ساتبا نظامی مبتنی بر ارزیابی فنی و اقتصادی پروژه‌ها طراحی کرده است تا پروژه‌هایی که از آمادگی اجرایی، توان فنی و توجیه اقتصادی بیشتری برخوردارند، در اولویت معرفی به بانک‌های عامل قرار گیرند.
 
این سازوکار، اگرچه رقابت میان سرمایه‌گذاران را افزایش داده، اما به اعتقاد مسئولان ساتبا موجب شده منابع محدود موجود به پروژه‌هایی اختصاص یابد که احتمال موفقیت و بهره‌برداری آن‌ها بیشتر است.
 
افزایش سقف تسهیلات؛ پاسخ به رشد هزینه‌های احداث نیروگاه
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان مهندس طرزطلب به افزایش هزینه اجرای نیروگاه‌های خورشیدی اختصاص داشت.
 
وی با اشاره به افزایش قیمت تجهیزات، نرخ ارز و هزینه‌های اجرایی پروژه‌ها گفت:«افزایش قیمت تجهیزات موجب شده سقف تسهیلات قبلی دیگر پاسخگوی نیاز سرمایه‌گذاران نباشد. به همین دلیل در حال افزایش سقف تسهیلات تا حدود ۳۸ تا ۴۰ میلیارد تومان هستیم تا پروژه‌های نیمه‌تمام بتوانند تکمیل شوند.»
 
به گفته رئیس ساتبا، مذاکرات لازم با بانک‌های عامل انجام شده و روند افزایش سقف تسهیلات آغاز شده است.
 
وی البته اذعان کرد که در برخی بانک‌ها، به‌ویژه بانک ملت، روند اجرایی افزایش تسهیلات با کندی همراه بوده، اما در ماه‌های اخیر سرعت بیشتری گرفته و انتظار می‌رود سرمایه‌گذاران به‌زودی از مزایای این تصمیم بهره‌مند شوند.
 
چالش اصلی؛ محدودیت منابع یارانه سود تسهیلات
طرزطلب در ادامه سخنان خود به یکی از مهم‌ترین موانع توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اشاره کرد؛ محدود بودن منابعی که دولت برای یارانه سود تسهیلات در اختیار دارد.
 
به گفته وی، اگرچه بانک‌ها می‌توانند منابع مالی را چند برابر کنند، اما حجم اعتبارات اولیه دولت همچنان پایین است و همین موضوع ظرفیت پرداخت تسهیلات را محدود کرده است.
 
وی تأکید کرد که توسعه واقعی نیروگاه‌های تجدیدپذیر زمانی محقق خواهد شد که منابع مالی جدید، به‌ویژه از طریق بازار سرمایه و ابزارهای نوین تأمین مالی، وارد این صنعت شود؛ موضوعی که در ادامه نشست، با معرفی صندوق پروژه و مدل‌های جدید مشارکت مردمی تشریح شد
 
صندوق پروژه؛ مدلی نوین برای ورود سرمایه‌های مردمی به صنعت برق
یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان مهندس محمود طرزطلب، تشریح سازوکار جدید ساتبا برای استفاده از ظرفیت بازار سرمایه در توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر بود؛ مدلی که به گفته وی می‌تواند فصل تازه‌ای در تأمین مالی صنعت برق کشور ایجاد کند.
 
رئیس ساتبا با اشاره به اینکه منابع دولتی و اعتبارات بانکی به‌تنهایی پاسخگوی حجم بالای تقاضا برای سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیست، از تشکیل «صندوق پروژه نیروگاه‌های خورشیدی» خبر داد و آن را یکی از مهم‌ترین اقدامات سال‌های اخیر این سازمان در حوزه تأمین مالی دانست.
 
به گفته وی، تمامی مجوزهای لازم برای راه‌اندازی این صندوق اخذ شده و فرآیندهای اجرایی آن در مراحل پایانی قرار دارد.
 
این صندوق در نخستین مرحله، توسعه ۵۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی را هدف‌گذاری کرده و قرار است سرمایه مورد نیاز آن از طریق بازار سرمایه و مشارکت مستقیم مردم تأمین شود.
 
به این ترتیب، برای نخستین‌بار امکان آن فراهم می‌شود که اشخاص حقیقی و حقوقی، بدون نیاز به احداث مستقیم نیروگاه، با خرید واحدهای سرمایه‌گذاری (Unit) در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سهیم شوند.
 
سرمایه‌گذاری در نیروگاه؛ فراتر از یک سرمایه‌گذاری مالی
مهندس طرزطلب در تشریح مزایای این مدل گفت که بخشی از نیروگاه‌های موضوع صندوق، پیش از عرضه واحدهای سرمایه‌گذاری وارد مدار تولید خواهند شد.
 
این موضوع سبب می‌شود سرمایه‌گذاران از همان ابتدای ورود، در منافع حاصل از تولید برق شریک شوند و بازدهی سرمایه‌گذاری صرفاً به تکمیل پروژه‌های آینده وابسته نباشد.
 
به گفته وی، ساتبا در حال دریافت مجوزهای تکمیلی از وزارت نیرو است تا خریداران واحدهای سرمایه‌گذاری علاوه بر سود اقتصادی، بتوانند از مزایای قانونی مرتبط با تأمین برق نیز بهره‌مند شوند.
 
به اعتقاد کارشناسان حاضر در نشست، این مدل می‌تواند فاصله میان بازار سرمایه و صنعت برق را کاهش داده و منابع مالی گسترده‌ای را به سمت پروژه‌های تجدیدپذیر هدایت کند.
 
افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک
رئیس ساتبا تأکید کرد:«هدف ما این است که سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی برای مردم، به یک فرصت اقتصادی مطمئن و شفاف تبدیل شود.»
 
وی افزود بازار سرمایه می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر منابع دولتی و همچنین افزایش سرعت احداث نیروگاه‌ها ایفا کند.
 
به گفته طرزطلب، اگر این تجربه با موفقیت اجرا شود، ظرفیت توسعه آن در پروژه‌های بزرگ‌تر نیز وجود خواهد داشت و شرکت‌های خصوصی نیز می‌توانند صندوق‌های پروژه مستقل خود را ایجاد کنند.
 
استقبال کم‌سابقه سرمایه‌گذاران خصوصی
یکی دیگر از محورهای مهم سخنان رئیس ساتبا، استقبال بخش خصوصی از پروژه‌های مشارکتی این سازمان بود.
 
وی اعلام کرد که در فراخوان‌های اخیر، تعداد متقاضیان سرمایه‌گذاری بسیار فراتر از ظرفیت پروژه‌های عرضه‌شده بوده است.
 
به گفته وی، برای برخی نیروگاه‌ها حتی پیشنهاد مشارکت صددرصدی ارائه شده و چند سرمایه‌گذار به طور هم‌زمان خواهان اجرای یک پروژه بوده‌اند.
 
طرزطلب با اشاره به اینکه در یکی از فراخوان‌ها ۵۷ سرمایه‌گذار برای مشارکت در پروژه‌های نیروگاهی اعلام آمادگی کرده‌اند، این موضوع را نشانه افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران به صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر دانست.
 
وی افزود:«در برخی پروژه‌ها میزان تقاضای سرمایه‌گذاری حتی از سهم قابل واگذاری نیز بیشتر بوده است و این موضوع نشان می‌دهد بازار نسبت به آینده انرژی‌های تجدیدپذیر نگاه مثبتی دارد.»
 
طرح ۷ هزار مگاواتی؛ بزرگ‌ترین برنامه توسعه خورشیدی کشور
رئیس ساتبا در ادامه سخنان خود به اجرای طرح بزرگ ۷ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی اشاره کرد؛ طرحی که از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های صنعت برق کشور یاد می‌شود.
 
به گفته وی، تاکنون حدود ۵۰ درصد منابع مالی این طرح تأمین شده و بخش قابل توجهی از نیروگاه‌ها وارد مدار تولید شده‌اند.
 
همچنین تعدادی دیگر از پروژه‌ها در مراحل پایانی اجرا قرار دارند و طی ماه‌های آینده به شبکه برق کشور متصل خواهند شد.
 
وی ابراز امیدواری کرد که حداکثر تا اردیبهشت سال آینده تمامی نیروگاه‌های این برنامه به بهره‌برداری برسند.
 
نیروگاه‌ها در مالکیت دولت باقی نمی‌مانند
یکی از نکات مهمی که مهندس طرزطلب بر آن تأکید کرد، سیاست جدید ساتبا درباره نحوه بهره‌برداری از نیروگاه‌های احداث‌شده بود.
 
وی تصریح کرد که این نیروگاه‌ها قرار نیست در مالکیت دولت باقی بمانند.
 
به گفته رئیس ساتبا، سیاست وزارت نیرو بر پایه مشارکت و حضور بخش خصوصی است و نیروگاه‌ها پس از احداث، بر اساس سازوکارهای قانونی در اختیار سرمایه‌گذاران قرار خواهند گرفت.وی خاطرنشان کرد:
 
تأمین مالی ارزی؛ استفاده از خطوط اعتباری خارجی برای شتاب‌بخشی به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی
در کنار تشریح برنامه‌های ساتبا برای توسعه ابزارهای مالی داخلی، مهندس محسن طرزطلب بخش مهمی از سخنان خود را به ظرفیت‌های تأمین مالی ارزی اختصاص داد؛ موضوعی که می‌تواند در اجرای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس، به‌ویژه در شرایط محدودیت منابع داخلی، نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.
 
وی با اشاره به مصوبه شورای اقتصاد برای اجرای برنامه احداث ۷ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر اظهار کرد که بخشی از منابع مالی این طرح از طریق سازوکارهای ارزی در حال تأمین است و تاکنون حدود نیمی از ظرفیت پیش‌بینی‌شده وارد مرحله اجرا یا تأمین مالی شده است.
 
به گفته رئیس ساتبا، بخشی از این نیروگاه‌ها هم‌اکنون به شبکه برق کشور متصل شده‌اند و بخش دیگری نیز در ماه‌های آینده به بهره‌برداری خواهند رسید؛ به گونه‌ای که برنامه‌ریزی انجام‌شده، تکمیل این پروژه‌ها را تا پایان اردیبهشت سال آینده هدف‌گذاری کرده است.
 
خط اعتباری ۶۰۰ میلیون دلاری چین؛ فرصتی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی
یکی از مهم‌ترین خبرهای مطرح‌شده در این نشست، تشریح آخرین وضعیت خط اعتباری ۶۰۰ میلیون دلاری چین بود.
 
مهندس طرزطلب اعلام کرد که ساتبا موفق به دریافت مصوبه لازم برای استفاده از این خط اعتباری شده و در صورت نهایی شدن تأییدیه‌های دولت چین، امکان آغاز عملیات اجرایی پروژه‌ها در مدت کوتاهی فراهم خواهد شد.
 
وی تأکید کرد که تجربه اجرای پروژه‌های تأمین مالی خارجی در ساتبا وجود دارد و سازوکار اجرایی آن نیز تا حد زیادی آماده شده است.
 
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، این خط اعتباری ظرفیت آن را دارد که برای توسعه حدود ۲ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی مورد استفاده قرار گیرد؛ هرچند ساتبا در حال بررسی این موضوع است که بخشی از این منابع به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس و سامانه‌های خانگی نیز اختصاص یابد.
 
چنین تغییری، در صورت اجرا، می‌تواند دامنه مشارکت مردم در تولید برق پاک را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد و سهم خانوارها را در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر پررنگ‌تر کند.
 
صندوق توسعه ملی؛ بازوی مکمل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی
رئیس ساتبا در ادامه سخنان خود به نقش صندوق توسعه ملی در تأمین مالی پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر نیز اشاره کرد.
 
به گفته وی، بخشی از سرمایه‌گذاران خصوصی تاکنون از منابع این صندوق برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی و بادی استفاده کرده‌اند و این روند همچنان ادامه دارد.
 
وی تأکید کرد که توسعه هم‌زمان ابزارهای مالی داخلی، بازار سرمایه، منابع صندوق توسعه ملی و خطوط اعتباری خارجی، می‌تواند ساختار متنوع‌تری برای تأمین مالی صنعت برق ایجاد کند؛ ساختاری که وابستگی پروژه‌ها به بودجه عمومی دولت را به حداقل می‌رساند.
 
گذار از «سرمایه‌گذاری دولتی» به «اقتصاد مشارکتی انرژی»
اگر سخنان مهندس طرزطلب را در یک جمله بتوان خلاصه کرد، آن جمله این است:دولت دیگر قصد ندارد بازیگر اصلی سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های تجدیدپذیر باشد؛ نقش دولت، تسهیل‌گری و ایجاد بستر برای حضور مردم و بخش خصوصی است.»
 
این تغییر رویکرد، از منظر اقتصادی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. طی سال‌های گذشته، محدودیت منابع بودجه‌ای، یکی از مهم‌ترین موانع توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور بوده است. اکنون ساتبا می‌کوشد با ترکیب ابزارهای مختلف تأمین مالی، از جمله تسهیلات بانکی، صندوق‌های پروژه، بازار سرمایه، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و خطوط اعتباری خارجی، این مانع را برطرف کند.
 
در واقع، مدل پیشنهادی ساتبا تنها یک برنامه مالی نیست؛ بلکه تلاشی برای شکل‌دهی به اقتصاد مشارکتی انرژی است؛ مدلی که در آن مردم، شرکت‌های خصوصی، بانک‌ها، بازار سرمایه و دولت هر یک نقش مشخصی در توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر بر عهده دارند.
 
تحلیل
سخنان معاون وزیر نیرو نشان می‌دهد که سیاست‌گذار صنعت برق، توسعه ظرفیت نصب نیروگاه‌های خورشیدی را دیگر صرفاً از مسیر اعتبارات دولتی دنبال نمی‌کند. این تغییر نگرش را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات سال‌های اخیر در سیاست‌گذاری انرژی‌های تجدیدپذیر کشور دانست.
 
با این حال، موفقیت این برنامه به چند پیش‌شرط اساسی وابسته است:
 
تسریع در پرداخت تسهیلات بانکی و کاهش بروکراسی اداری؛
ثبات مقررات و قراردادهای خرید برق؛
ایجاد اطمینان برای سرمایه‌گذاران نسبت به بازگشت سرمایه؛
توسعه ابزارهای بازار سرمایه و افزایش شفافیت صندوق‌های پروژه؛
استمرار حمایت دولت از سرمایه‌گذاران در مراحل احداث و بهره‌برداری.
اگر این الزامات به‌صورت هم‌زمان محقق شود، مدل جدید ساتبا می‌تواند مسیر ورود هزاران میلیارد تومان سرمایه بخش خصوصی به صنعت برق را هموار کند و بخشی از ناترازی تولید برق کشور را از طریق توسعه انرژی‌های پاک جبران سازد.
 
جمع‌بندی
دهمین کنفرانس و نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، فراتر از یک رویداد تخصصی، صحنه معرفی نسل جدید ابزارهای مالی برای توسعه صنعت برق کشور بود. سخنان رئیس ساتبا نشان داد که آینده این صنعت تنها در گرو افزایش ظرفیت نیروگاهی نیست، بلکه به ایجاد سازوکارهای پایدار برای جذب سرمایه، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و مشارکت فعال مردم و بخش خصوصی وابسته است.
 
اگر برنامه‌های مطرح‌شده در این نشست، از افزایش سقف تسهیلات بانکی و تشکیل صندوق پروژه گرفته تا بهره‌گیری از خطوط اعتباری خارجی، مطابق زمان‌بندی اعلام‌شده به اجرا برسد، می‌توان انتظار داشت که طی سال‌های آینده، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با سرعت بیشتری دنبال شود و سهم برق پاک در سبد انرژی کشور افزایش یابد. این تحول، علاوه بر کمک به رفع ناترازی برق، زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار جدیدی برای سرمایه‌گذاری، اشتغال و توسعه فناوری در صنعت برق خواهد بود.