بازخوانی توسعه در کیش و قشم با رویکرد تدریجی از ظرفیت‌های بالقوه تا حکمرانی هم‌افزا
​​​​​​​گروه مناطق آزاد - حمیدالماسی نیا - سخنان اخیر دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور اسلامی ایران، درباره «غیرقابل قبول بودن فقر مردم در کیش و قشم»، بیش از آنکه یک نقد تند به گذشته باشد، می‌تواند به‌عنوان دعوتی آرام به بازاندیشی در مسیر توسعه این دو جزیره تلقی شود و این اظهارنظر، نه نفی تلاش‌های انجام‌شده، بلکه تأکیدی بر ضرورت تکمیل و اصلاح روندهایی است که طی سال‌های گذشته آغاز شده اما به همه اهداف خود نرسیده‌اند.

کیش و قشم؛ برخورداری از ظرفیت
 نیازمند توازن
کیش و قشم در زمره مناطقی قرار دارند که از نظر موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی و ظرفیت‌های اقتصادی، جایگاه ویژه‌ای در نقشه توسعه ملی دارند و ایجاد منطقه آزاد، توسعه زیرساخت‌ها، افزایش سرمایه‌گذاری و ارتقای نقش این جزایر در تجارت و گردشگری، بخشی از دستاوردهای قابل توجه سال‌های اخیر بوده است که با این حال، واقعیت‌های اجتماعی نشان می‌دهد که بهره‌مندی مردم محلی از این تحولات، به‌طور کامل و متوازن محقق نشده است.
وجود فقر یا آسیب‌پذیری معیشتی در چنین مناطقی، لزوماً به معنای ناکامی مطلق سیاست‌ها نیست، بلکه نشانه آن است که پیوند میان رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی نیازمند تقویت و تنظیم دقیق‌تر است.

تجربه‌های جهانی؛ تکامل تدریجی مناطق آزاد
مرور تجربه‌های بین‌المللی مناطق آزاد نشان می‌دهد که موفقیت این مناطق معمولاً حاصل یک فرآیند تدریجی بوده است و نمونه‌هایی مانند شنژن در چین یا جبل‌علی در امارات، در مراحل اولیه با چالش‌هایی مشابه از جمله نابرابری، فشار بر جامعه محلی و شکاف میان سرمایه و نیروی کار روبه‌رو بوده‌اند و آنچه این مناطق را به نمونه‌های موفق تبدیل کرد، اصلاح تدریجی حکمرانی، افزایش شفافیت و توجه بیشتر به منافع جامعه میزبان بود و این تجربه‌ها نشان می‌دهد که مناطق آزاد، در مسیر بلوغ خود، ناگزیر از بازتنظیم سیاست‌ها و به‌روزرسانی الگوی مدیریتی هستند و امری که برای کیش و قشم نیز می‌تواند به‌عنوان یک فرصت دیده شود.

حکمرانی مطلوب؛ تکمیل‌کننده مسیر توسعه
در چارچوب نظریه حکمرانی مطلوب، توسعه زمانی پایدار می‌شود که میان نهادهای اجرایی، بخش خصوصی و جامعه محلی تعامل مؤثر برقرار باشد و مشارکت اجتماعی، پاسخگویی مدیریتی، شفافیت در تصمیم‌گیری و توجه به عدالت فضایی، ابزارهایی هستند که می‌توانند دستاوردهای اقتصادی موجود را به رفاه ملموس‌تر برای مردم تبدیل کنند.
در کیش و قشم، بخشی از این سازوکارها شکل گرفته، اما تقویت آن‌ها می‌تواند به کاهش شکاف‌ها و افزایش اعتماد عمومی کمک کند و این امر نه به معنای تغییرات ناگهانی، بلکه به‌عنوان یک اصلاح تدریجی و هم‌راستا با ساختارهای موجود قابل تحقق است.

روایت تکمیلی توسعه؛ هم‌راستاسازی
 اقتصاد و جامعه
بازنویسی روایت توسعه برای کیش و قشم، در این چارچوب، به معنای جایگزینی روایت قبلی نیست، بلکه تکمیل آن است و روایتی که در آن توسعه اقتصادی همچنان موتور محرک است و اما هم‌زمان، سیاست‌های اجتماعی و محلی نقش پررنگ‌تری می‌یابند و اولویت‌دهی به اشتغال بومی، بازگشت بخشی از منافع اقتصادی به زیرساخت‌های عمومی و مشارکت جامعه محلی در گردشگری و خدمات، از جمله محورهایی هستند که می‌توانند این هم‌راستاسازی را تقویت کنند.

سخن پایانی؛ فرصت بازتنظیم مسیر
سخنان رئیس‌جمهور را می‌توان نشانه‌ای از توجه دولت به مرحله جدیدی از توسعه در مناطق آزاد دانست و مرحله‌ای که در آن، تمرکز از صرف رشد اقتصادی به کیفیت و توزیع منافع معطوف می‌شود و کیش و قشم امروز در نقطه‌ای قرار دارند که با اصلاحات تدریجی در حکمرانی و تقویت پیوند میان اقتصاد و جامعه، می‌توانند به الگوی متوازن‌تری از توسعه 
دست یابند.
این مسیر، نه با نفی گذشته، بلکه با بهره‌گیری از تجربه‌های داخلی و جهانی و با رویکردی منصفانه و واقع‌بینانه، قابل طی شدن است و مسیری که در نهایت، توسعه را برای مردم این جزایر ملموس‌تر و پایدارتر خواهد کرد.