چالش‌ها و راه‌هکارهای ایجاد تحول صنعت شیلات ایران
​​​​​​​گروه شیلات - صنعت شیلات یکی از ارکان مهم تأمین غذا و امنیت غذایی در بسیاری از کشورها به‌ویژه کشورهای ساحلی است. ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود و دسترسی به منابع آبی فراوان، پتانسیل بالایی در تولید و پرورش آبزیان دارد. در سال‌های اخیر، به‌ویژه در بخش آبزی‌پروری، شاهد توسعه و تحولات چشم‌گیری بوده‌ایم. با این حال، این صنعت در کشور ما همچنان با چالش‌های مختلفی مواجه است که توسعه پایدار آن را تحت تأثیر قرار داده است. 
از جمله این چالش‌ها می‌توان به مشکلات اقتصادی، بیماری‌های آبزیان، کمبود زیرساخت‌های مدرن، نوآوری، کمبود فرهنگ مصرف و عدم هماهنگی میان بخش‌های دولتی و خصوصی اشاره کرد که تهدیدی جدی برای رشد این صنعت محسوب می‌شوند.
«سرآمد» در گفت‌وگو با دکتر عقیل دشتیان نسب، رئیس پژوهشکده میگوی کشور، به بررسی این مشکلات و راهکارهای برون‌رفت از آن‌ها پرداخته است در ذیل به اهم این گفت و گو می‌پردازیم:
دکتر عقیل دشتیان نسب معتقد است که با نوآوری، پیشگیری از بیماری‌ها و حمایت‌های مؤثر دولتی، ایران می‌تواند به یکی از قطب‌های برتر آبزی‌پروری در جهان تبدیل شود.
رئیس پژوهشکده میگوی کشور تأکید کرد: با وجود مشکلات موجود، صنعت شیلات ایران همچنان ظرفیت‌های بالایی برای رشد و توسعه دارد و باید برای برطرف کردن موانع موجود، اقداماتی جدی و هدفمند انجام شود.

صنعت شیلات ایران تحت تأثیر 
تغییرات جهانی!
دشتیان نسب اضافه کرد: وضعیت کنونی صنعت شیلات ایران تحت تأثیر تغییرات جهانی و مشکلات داخلی قرار دارد. او تأکید کرد که با توجه به افزایش جمعیت و کاهش منابع دریایی، صنعت آبزی‌پروری به‌ویژه در بخش میگو در حال توسعه است. اما بیماری‌های مختلف به‌عنوان یکی از چالش‌های جدی این صنعت مطرح است. وی افزود: «هرچند بیماری‌ها می‌توانند آسیب‌های زیادی وارد کنند، اما این مسائل و حل آنها هم می‌توانند به‌عنوان یک محرک برای نوآوری و بهبود سیستم‌ها عمل کنند.» کما اینکه معمولا پس از بروز بیماریها و غلبه بر آن بیماری ما شاهد رشد بیش از میانگین تولید هستیم.
او همچنین در خصوص مسائل اقتصادی این بخش بیان کرد: «یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در حال حاضر بازار است. اگر بازار نتواند با افزایش تولید همگام شود، این امر می‌تواند منجر به رکود شود. در نتیجه، باید بازارهای صادراتی و داخلی را به‌دقت مدیریت کرد.

در ایران، مصرف میگو به‌عنوان یک غذای سالم بسیار پایین است
رئیس پژوهشکده میگوی کشور با اشاره به وضعیت مصرف محصولات شیلاتی در کشور، اظهار داشت: «در ایران، مصرف میگو به‌عنوان یک غذای سالم بسیار پایین است. این در حالی است که در دنیا متوسط مصرف میگو حدود ۹۰۰ گرم تا یک کیلوگرم در سال برای هر نفر است، اما این رقم در ایران به شدت پایین‌تر از این است (کمتر از یک پنجم). به‌نظر می‌رسد برای افزایش مصرف، باید علاوه بر فرهنگ‌سازی، در بخش فرآوری و توزیع نیز اتفاقاتی بیفتد و دولت نقش بیشتری ایفا کند.

نمایشگاه‌های شیلاتی باید بستری برای معرفی نوآوری‌ها و توانمندی‌ها در این صنعت باشند
دشتیان نسب همچنین به اهمیت نمایشگاه‌های شیلاتی در کشور اشاره کرد و گفت: «نمایشگاه‌های شیلاتی باید بستری برای معرفی نوآوری‌ها و توانمندی‌ها در این صنعت باشند. اما در حال حاضر با عنایت به اینکه پرورش میگو در مجتمع ها و بصورت اشتراکی در حال انجام است که گاها اجازه نوآوری نمی دهد این مورد بخوبی هدایت نمی شود.»
وی به لزوم توجه به تجربیات جهانی در زمینه بیماری‌های آبزیان و پیشگیری از آن‌ها پرداخت و گفت: «ما باید از تجارب کشورهایی که سال‌ها زودتر از ما با این بیماری‌ها مواجه شده‌اند، استفاده کنیم تا از خسارات بعدی جلوگیری شود. این در حالی است که متأسفانه آبزی پروری کشور در زمینه پیشگیری از بیماری‌ها و رعایت ایمنی زیستی هنوز در مراحل ابتدایی است.»
دشتیان نسب تأکید کرد که برای بهبود وضعیت آبزی‌پروری و صنعت شیلات در کشور، باید به افزایش همکاری بین دولت، بخش خصوصی و نهادهای تحقیقاتی توجه ویژه‌ای داشت. در عین حال، نیاز به اصلاحات ساختاری و افزایش نوآوری‌ها در این صنعت از جمله اولویت‌های اصلی به شمار می‌آید.
«سرآمد» بر این باور است این تحلیل‌ها در حالی مطرح می‌شود که صنعت شیلات ایران با چالش‌های زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کند، اما با رویکردهای صحیح و توجه به تجارب جهانی، می‌تواند در مسیر توسعه پایدار قرار گیرد.
حال با توجه آن‌چه گفته شد،صنعت شیلات ایران، به‌ویژه در بخش آبزی‌پروری، با وجود ظرفیت‌های فراوانی که دارد، در مسیر توسعه با چالش‌های جدی روبه‌رو است. از جمله این چالش‌ها می‌توان به بیماری‌های آبزیان، مشکلات اقتصادی، کمبود فرهنگ مصرف محصولات شیلاتی و نوسانات بازار اشاره کرد که همگی بر روند تولید و رشد این صنعت تأثیرگذارند. به‌ویژه، بیماری‌ها که علی‌رغم خسارات زیادی که وارد می‌کنند، در عین حال می‌توانند به‌عنوان عامل محرک برای بهبود فرآیندها و افزایش نوآوری در صنعت شیلات عمل کنند.

راهکارهای برون رفت
پیشنهادات دکتر عقیل دشتیان نسب به‌طور خاص بر ضرورت توجه به پیشگیری از بیماری‌ها و استفاده از تجربیات جهانی برای کاهش خسارات آن‌ها تأکید دارد. همچنین به اهمیت نوآوری و توسعه ساختاری در صنعت آبزی‌پروری اشاره می کند و بر لزوم افزایش همکاری میان دولت، بخش خصوصی و نهادهای تحقیقاتی تأکید می‌کند. دولت باید نقش فعال‌تری در حمایت از این صنعت ایفا کند، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر فراهم آوردن بسترهای نوآوری و توسعه پایدار.
علاوه بر این، نیاز به فرهنگ‌سازی گسترده در جهت افزایش مصرف محصولات شیلاتی در داخل کشور امری ضروری است. بهبود دسترسی به محصولات شیلاتی و کاهش هزینه‌ها می‌تواند به افزایش مصرف این محصولات کمک کند و در نتیجه بازار داخلی را تقویت نماید. در نهایت، اگر ایران بخواهد به یک قطب معتبر در صنعت شیلات و آبزی‌پروری تبدیل شود، باید به ارتقای کیفیت تولید، کاهش وابستگی به واردات و توجه به بازارهای صادراتی به‌طور جدی‌تر بپردازد.
با توجه به تحولات جهانی و افزایش تقاضا برای محصولات شیلاتی، ایران می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های بالقوه‌ خود و رفع چالش‌های موجود، به یکی از کشورهای پیشرو در این صنعت تبدیل شود و از منافع اقتصادی و اجتماعی آن بهره‌برداری کند.
تحریریه «سرآمد» به عنوان تنها روزنامه رسمی حوزه اقتصاددریا آمادگی دارد به تحلیل وضعیت کنونی صنعت شیلات در کشور بپردازد و در همین رابطه با کارشناسان متخصص این حوزه به گفت و گو بنشیند تا به بررسی فرصت‌ها و تهدیدهایی که این صنعت با آن مواجه است، پرداخته شود.