از رفع نسبی یا کامل تحریم‌های نفتی تا تداوم تحریم‌ها و تشدید تنش‌ها
​​​​​​​گروه نفت و انرژی - مینا افشاری ترک -  قیمت جهانی نفت اکنون بیش از هر زمان دیگری به نتایج میز مذاکرات ایران و گره خورده است به طوری که حصول توافق می‌تواند قیمت‌ها را تا ۱۵ دلار کاهش دهد، اما بن‌بست در مذاکرات، ریسک جهش برنت به فراتر از ۱۲۰ دلار را به شدت تقویت خواهد کرد.
برای بهتر درک کردن این اوضاع با احسان جنابی، تحلیلگر بین‌المللی بازار نفت و انرژی هم صحبت شدیم که در این رابطه به بررسی متغیرهای تأثیرگذار بر آینده بازار نفت پرداخت و اعلام کرد: زمانی که درباره مذاکرات ایران و آمریکا صحبت می‌کنیم، به‌طور طبیعی می‌توان دو سناریوی اصلی را متصور بود؛ نخست آنکه مذاکرات به نتیجه برسد و دوم آنکه به نتیجه نرسد. بر همین اساس، تحلیل بازار جهانی نفت نیز باید در چارچوب همین ۲ سناریو انجام شود.
 احسان جنابی افزود: بازار جهانی نفت، به شکل سنتی، مانند همه بازارها و حتی بازارهای کالایی، همواره تحت تأثیر عوامل بنیادین بازار بوده که مهم‌ترین آن‌ها عرضه و تقاضاست. با این حال، آنچه در شرایط فعلی مشاهده می‌کنیم این است که نقش این متغیرهای سنتی تا حدی کمرنگ‌تر شده و بازار جهانی نفت خام اکنون به شدت تحت تأثیر سیاست‌های کشورهای مصرف‌کننده، تولیدکننده و تمامی بازیگرانی قرار دارد که به شکلی در بازار نفت ایفای نقش می‌کنند.
وی اظهار داشت: علاوه بر این عوامل، تحولات ژئوپلیتیک در خاورمیانه اکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار، می‌تواند به پاشنه آشیل بازار نفت تبدیل شود. نمونه بارز آن، حملاتی است که پس از اقدام آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران رخ داد و بسیاری از نقاط حساس و حیاتی کشور، از جمله تأسیسات نفتی، در معرض تهدید و حمله قرار گرفت. در چنین فضایی، مذاکرات ایران و آمریکا به عنوان یکی از حساس‌ترین متغیرهای غیراقتصادی، نقشی کلیدی در تعیین مسیر قیمت‌ها و همچنین شکل‌دهی به انتظارات فعالان و دست‌اندرکاران بازار ایفا می‌کند.
این تحلیلگر بین‌المللی معتقد است: زمانی که از فعالان بازار صحبت می‌کنیم، در واقع از سرمایه‌گذاران حوزه نفت نیز سخن می‌گوییم؛ بازیگرانی که تصمیمات آن‌ها به شدت متأثر از تحولات ژئوپلیتیک است. بر همین اساس، دو سناریوی «حصول توافق» و «عدم حصول توافق» بایستی محور پیش بینی ها از آینده باشد.
وی گفت: حصول توافق می‌تواند به افزایش عرضه و کاهش نسبی قیمت‌ها در بازار انرژی منجر شود اما در مقابل در صورتی که بن‌بست ادامه یابد، فشار صعودی بر قیمت‌ها بدون تردید شکل خواهد گرفت که یکی از مهم‌ترین عوامل آن، افزایش حق بیمه نفتکش‌ها یا به بیان دیگر افزایش ریسک حمل‌ونقل نفت خواهد بود.

سناریوی نخست: حصول توافق و رفع نسبی
 یا کامل تحریم‌های نفتی
جنابی درباره سناریوی نخست مذاکرات توضیح داد: در این سناریو می بایست دو طرف به توافقی دست یابند که بتواند به رفع نسبی یا کامل تحریم‌های نفتی ایران منجر شود؛ در این حالت، می‌توان گفت که صادرات نفت ایران امکان بازگشت به سطوحی در حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه در روز را خواهد داشت و اگر چنین بازگشتی در صادرات رخ دهد، بازار جهانی نفت با آثار مهمی مواجه می‌شود.
وی یادآورشد: نخستین اثر به نتیجه رسیدن مذاکرات، افزایش عرضه فیزیکی نفت است و مهم‌ترین بازتاب این وضعیت، ورود حجم قابل توجهی از نفت ایران به بازار جهانی خواهد بود؛ علاوه بر این، میزان صادرات روزانه، باید به حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیون بشکه نفت ذخیره‌شده ایران روی آب و در کشتی‌ها نیز اشاره کرد که در صورت آزادسازی، نمونه بارز افزایش فیزیکی عرضه نفت در بازار خواهد بود.
این تحلیلگر بین‌المللی بازار نفت و انرژی گفت: اگر این اتفاق رخ دهد، فشار نزولی بر قیمت‌ها ایجاد می‌شود؛ به این معنا که بازار جهانی نفت با کاهش قیمت مواجه خواهد شد. در واقع، اگر فرض کنیم تقاضا ثابت بماند، هر میزان افزایش در عرضه، به طور مستقیم به روند نزولی قیمت نفت خام منجر می‌شود. شرط اصلی این تحلیل آن است که سمت تقاضا در سطح فعلی حفظ شود.

اثرپذیری سریع بازار آتی از تحولات سیاسی
وی با بیان اینکه رسیدن ایران و آمریکا به توافق بازارهای آتی انرژی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد، گفت: بلافاصله پس از اعلام توافق، قیمت نفت‌های شاخص مانند برنت و WTI و حتی سایر شاخص‌ها، ممکن است بین ۵ تا ۱۰ دلار در هر بشکه نسبت به قیمت‌های فعلی کاهش پیدا کند. البته بسیاری از تحلیلگران و موسسات تحقیقاتی به این نکته اشاره می‌کنند که این کاهش می‌تواند ماهیتی مقطعی و شوک‌گونه داشته باشد ولی به این معنا نیست که افت ۵ تا ۱۰ دلاری در یک بازه بلندمدت استمرار پیدا کند.
جنابی با یادآوری اینکه این کاهش در کوتاه‌مدت قابل تصور و قابل توجیه است، توضیح داد: «مارکت سنتیمنت» (Market Sentiment) یا همان عوامل روانی مؤثر بر بازار می‌تواند در مقطع اعلام توافق، یک شوک موقتی به بازار وارد کند. بنابراین، به نظر نمی‌رسد که افت کامل ۱۰ دلاری در بلندمدت پایدار بماند.
این تحلیلگر حوزه انرژی معتقد است که یکی دیگر از موضوعات مهم در این سناریو، بحث توازن بلندمدت بازار به شمار می‌آید. قیمت نفت ممکن است در محدوده‌ای پایین‌تر از سطح پیش از توافق تثبیت شود. به عنوان مثال، ممکن است نفت خام برنت نسبت به امروز در مقطعی حتی بین ۱۰ تا ۱۵ دلار کاهش پیدا کند. البته این موضوع بستگی به شرایط بازسازی زیرساخت‌ها، سرعت بازگشت تولید و صادرات، و سایر تحولات وابسته خواهد داشت.

اوپک پلاس؛ وزنه ای که نمی توان نادیده گرفت
جنابی در ادامه تصمیمات اوپک‌پلاس را یکی از اهرم های اصلی در تعیین وضعیت بازار انرژی جهان دانست و گفت: 2 رکن مهم این ائتلاف یعنی عربستان سعودی و روسیه، از اثرگذارترین عناصر در ساختار تصمیم‌گیری اوپک‌پلاس هستند. محتمل‌ترین واکنش این مجموعه را می‌توان در قالب تمدید یا تشدید کاهش داوطلبانه تولید توسط اعضای کلیدی اوپک‌پلاس بررسی کرد؛ اقدامی که با هدف جبران عرضه جدید و جلوگیری از مازاد ناگهانی در بازار صورت می‌گیرد.
وی افزود: به بیان دیگر، اعضای کلیدی اوپک‌پلاس ممکن است مایل باشند در درجاتی، کاهش داوطلبانه تولید را ادامه دهند تا بازار ناگهان با مازاد عرضه مواجه نشود و قیمت‌ها سقوط نکند. زمانی که ایران از تحریم‌ها رها شود و بخواهد بخشی از نفت خود را وارد بازار کند، این احتمال وجود دارد که روسیه و عربستان کاهش داوطلبانه خود را تمدید یا حتی تشدید کنند تا بازار با افت شدید قیمت‌ها مواجه نشود. این سناریو دور از ذهن نیست و از منظر مدیریت بازار، قابل انتظار است.

کاهش ریسک، حق بیمه محموله های انرژی را کاهش می دهد
این تحلیلگر انرژی کاهش حق بیمه ناشی از ریسک حملات نظامی را عامل موثر دیگر بر بازار انرژی عنوان کرد و گفت: بازار نفت همواره برای تنش‌های خاورمیانه نوعی حق بیمه ریسک در نظر می‌گیرد، اما توافق میان ایران و آمریکا می‌تواند ریسک درگیری مستقیم یا حمله به تانکرها در تنگه هرمز و خلیج فارس را به شکل چشمگیری کاهش دهد. به موازات این کاهش ریسک، حق بیمه نیز می‌تواند افت کند.
جنابی افزود: اگر حق بیمه ریسک کاهش یابد و در عین حال بیم درگیری مجدد میان ایران و آمریکا فروکش کند، همین ۲ عامل به تنهایی ممکن است تا ۵ دلار از قیمت هر بشکه نفت بکاهند.

تغییر در جریان تجارت نفت محتمل است
وی اظهارداشت: در حوزه جریان تجارت نفت نیز تغییراتی رخ خواهد داد. چین در حال حاضر مهم‌ترین خریدار نفت تحریمی ایران است و از تخفیف‌های قابل توجه ایران بهره می‌برد. اما اگر شرایط عادی شود، چین به سمت خرید نفت مطمئن‌تر حرکت می‌کند. در کنار چین، کشورهایی مانند هند و برخی کشورهای اروپایی نیز ممکن است دوباره وارد مدار خرید نفت ایران شوند. در چنین وضعیتی، اگر چین همچنان خریدار باقی بماند و هند و چند کشور دیگر نیز به این جمع اضافه شوند، رقابت برای نفت خاورمیانه افزایش پیدا خواهد کرد.
جنابی تحلیل خود را اینگونه تکمیل کرد که می‌توان گفت که کاهش سریع قیمت نفت، در محدوده ۵ تا ۱۵ دلار در هر بشکه رخ خواهد داد، نرخ حق بیمه ریسک کاهش می‌یابد و اوپک‌پلاس نیز ممکن است برای مدیریت شرایط جدید، تصمیماتی متناسب با وضعیت روز بازار اتخاذ کند.

سناریوی دوم: عدم حصول توافق، تداوم تحریم‌ها و تشدید تنش‌ها
تحلیلگر بین‌المللی بازار نفت و انرژی به تشریح سناریوی دوم مبنی بر به نتیجه نرسیدن مذاکرات پرداخت و گفت: این وضعیت می‌تواند با ادامه تحریم‌ها و محدود ماندن صادرات ایران همراه باشد، یا حتی بازگشت به شرایط فشار حداکثری را رقم بزند. بدترین حالت آن است که درگیری‌ها و تهدیدها دوباره تشدید یا از سر گرفته شود؛ وضعیتی که همگی می‌توانند از پیامدهای مستقیم به نتیجه نرسیدن مذاکرات باشند.
وی اعلام کرد: در این سناریو، نخستین پیامد در بازار نفت، عدم تغییر محسوس در عرضه فیزیکی است. اگر وضعیت فعلی ایران را در نظر بگیریم، صادرات نفت کشور در محدوده یک تا ۱.۲ میلیون بشکه در روز باقی می‌ماند که مشتری اصلی آن نیز اغلب چین است. در چنین شرایطی، عرضه جدیدی به بازار اضافه نمی‌شود، زیرا اساساً تحول مثبتی در مذاکرات رخ نداده و در نتیجه اثر مستقیم افزایش عرضه نیز اتفاق نمی‌افتد.
جنابی اضافه کرد: اگر تحریم‌ها تشدید شود و صادرات ایران از سطح کنونی هم کمتر شود، آن زمان بازار با کاهش عرضه ملموس‌تری مواجه خواهد شد و طبیعتاً قیمت‌ها افزایش خواهد یافت؛ همین و شاید مهم‌ترین اثر این سناریو، افزایش حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک است که می تواند همچنان عاملی موثر بر افزایش نرخ سوخت در هر بشکه تلقی شود.