تاب‌آوری بنادر، شبکه‌های حمل‌ونقل و جوامع ساحلی اولویت‌ اصلی سیاست‌گذاری کشور
​​​​​​​گروه گزارش - امید اسماعیلی- در حالی که تنها چند روز از موج جدید حملات آمریکا به زیرساخت‌های جنوب ایران می‌گذرد، سواحل هرمزگان و مکران همچنان در مرکز تحولات منطقه‌ای قرار دارند. آنچه طی هفته گذشته رخ داد، صرفاً مجموعه‌ای از عملیات نظامی یا واکنش‌های دیپلماتیک نبود؛ بلکه آزمونی برای تاب‌آوری زیرساخت‌های دریایی کشور، ظرفیت مدیریت بحران در بنادر و توان جمهوری اسلامی ایران در صیانت از منافع ملی در مهم‌ترین آبراه انرژی جهان محسوب می‌شود.
پیگیری‌های اقتصاد سرآمد از منابع رسمی، فعالان حوزه دریایی و تحولات بین‌المللی نشان می‌دهد که خلیج فارس وارد مرحله‌ای شده است که در آن، امنیت دریایی، اقتصاد انرژی و معادلات ژئوپلیتیکی بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده شده‌اند.
طی روزهای گذشته، حملات آمریکا به برخی زیرساخت‌های ساحلی و دریایی جنوب کشور، از جمله تأسیسات بندری و ناوبری، واکنش گسترده مقامات ایرانی را در پی داشت. 
همزمان، هیأت جمهوری اسلامی ایران در نشست شورای سازمان بین‌المللی دریانوردی (آیمو) با صدور بیانیه‌ای رسمی، این اقدامات را تهدیدی علیه ایمنی دریانوردی، کشتیرانی تجاری و محیط زیست دریایی توصیف کرد. همچنین ایران تأکید کرد که هدف قرار گرفتن تجهیزات ناوبری و مدیریت ترافیک دریایی با ادعاهای مطرح شده درباره حمایت از آزادی کشتیرانی در تضاد آشکار قرار دارد.
اما مسئله فقط ایران نیست. تنگه هرمز امروز به نقطه تلاقی منافع بازیگران متعدد تبدیل شده است. آمریکا و متحدان اروپایی بر تداوم جریان آزاد تجارت دریایی تأکید دارند. نهادهای بین‌المللی دریایی نیز طی ماه‌های اخیر بارها نسبت به افزایش تهدیدها علیه کشتی‌های تجاری و دریانوردان در این منطقه هشدار داده‌اند.
در این میان، جمهوری اسلامی ایران نیز بر این موضع پافشاری می‌کند که امنیت پایدار در تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش و جایگاه کشورهای ساحلی، به ویژه ایران، امکان‌پذیر نیست. از نگاه تهران، مدیریت ایمنی ترافیک دریایی، هماهنگی عبور کشتی‌ها و مقابله با تهدیدهای احتمالی باید در چارچوب ترتیباتی انجام شود که حاکمیت و مسئولیت کشورهای ساحلی را نادیده نگیرد.
هفته گذشته همچنین بار دیگر اختلاف دیدگاه میان ایران و برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را آشکار کرد. در حالی که برخی دولت‌های منطقه خواستار افزایش حضور و نقش‌آفرینی بازیگران خارجی در تأمین امنیت آبراه‌های بین‌المللی هستند، ایران معتقد است امنیت خلیج فارس باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود.
 این شکاف دیدگاهی در نشست‌های بین‌المللی مرتبط با تنگه هرمز نیز بازتاب یافته است.
از سوی دیگر، نقش عمان نیز در هفته‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. مسقط که در سال‌های گذشته اغلب نقش میانجی میان تهران و غرب را ایفا می‌کرد، اکنون در شرایطی قرار گرفته که باید میان الزامات روابط منطقه‌ای و فشارهای فزاینده بین‌المللی توازن برقرار کند. در کنار عمان، امارات متحده عربی نیز به یکی از محورهای اصلی مناقشات اخیر تبدیل شده است؛ به‌ویژه پس از آنکه هیأت ایرانی در آیمو نسبت به برخی مواضع و اسناد ارائه شده از سوی ابوظبی اعتراض کرد و آنها را سیاسی دانست.
اما فراتر از مباحث سیاسی و حقوقی، آنچه کمتر دیده می‌شود، هزینه‌هایی است که جوامع ساحلی جنوب کشور پرداخت می‌کنند. در هرمزگان، جامعه صیادی یکی از اصلی‌ترین قربانیان این تنش‌ها بوده است. نابودی شناورهای صیادی، آسیب به اسکله‌ها و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی محلی، بخشی از تبعاتی است که مستقیماً معیشت هزاران خانوار را تحت تأثیر قرار داده است. 
اقتصاد سرآمد در گزارش‌های پیشین خود به خسارت‌های وارد شده به صیادان بندرعباس، سیریک و سایر مناطق ساحلی پرداخته بود؛ خسارت‌هایی که ابعاد اجتماعی آن به مراتب گسترده‌تر از ارقام مالی اعلام شده است.
در سطح کلان نیز بازارهای جهانی انرژی همچنان با نگرانی تحولات هرمز را دنبال می‌کنند. این آبراه همچنان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انتقال نفت و گاز جهان محسوب می‌شود و هرگونه نااطمینانی درباره وضعیت آن می‌تواند به سرعت بر قیمت انرژی، هزینه حمل‌ونقل دریایی و زنجیره‌های تأمین بین‌المللی اثر بگذارد. تحلیل‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که حتی در صورت کاهش نسبی تنش‌ها، بازار انرژی نسبت به بازگشت کامل به شرایط پیشین خوش‌بین نیست.
نگاه اقتصاد سرآمد به تحولات هفته گذشته این است که جنوب ایران اکنون در نقطه تلاقی سه جبهه قرار گرفته است؛ جبهه نخست، جبهه امنیتی و نظامی است که آثار آن بر زیرساخت‌های ساحلی و دریایی نمایان شده است. جبهه دوم، جبهه اقتصادی است که از معیشت صیادان تا تجارت انرژی و کشتیرانی بین‌المللی را در بر می‌گیرد. جبهه سوم نیز جبهه دیپلماتیک و حقوقی است که در نهادهایی مانند آیمو، سازمان ملل و مجامع منطقه‌ای جریان دارد.
در چنین شرایطی، صرف بازسازی خسارت‌ها کافی نخواهد بود. تجربه هفته گذشته نشان داد که تاب‌آوری بنادر، شبکه‌های حمل‌ونقل، زیرساخت‌های ناوبری و جوامع ساحلی باید به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری دریایی کشور تبدیل شود. همچنین پیگیری حقوقی حملات انجام شده در مجامع بین‌المللی و حفظ انسجام داخلی در حوزه اقتصاد دریا، بخشی از الزامات عبور از این مقطع حساس خواهد
 بود.
هرمز همچنان باز است، کشتی‌ها همچنان عبور می‌کنند و تجارت جهانی همچنان به این آبراه وابسته است؛ اما واقعیت آن است که تنگه هرمز امروز صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست. هرمز به صحنه‌ای تبدیل شده که در آن آینده امنیت انرژی، نظم منطقه‌ای و بخشی از معادلات قدرت جهانی در حال بازتعریف شدن است. در این میان، سواحل هرمزگان و مکران بیش از هر زمان دیگری در مرکز این تحولات قرار گرفته‌اند؛ سواحلی که هزینه تنش را می‌پردازند و در عین حال، ستون اصلی تاب‌آوری دریایی ایران محسوب می‌شوند.