به گزارش اقتصادسرآمد، به باور کارشناسان، ایجاد یک خط کشتیرانی مسافربری در دریای خزر می‌تواند علاوه بر رونق گردشگری، زمینه‌ساز افزایش حجم مبادلات تجاری و تسهیل رفت‌وآمد خانوادگی و کاری بین دوکشور شود. از طرف دیگر، راه‌اندازی پروازهای رشت-آستاراخان نیز می‌تواند مکمل مسیر دریایی باشد و به ایجاد یک شبکه حمل‌ونقلی پایدار میان ایران و جنوب روسیه کمک کند؛ گامی که با توجه به تحولات منطقه و اهمیت کریدورهای ارتباطی، از منظر ژئوپلیتیکی نیز اهمیت بالایی دارد.
به نظر می‌رسد با ادامه مذاکرات و پیگیری‌های دیپلماتیک دوکشور، این امیدواری ایجاد شده است که در آینده نزدیک دریای خزر شاهد راه‌اندازی رسمی یک مسیر مسافربری منظم و پایدار باشد. رسانه‌های روسی نیز در گزارش‌هایی تاکید کرده‌اند که برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی خط کشتیرانی مسافربری بین بنادر ایران و آستاراخان وارد فاز جدی شده و می‌تواند فصل جدیدی در گردشگری و مبادلات انسانی دوکشور رقم بزند.
روزهای میانی آبان‌ماه گذشته بود که سعید رسولی، معاون وزیر راه ‌و ‌شهرسازی و مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی در پایان مذاکرات با دیمیتری زویریف، معاون وزیر حمل‌و‌نقل روسیه و الکسی تاراسنکو، رئیس آژانس فدرال حمل‌ونقل دریایی و رودخانه‌ای روسیه بیان کرد که ایران و روسیه توافق کردند ضمن تشکیل کنسرسیوم بندری-دریایی بین دوکشور، سطح همکاری‌ها در زمینه حمل‌و‌نقل ترکیبی و دریایی، به موازات توسعه مبادلات از طریق ریل و جاده را نیز افزایش دهند. همان زمان اعلام شد که دوطرف همچنین توافق کردند با تقویت زیرساخت‌ها و رفع موانع موجود، سطح مبادلات از طریق دریای خزر را به بیش از پنج‌میلیون تن در سال افزایش دهند. ایجاد کنسرسیوم بندری-دریایی بین دوکشور ایران و روسیه موضوعی بود که مدتی قبل و نخستین اجلاس استانداران استان‌های ساحلی کشورهای حاشیه دریای خزر نیز مطرح و مورد بررسی قرار گرفت.

راه‌اندازی کشتیرانی ایران و روسیه در دستور کار
آنطور که خبرگزاری‌ها گزارش داده‌اند؛ احمد حیدریان، سرکنسول جمهوری اسلامی ایران در آستاراخان در گفت‌وگو با روزنامه روسی «روسیسکایا گازتا» اعلام کرده که برنامه‌ریزی‌ها برای ایجاد یک مسیر منظم مسافربری در دریای خزر در حال انجام است و دوطرف این موضوع را با جدیت دنبال می‌کنند. او همچنین تأکید کرد که در ماه‌های اخیر اخبار دلگرم‌کننده‌ای درباره توسعه حمل‌ونقل دریایی مسافربری بین دوکشور منتشر شده و امید می‌رود این خط کشتیرانی به‌زودی عملیاتی شود.
سرکنسول ایران در آستاراخان در ادامه افزود: همزمان با مذاکرات دریایی، همکاری‌های هوایی نیز در مسیر توسعه قرار دارد. به گفته حیدریان، یک پرواز چارتر میان رشت و آستاراخان راه‌اندازی‌شده و تاکنون چندین نوبت پرواز موفق انجام گرفته است. برنامه‌ریزی‌ها برای تبدیل این پروازها به خط هوایی منظم حداقل دوبار در هفته ادامه دارد و رایزنی با مقامات ذی‌صلاح روسیه برای کسب مجوزهای لازم در جریان است. وی در پایان راه‌اندازی این مسیرهای حمل‌ونقلی را در راستای تقویت همکاری‌های گردشگری، اقتصادی و تبادل فرهنگی میان ایران و روسیه ارزیابی کرد.
مرحله تازه در تجارت و گردشگری دریایی
با راه‌اندازی مسیر کشتیرانی ایران و روسیه در دریای خزر، نه‌تنها نقشه تجارت دریایی شمال کشور وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، این موضوع در توسعه گردشگری دریایی کشور نیز تاثیرگذار خواهد بود؛ مسیری راهبردی که کارشناسان از آن به‌عنوان حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب یاد می‌کنند. این خط جدید دریایی، با هدف افزایش تبادلات تجاری، توسعه حمل‌ونقل ترکیبی و تقویت حضور ایران در زنجیره تأمین منطقه‌ای، امروز جایگاه ویژه‌ای در سیاست‌های اقتصادی کشور یافته است. راه‌اندازی این مسیر کشتیرانی، دریچه‌ای تازه به بازارهای روسیه و اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌گشاید. ایران که پیش از این به‌دلیل کمبود کانتینرهای یخچالی، صادرات محصولات کشاورزی به روسیه را از دست می‌داد، اکنون با خطوط منظم کانتینری، می‌تواند حجم صادرات را دوبرابر کند. برای نمونه، صادرات سیمان شاهرود به روسیه از بندر کاسپین، با بازنگری تعرفه‌ها و هماهنگی سه‌جانبه‌(سازمان بنادر، راه‌آهن و کشتیرانی)، وارد فاز پایدار شده و هزاران تن کالا را در هفته‌های اخیر جابه‌جا کرده است.
راه‌اندازی این مسیر کشتیرانی در شرایطی اتفاق می‌افتد که تجارت ایران با روسیه طی سال‌های اخیر رشدی بی‌سابقه داشته و دوکشور به‌دنبال یک مسیر پایدار، امن و مقرون‌به‌صرفه برای انتقال کالا هستند. فعال‌شدن این خط، زمان و هزینه حمل‌ونقل میان بنادر شمالی ایران و بنادر جنوبی روسیه را کاهش می‌دهد و عملاً خزر را به شاهراه جدید تبادلات منطقه‌ای تبدیل می‌کند. مزایای این مسیر تنها محدود به تجارت نیست. فعال‌سازی خط دریایی منظم میان بنادر ایران و روسیه، زمینه‌ساز توسعه گردشگری دریایی و تورهای تفریحی خزر نیز هست. راه‌اندازی کشتی‌های مسافری و کروزهای ساحلی میان دوکشور می‌تواند به رونق گردشگری شمال کشور، افزایش سفرهای خانوادگی در مسیرهای ساحلی، توسعه هتل-کشتی‌ها و تورهای تفریحی خزر و تقویت همکاری‌های فرهنگی ایران و روسیه منجر شود؛ موضوعی که سال‌ها مورد توجه بود اما به‌دلیل نبود ساختار منسجم، عملیاتی نشده بود.

چشم‌انداز آینده مسیر کشتیرانی ایران - روسیه
راه‌اندازی مسیر کشتیرانی ایران–روسیه تنها یک اقدام حمل‌ونقلی نیست؛ این پروژه بخشی از راهبرد ملی ایران برای افزایش نفوذ اقتصادی در اوراسیا، تقویت صادرات غیرنفتی، توسعه گردشگری و تکمیل کریدورهای بین‌المللی است. با تشکیل کنسرسیوم دریایی خزر و توسعه زیرساخت‌های بندری، ایران می‌تواند جایگاه خود را در معادلات تجاری شمال منطقه تثبیت کرده و سهم بزرگ‌تری از بازار روسیه و اوراسیا به‌دست آورد.
علاوه بر تجارت نیز این مسیر کشتیرانی بستری برای شکوفایی گردشگری دریایی فراهم می‌کند. توافق ماخاچ‌قلعه شامل توسعه خطوط کروز مسافری است که بنادر انزلی و آستاراخان را به‌هم متصل می‌کند. سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث‌فرهنگی ایران، در اجلاس استانداران حاشیه خزر‌(آبان ۱۴۰۴) در این‌باره تأکید کرد که رویکرد دولت بر گردشگری دریایی استوار است و این خطوط، ظرفیت جذب ۳میلیون گردشگر را سالانه دارد.
به باور کارشناسان؛ اهمیت این مسیر در توسعه حمل‌ونقل ترکیبی‌(ریلی-دریایی-جاده‌ای) میان ایران و روسیه، دوچندان است. خطوط کانتینری خزر، با اتصال به راه‌آهن رشت-آستارا‌(که ۸۵کیلومتر آن تکمیل شده)، ترانزیت را از بنادر جنوبی ایران‌(چابهار و بندرعباس) به روسیه تسهیل می‌کند. راه‌اندازی این مسیر کشتیرانی، بیش از یک پروژه لجستیکی، نماد چرخشی استراتژیک در اوراسیاست و با چالش‌هایی مانند نوسانات فصلی و تحریم‌ها روبه‌رو بوده، اما با اراده دوجانبه، خزر به شاهراهی برای رفاه مشترک تبدیل می‌شود. ایران با موقعیت جغرافیایی برتر، آماده است تا از این موج جدید، بیشترین بهره را ببرد.