تاریخ انتشار:1404/10/11
موج جدید نفوذ دریایی ایران در اقیانوس اطلس

«سرآمد» از گام تازه نیروی دریایی ایران در آب‌های بین‌المللی گزارش می‌دهد؛

موج جدید نفوذ دریایی ایران در اقیانوس اطلس

اقتصادسرآمد- نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار است برای نخستین‌بار به‌عنوان عضو رسمی گروه بریکس‌پلاس، در رزمایش دریایی مشترکی با نام «تمرین اراده برای صلح ۲۰۲۶»‌(Exercise Will for Peace ۲۰۲۶‌) شرکت کند. آنطور که خبرگزاری‌های بین‌المللی گزارش داده‌اند؛ این رزمایش که توسط آفریقای‌جنوبی میزبانی می‌شود، از ۹ تا ۱۶ژانویه ۲۰۲۶ در آب‌های جنوبی این کشور برگزار خواهد شد. به اعتقاد تحلیلگران این رویداد نظامی‌دریایی، نشان‌دهنده گسترش همکاری‌های نظامی میان اعضای بریکس‌پلاس است و شامل سناریوهایی مانند عملیات جست‌وجو و نجات، مقابله با دزدی دریایی و تمرین‌های تاکتیکی دریایی می‌شود. آنطور که رسانه‌ها گزارش داده‌اند، فرماندهی این رزمایش در آب‌های جنوبی کشور آفریقای‌جنوبی برعهده نیروی دریایی کشور چین خواهد بود.

به گزارش اقتصاد سرآمد، وزارت دفاع آفریقای‌جنوبی تاکنون محل دقیق برگزاری رزمایش و فهرست نهایی کشورهای شرکت‌کننده را اعلام نکرده است. بااین‌حال، برخی منابع خبری محلی گزارش دادند که این رزمایش در اقیانوس اطلس‌جنوبی، در آب‌های اطراف دماغه امید نیک و نزدیک شهر کیپ‌تاون برگزار خواهد شد. براساس این گزارش؛ ایران، چین، روسیه و آفریقای‌جنوبی در این رزمایش حضور خواهند داشت و احتمال پیوستن اندونزی و اتیوپی نیز وجود دارد. در ابتدا قرار بود آفریقای‌جنوبی، روسیه و چین در ماه نوامبر امسال رزمایش مشترک دریایی موسوم به «موزی‌۳» را در سواحل آفریقا برگزار کنند، اما این برنامه به‌دلیل برگزاری نشست گروه‌‌جی۲۰ (G۲۰ ) در اواخر نوامبر در ژوهانسبورگ به تعویق افتاد. پس از آن، تصمیم گرفته شد فهرست کشورهای شرکت‌کننده گسترش یابد و نام رزمایش نیز تغییر کند.
به اعتقاد کارشناسانY رزمایش دریایی بریکس‌پلاس با حضور نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران در آب‌های آفریقای جنوبی، صرفاً یک رویداد نظامی نیست، بلکه نمادی از تحول در دکترین دریایی ایران و نشانه‌ای از عزم تهران برای ایفای نقش فعال‌تر در امنیت دریایی بین‌المللی است. این حضور، در کنار تقویت قدرت بازدارندگی و افزایش توان عملیاتی، جایگاه ایران را در میان قدرت‌های نوظهور جهانی تثبیت کرده و پیام روشنی به بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ارسال می‌کند. امروز بسیاری از تحلیلگران حوزه نظامی و دریایی اعتقاد دارند که نیروی راهبردی دریایی جمهوری اسلامی ایران امروز نه‌تنها یک قدرت دریایی منطقه‌ای، بلکه بازیگری تأثیرگذار در آب‌های آزاد جهان است.
براساس اعلام وزارت دفاع آفریقای‌جنوبی، ناوگان‌هایی از روسیه، چین و ایران در حال حرکت به سمت کیپ‌تاون هستند. همچنین برخی منابع خبری گزارش داده‌اند که نیروی دریایی ایران با اعزام ناوگروه‌های ۱۰۳ و ۱۰۴، شامل ناوهای جنگی و پشتیبانی، در این رزمایش حضور خواهد یافت. این رویداد که ابتدا برای نوامبر‌۲۰۲۵ برنامه‌ریزی شده بود، به‌دلیل میزبانی آفریقای‌جنوبی از اجلاس جی۲۰ به تعویق افتاد. شرکت‌کنندگان اصلی شامل آفریقای‌جنوبی‌(میزبان)، روسیه، چین، ایران، اتیوپی و اندونزی هستند که این ترکیب نشان‌دهنده تنوع جغرافیایی و استراتژیک گروه بریکس‌پلاس است.

اهمیت حضور ایران در رزمایش دریایی بریکس‌پلاس
حضور ایران در رزمایش نظامی دریایی بریکس‌پلاس، به‌عنوان نخستین تجربه پس از عضویت رسمی در بریکس‌(از سال ۲۰۲۴)، اهمیت راهبردی بالایی دارد. بریکس‌پلاس که اکنون بیش از ۴۰درصد جمعیت جهان و ۳۰درصد اقتصاد جهانی را نمایندگی می‌کند، به‌عنوان یک ائتلاف ضدغربی در حال شکل‌گیری است. برای ایران، این رزمایش فرصتی برای تقویت روابط نظامی با قدرت‌های نوظهور مانند چین و روسیه است که می‌تواند به انتقال فناوری‌های دریایی و همکاری در زمینه‌های امنیتی منجر شود. 
این حضور در آفریقای‌جنوبی-که خود یک قدرت آفریقایی و عضو بریکس است- به ایران کمک می‌کند تا نفوذ خود را در قاره آفریقا گسترش دهد، جایی که رقابت با غرب بر سر منابع و مسیرهای دریایی شدت گرفته است. از سوی دیگر، این رویداد ممکن است تنش‌هایی در روابط آفریقای‌جنوبی با ایالات متحده ایجاد کند، زیرا واشنگتن حضور ایران را به‌عنوان حمایت از «محور مقاومت» تلقی می‌کند. برای ایران، این رزمایش نمادی از خروج از انزوا و ادغام در ائتلاف‌های چندجانبه است.
با توجه به ترکیب شرکت‌کنندگان-روسیه‌(با تمرکز بر عملیات دریایی سرد)، چین‌(رهبر در فناوری‌های دریایی پیشرفته مانند ناوهای هواپیمابر)، آفریقای‌جنوبی‌(تجربه در امنیت آفریقایی)، اتیوپی و اندونزی‌(قدرت‌های نوظهور در شاخ آفریقا و آسیای جنوب‌شرقی)- استراتژی آینده نیروی دریایی ایران می‌تواند شامل سیاست‌گذاری‌های راهبردی متفاوتی باشد. به‌عنوان نمونه ایران می‌تواند از تجربیات چین در ساخت ناوگان اقیانوسی برای ارتقای زیردریایی‌های کلاس فاتح استفاده کند،و از روسیه در زمینه سامانه‌های دفاع هوایی-دریایی الهام گیرد. این همکاری‌ها می‌تواند به تولید مشترک تجهیزات منجر شود.
حضور در آفریقای‌جنوبی، نزدیک به مسیرهای دریایی کلیدی مانند کیپ امید نیک، به ایران کمک می‌کند تا استراتژی «حضور پایدار» در اقیانوس هند و اطلس را پیگیری کند که برای حفاظت از صادرات نفتی حیاتی است. با اعضای بریکس‌پلاس، ایران می‌تواند رزمایش‌های منظم‌تری برگزار کند که به افزایش بازدارندگی جمعی در برابر ناتو کمک می‌کند. برای مثال، ادغام با نیروی دریایی اندونزی می‌تواند به گسترش نفوذ در آسیای جنوب‌شرقی منجر شود. در این میان، به نظر می‌رسد آینده نیروی دریایی ایران احتمالاً بر عملیات‌های مشترک برای مقابله با تهدیدات جهانی مانند تغییرات آب‌وهوایی و دزدی دریایی تأکید خواهد داشت که این رزمایش نمونه‌ای از آن است.

راهبرد نیروی دریایی ایران در بازدارندگی نظامی
حضور نیروی دریایی ایران در رزمایش‌های بین‌المللی، بخشی از استراتژی بلندمدت تهران برای نمایش قدرت دریایی و گسترش نفوذ در آب‌های آزاد است. ایران در سال‌های اخیر در رزمایش‌هایی مانند «کمربند امنیت دریایی» با روسیه و چین در اقیانوس هند شرکت کرده و همچنین در عملیات‌های ضددزدی دریایی در خلیج عدن و دریای سرخ فعال بوده است. این فعالیت‌ها نه‌تنها به تقویت روابط دیپلماتیک کمک می‌کند، بلکه اهمیت استراتژیک دارد، زیرا ایران را به‌عنوان یک بازیگر کلیدی در امنیت دریایی جهانی معرفی می‌کند.در جهانی که بیش از ۹۰درصد تجارت از طریق دریا انجام می‌شود، حضور ایران در نقاطی مانند آفریقای‌جنوبی، خاورمیانه و حتی آمریکای‌جنوبی (مانند رزمایش‌های گذشته با ونزوئلا)، به تهران اجازه می‌دهد تا خطوط ارتباطی دریایی خود را ایمن سازد و در برابر تهدیدات احتمالی مانند تحریم‌های غربی، بازدارندگی ایجاد کند. این رزمایش‌ها همچنین فرصتی برای تبادل دانش فنی و تاکتیکی فراهم می‌کند که به ارتقای قابلیت‌های عملیاتی نیروی دریایی ایران کمک خواهد کرد.نیروی دریایی راهبردی جمهوری اسلامی ایران‌(نداجا) در دهه اخیر با تمرکز بر بومی‌سازی تجهیزات، از جمله ساخت ناوهای هواپیمابر، زیردریایی‌های پیشرفته و موشک‌های کروز دریایی، توان خود را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. این پیشرفت‌ها مستقیماً به افزایش قدرت بازدارندگی ایران کمک کرده، به‌ویژه در برابر تهدیدات در تنگه‌هرمز و خلیج‌فارس. حضور در آب‌های بین‌المللی، مانند اعزام ناوگروه‌ها به اقیانوس اطلس و هند، نه‌تنها نمادی از استقلال دریایی ایران است، بلکه به تهران اجازه می‌دهد تا در برابر فشارهای اقتصادی و نظامی غرب، گزینه‌های استراتژیک بیشتری داشته باشد.
به اعتقاد برخی کارشناسان، حضور فعال در رزمایش‌های بین‌المللی افزایش سطح توانایی ایران در حفاظت از کشتی‌های تجاری خود در برابر حملات احتمالی، قدرت بازدارندگی را تقویت می‌کند و نشان‌دهنده گذار از یک نیروی دریایی ساحلی به یک نیروی اقیانوسی است. این رویکرد، بخشی از دکترین دفاعی ایران است که بر حضور فعال در آب‌های آزاد برای دفاع از منافع ملی تأکید دارد.
کارشناسان نظامی و راهبردی معتقدند؛ رزمایش‌های دریایی مشترک، یکی از مهم‌ترین ابزارهای دیپلماسی دفاعی در جهان امروز به‌شمار می‌روند. این رزمایش‌ها علاوه بر ارتقای سطح آمادگی رزمی، نقش تعیین‌کننده‌ای در اعتمادسازی متقابل، تبادل تجربیات عملیاتی و همگرایی راهبردی میان کشورها ایفا می‌کنند. در مجموع می‌توان گفت که برگزاری رزمایش بریکس‌پلاس در نقطه‌ای حساس از جغرافیای دریایی جهان، یعنی اتصال‌دهنده مسیرهای حیاتی تجارت جهانی میان اقیانوس اطلس و هند، از منظر ژئوپلیتیکی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. حضور نیروی دریایی ایران در چنین رزمایشی، نشان‌دهنده عبور تهران از چارچوب‌های صرفاً منطقه‌ای و ورود فعال به معادلات امنیت دریایی فرامنطقه‌ای است.

برچسب ها : اقیانوس اطلس اقتصادسرآمد نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

اخبار روز
ضمیمه