به گزارش اقتصادسرآمد، موضوع تکمیل اتصال ریلی ایران به افغانستان از جمله عناصر هسته‌ای دیپلماسی ریلی مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران در دولت چهاردهم به حساب می‌آید. تکمیل راه‌آهن خواف–هرات، اگرچه با توجه به موقعیت افغانستان پس از ظهور مجدد طالبان بسیار سخت و پرهزینه به نظر می‌رسد، اما مطالعات امکان‌سنجی و شاخص هزینه–فایده (CBA) این مسیر نشان می‌دهد که تکمیل این اتصال، درآمد ترانزیتی انبوهی برای راه‌آهن کشورمان به همراه خواهد داشت.
 
مدیرعامل راه‌آهن در جریان سفر اخیر خود به افغانستان، پس از مذاکره با معاون اقتصادی رئیس‌الوزرا و وزیر معادن و پترولیوم این کشور گفت: میزان حمل بار ریلی در ابتدای سال جاری میلادی حدود ۵ هزار تن در ماه بود که با برنامه‌ریزی هدفمند و نقش‌آفرینی شرکت راه‌آهن در تسهیل صادرات و ترانزیت بار به افغانستان، به بیش از ۷۰ هزار تن در ماه افزایش یافته است. وی همچنین تاکید کرد: بر اساس هماهنگی‌های فنی و اجرایی صورت‌گرفته با راه‌آهن افغانستان، این ظرفیت در آینده نزدیک به ۱۰۰ هزار تن در ماه خواهد رسید.
 
این سخنان مدیرعامل راه‌آهن در شرایطی مطرح شده که اتصال ریلی ایران به شهر استراتژیک مزارشریف، به ‌عنوان حلقه اتصال افغانستان به ازبکستان و دیگر کشورهای CIS، هنوز برقرار نشده است. اما نکته مهم اینجاست که اتصال به مزارشریف، ایستگاه پایانی اهداف کلان راه‌آهن دولت چهاردهم محسوب نمی شود؛ بلکه هدف نهایی راه آهن از تکمیل راه آهن خواف – هرات، اتصال به چین از طریق تنگه واخان به‌عنوان نقطه اتصال خاک افغانستان به استان سین‌کیانگ چین اعلام شده است.
 
اهمیت کریدور واخان برای راه‌آهن ایران
 
کریدور واخان به‌عنوان یک گذرگاه ژئوپولیتیکی کم‌نظیر در شرق افغانستان، طی سال‌های اخیر دوباره در کانون توجه محافل ترانزیتی و حمل‌ونقل منطقه‌ای قرار گرفته است. این کریدور باریک چین را از طریق استان سین‌کیانگ به افغانستان متصل ساخته و از منظر راهبردی می‌تواند عنوان کوتاه‌ترین مسیر پیوند شرق آسیا به آسیای مرکزی، ایران و در نهایت، آب‌های آزاد جنوب ایران را به خود تخصیص دهد. همچنین، در صورت فراهم شدن الزامات سیاسی، امنیتی و زیرساختی، واخان از ظرفیت تبدیل شدن به حلقه‌ای مکمل در شبکه کریدورهای بین‌المللی ریلی برخوردار است. همین امر، نقش ایران را به‌عنوان چهارراه ترانزیتی شرق–غرب و شمال–جنوب تقویت خواهد کرد.

 

از سوی دیگر، اتصال ایران به چین از طریق واخان می‌تواند علاوه بر سه شاخه کریدوری پروژه «کمربند و جاده، مسیر جدیدی میان چین و اروپا از طریق افغانستان و ایران خلق کند. مزیت‌های موجود در این مسیر، به‌ ویژه شیوه حمل‌ونقل تمام‌خشکی در قیاس با کریدور میانی عبوری از دریای خزر، برگ برنده ایران در رقابت با کشورهای CIS محسوب می‌شود. این مسیر همچنین کوتاه‌تر و ارزان‌تر از کریدورهای شمالی و میانی بوده که می‌تواند منجر به حمایت و استقبال صاحبان بار در چین و اروپا شود.
 
ایران، شاهراه ترانزیت ریلی افغانستان
 
نکته دیگری که در خصوص اتصال ریلی ایران و افغانستان باید مد نظر قرار داد اینکه اگرچه افغانستان قرار است از طریق شهر مزارشریف به ازبکستان متصل شود، اما حقیقت امر آن است که هیچ‌یک از کشورهای CIS  یا افغانستان به آب‌های آزاد دسترسی ندارند و همین موضوع، منجر به ایجاد نوعی بن‌بست ترانزیتی برای این کشورهای محصور در خشکی شده است.
 
دکتر ذاکری، مدیرعامل راه‌آهن، مرداد ماه سال جاری در جریان شرکت در اجلاس کشورهای محصور در خشکی سازمان ملل متحد در شهر آوزه ترکمنستان، طی نشست‌های دوجانبه و چندجانبه با همتایان خود از کشورهای قزاقستان، ترکمنستان، تاجیکستان و ازبکستان، بر اهمیت اتصال ریلی کشورهای CIS به آب‌های آزاد جنوب از طریق ایران تأکید کرد.
 
در صورت اتصال ریلی مزارشریف به ازبکستان و تکمیل مسیر ریلی خواف–هرات، ایران به شاهراه و پل ارتباطی میان کشورهای یادشده با آب‌های آزاد جنوب و همچنین اروپا ـ آن هم بدون نیاز به حمل ترکیبی از طریق دریای خزر ـ تبدیل خواهد شد؛ امری که علاوه بر عایدات بسیار چشمگیر ارزی، امنیت اقتصادی و سیاسی کشور را نیز تا حد زیادی تقویت خواهد کرد.