به گزارش اقتصادسرآمد،  ناخدا نظام نجفی بیرگانی - مشکلات انرژی کشور شامل موارد و مباحث مختلف و متنوع می‌شود از نقص در زیرساخت‌های تولید و توزیع، نبودن الگوی مصرف بهینه در کشور و بدمصرف بودن جامعه تا عدم توسعه پالایشگاهها و پتروپالایشگاه ها وسایر ساختارهای تولید و مستهلک بودن یا قدیمی بودن ساختار آن‌ها وعدم بروزسازی واستفاده نکردن از تکنولوژی و فناوری های نوین و مدرن در ساختار تولید وتوزیع ، از عدم بهره وری بهینه از منابع تجدیدپذیر مثل خورشید، باد، کشند دریا و... تا استفاده از خودروها و وسائل پر مصرف وغیراستاندارد در کشور. ازعدم اجرای مقررات بهینه سازی مصرف در ساختمان‌ها و نظارت ناکافی در اجرای آن، کاهش تولید در برخی مخازن نفت وگاز به دلیل عمر بالا یا مشکلات دیگر، کاهش قابل توجه سرمایه گذاری در صنعت نفت وگاز و...به دلیل تحریم ها ومحدودیت های بین المللی سرمایه گذاری تا مشکلات زیست محیطی مانند آلودگی آب وهوا به‌علت استفاده نامناسب از فناوری های پالایش و...، ضعیف بودن صنعت حمل ونقل عمومی وعدم استفاده از خودروهای پاک هیبریدی و...، از تلفات بالای انرژی در زنجیره تولید، تبدیل، انتقال، توزیع تا مصرف ..، در ذیل به برخی موارد به مختصر اشاره می‌شود:

پرمصرف بودن و بد مصرفی انرژی در کشور 
تنها در سال گذشته حدود ۳۰۰ میلیاردمتر مکعب گاز به ارزش ۹۶ میلیارد دلار و۳۳۰ میلیارد کیلووات ساعت برق به ارزش ۳۳ میلیارد دلارو دهها میلیارد دلار نفت گاز و بنزین و..مصرف کرده ایم که در مجموع ۱۸۰ میلیارد دلار ارزش انرژی هست که رقمی نجومی محسوب و اهمیت پرداختن به بحث انرژی را دو چندان می‌کند. 
به ازای این مقدار نجومی انرژی مصرف شده تنها ۴۰ درصد GDp کشور ما، انرژی مصرفی ما هست و در عمل ناترازی مصرف انرژی در ازای رشد تولید ناخالص داخلی را نشان می‌دهد یعنی خیلی کمتر از افزایش  مصرف انرزی ،نرخ افزایش تولید را داشته‌ایم.
ایران چهارمین مصرف کننده گاز جهان و دوازدهمین مصرف کننده نفت جهان ودر مجموع ششمین مصرف کننده نفت و گاز جهان(هیدروکربن ها) هست که باید ششمین GDP جهان را داشته باشیم در حالی‌که اقتصاد بیست وپنجم جهان هستیم . تقاضای افزایش مصرف انرژی در کشور سالانه ۱۲ درصد هست در حالی‌که افزایش تولید ناخالص داخلی ما میانگین دو درصد بوده است.
معادل دو ونیم برابر جمعیت ۲۴۰ میلیونی پاکستان برق و بیشتر از مجموع  ۲۸ کشور اتحادیه اروپا مصرف سرانه گاز داریم و در اوج مصرف سال ۱۴۰۲ ناترازی گاز را به حدود ۳۰۰ میلیون متر مکعب در روز رسانده ایم. اگر همین طور پیش برویم تا سال ۱۴۱۰ میزان ناترازی گاز ما به ۵۵۰ میلیون متر مکعب در روز خواهد رسید و تا سال ۱۴۲۰ تولید گاز تنها یک سوم مصرف ما خواهد بود. بر مبنای آمار شرکت گاز، با وجود افزایش سالانه تولید گاز، ناترازی در این حوزه سالانه حداقل ۱۰ میلیارد دلار به کشورخسارت  وارد می‌کند.
در سال ۱۴۰۲ حدود پنج ونیم میلیارد لیتر بنزین وارد کشور کردیم یعنی معادل ۴ میلیارد دلار هزینه کردیم در حالی‌که جز سه رتبه اول جهانی دارنده نفت و گاز جهان هستیم و به فرموده مقام معظم رهبری کشوری که ذخایر عظیم نفت وگاز دارد چرا باید واردات بنزین داشته باشد .؟!
در حالی‌که اکثر کشورهای جهان با استفاده از تکنولوژی ‌های روز میزان مصرف انرژی های فسیلی را کاهش می‌دهند ما جز معدود کشورهای دنیا هستیم که دائما و مستمرا شدت مصرف انرژی ما در حال افزایش هست. 

 دلایل مصرف بالای انرژی، ناترازی انرژی و راهکارها:
نبودن برنامه های کلان مناسب وکارشناسی وضعف در نظارت واجرای برنامه های فعلی و گذشته. 
نقش وزارت نفت ونیرو در حکمرانی انرژی باید اصلاح و تقویت گردد و از بنگاه‌داری به حکمرانی تغییر یابد. نقش شورای عالی انرژی کشور بایستی پررنگ تر و موثرتر گردد. در حالی که در کشورهای پیشرو جهان حداقل برای سه تا چهار دهه آینده بخش انرژی برنامه‌ریزی می کنند و با جدیت برنامه‌ها را مرتبا اصلاح، اجرا و نظارت می‌کنند برنامه‌های ما در بخش انرژی موثر نبوده است.

هدررفت انرژی در زنجیره تولید تا توزیع :
بر مبنای آخرین ترازنامه انرژی کشور حدود ۲۰ درصد از حجم انرژی تولید شده در زنجیره تولید تا توزیع هدر می رود و سوخت می‌شود. حدودا ۱۵ درصد از گاز تولیدی در کشور یعنی معادل ۱۵۲ میلیون متر مکعب پیش از رسیدن به نیروگاه ها و مراکز تولیدی از بین می‌رود .۴۶ درصد از کل میزان هدررفت انرژی مربوط به برق هست و پس از آن گاز با ۳۴ درصد وهدررفت و نفت با ۲۰ درصد در جایگاه سوم هست.
- خودروهای پرمصرف داخلی که دوبرابر مصرف جهانی سوخت می‌سوزانند.واین موضوع در کنار انحصاری بودن خودروسازی در کشور یکبار برای همیشه حل گردد.
-قاچاق سوخت به خارج از کشور  که روزانه بالغ بر ده تا ۲۰ میلیون لیتر هست که مبلغی معادل ۴۰۰ میلیارد تومان در روز هست وباید با اجرای راهکارهای اثربخش در خصوصا توزیع سوخت، حل وممانعت گردد.

-وسایل غیر استاندارد پرمصرف گازی وبرقی:
در صنعت باید از تولید وسایل پرمصرف گازی وبرقی خودداری و جلوگیری گردد وبه تولید کننده ومصرف کننده تسهیلات مناسبی داده شود تا تجهیزات کم مصرف تولید کنند .به عنوان مثال اقدامات ساده ای چون تعویض بخاری های گازسوز گرید gوfبا گرید a، می‌تواند در فصول سرد سال روزانه صد میلیون متر مکعب از ناترازی گاز را جبران کند که رقم قابل توجهی هست وبه رفع ناترازی گاز کمک بزرگی می کند.

-استفاده از انرژی های تجدیدپذیر:
در طی ۷ سال گذشته تنها یک هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر تولید کرده‌ایم در حالی‌که آلمان به تنهایی در یک‌ماه ۲۰۰۰ مگاوات تولید انرژی تجدیدپذیر داشته است اگر پتانسیل جغرافیایی وطبیعی ایران را در نظر بگیریم با برنامه ریزی و سرمایه گذاری مناسب  در طی یک دهه می‌توانیم از ظرفیت ۳۰۰ مگاوات فعلی به  ۵۰ گیگاوات تولید انرژی تجدید پذیر برسیم، وابستگی خود به سوخت‌های فسیلی را کم کنیم و مصرف گاز وبرق وسوخت خود را به شدت کاهش وبه نگهداشت محیط زیست کمک و آلودگی هوا را از بین ببریم . 
در حال حاضر در جهان از هر ۵ خودرو که در جهان فروخته می‌شود یک خودرو برقی است و پیش بینی می شود تا ۶ سال آینده از هر ۵ خودرو ۳ خودرو برقی باشد. قاره اروپا تا سال ۲۰۳۰  نود درصد از مصرف برق خود را از انرژی های پاک خواهد گرفت.

-ایجاد بستر وحمایت لازم جهت ورود و سرمایه گذاری بخش خصوصی در تولید انرژی:
با توجه به این‌که دولت منابع کافی مالی جهت سرمایه گذاری در بخش انرژی ندارد جذب و تشویق سرمایه گذاران داخلی و خارجی و انتقال تکنولوژی های مدرن مولد انرژی به داخل کشور و صنعت انرژی آمری ضروری وانتخاب ناپدیر است که باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

-ارتقای فرهنگ جامعه در درست مصرف کردن:
در هر حال باید با کارهای فرهنگی وآگاهی دادن به مردم بهینه سازی و درست مصرف کردن را آموزش داده و نهادینه کرد. هرچند نباید تقصیر را به گردن مردم انداخت زیرا بد مصرف کردن مردم نتیجه سیاست‌ها وبرنامه ریزی‌های غلط وغیربهینه دولت وتصمیم گیرندگان مرتبط بوده است .لذا باید صادقانه به مردم بگوییم که که در ناترازی انرژی مشکل داریم واز آنها در رفع مشکل کمک وهمراهی بخواهیم.

- قیمت حامل های انرژی:
برخی کارشناسان والبته اکثر مسئولان امر، اصرار به افزایش قیمت انرژی در شرایط فعلی را دارند که اصلا به مصلحت نمی‌باشد با توجه به این‌که شرایط، اقتصادی اجتماعی معیشتی جامعه تحت فشار گرانی، تورم و سختی ها قراردارد و این شرایط در کشور ما همیشه با هرگونه افزایش قبمت انرژی به شدت متلاطم و بدتر خواهد شد و ضمن بحران اقتصادی وتورم و گرانی تصاعدی موجب نارضایتی شدید جامعه خواهد شد واز طرفی گران کردن قیمت انرژی در چندین بار در دهه گذشته تاثیر بلندمدت چندانی در کنترل مصرف‌ها نداشته است و باید به دنبال روش‌ها و راهکارهای بهتر برویم .این‌که بعضا قیمت کم حامل‌های انرزی را در قیاس با دیگر کشورها مطرح می‌کنند از دو موضوع سخنی نمی‌گویند به نسبت درآمد ورفاه وحقوق ودستمزد  پایین اکثریت جامعه ایرانی ،قیمت سوخت وانرژی پایین نیست و زمانی می‌توان به اصلاح قیمت ها فکر کرد که درآمدها ودستمزد  متناسب افزایش یافته و تورم وگرانی صفر شده باشد و اوضاع معیشتی اقتصادی اجتماعی ملت به حد ایده آل رسیده باشد که بعید است در این دهه اتفاق بیافتد. آن زمان هم این کار باید با شیب بسیار ملایم وتاریجی واز راه وروش‌هایی کارشناسی بدون وارد کردن شوک به اقتصاد و ملت صورت پذیرد .دوما این‌که در هر حال ملتی که صاحب این ثروت عظیم خدادای هست حق استفاده را از آن باید داشته باشد هرچند کنترل شده و نه بی رویه. فلذا به عنوان یک نصیحت کارشناسی دلسوزانه تقاضا دارم در اندیشه افزایش قیمت های حامل های انرژی به عنوان دم دست‌ترین وآسان‌ترین راهکار، اصلا نباشند و فعلا فقط به راه حل های دیگر و مفیدتر ومعقولتر بپردازند. زیرا افزایش نابجا وبی موقع قیمت به تنهایی هرگز رافع ناترازی انرژی نخواهد بود.
به جای آن می‌توانیم با دادن کمک و تجهیزات پشت بام های منازل مردم را به نیروگاه های کوچک تبدیل وضمن کاهش مصرف برق وگاز انها ،در کاهش هزینه های پرداختی نیز به آنها کمک می شود نهایتا مصرف انرژی های فسیلی وبرق کاهش وبه رفع  ناترازی انرژی کمک شایانی خو اهد شد . ودر یک برنامه دو تا سه ساله صنایع را به سمت استفاده از انرژی های  تجدیدپذیر برای مصرف مجموعه خود سوق دهیم و شرکتهای بزرگتر مزارع تولید انرژی تجدیدپذیر در حجم‌های ۱۰۰۰ مگاوات ایجاد وکمک حال خوبی باشند تا هم از وابستگی انرژی گاز وبرق در معرض قطعی وکمبود رها شده وهم با استمرار تولید خود متحمل خسارت‌های تولید بواسطه قطع یا کاهش گاز وبرق نشوند.
 در این راستا با ارائه اهرم‌های تشویقی چون واردات تجهیزات تولید انرژی تجدیدپذیر با حذف هزینه های گمرکی، مالیاتی و...و دادن تسهیلات کمکی به انجام این مهم کمک نماییم .
همه باید بدانیم و آگاه باشیم که مدت‌هاست زنگ خطر ناترازی انرژی به صدا درآمده است و اگر بصورت جهادی وعملی و فوری دست به‌کار کارهای اثربخش وکارشناسی نشویم بحران انرژی به‌زودی کشور وملت را با خسران های عظیمی روبرو خواهد کرد.