مرکز پژوهشهای مجلس درباره سامانه سمات بانک مرکزی گزارش داد
نقاط ضعف و قوت سمات بانک مرکزی از منظر مرکز پژوهشها
گروه بانک بیمه و بورس - بانک مرکزی در دو سه سال اخیر سامانهای برای نظارت بر عملکرد بانکها در زمینه اعطای تسهیلات طراحی کرده است. سامانه متمرکز اطلاعات، تسهیلات و تعهدات (سمات)، به بانک مرکزی کمک میکند تا بر اجرای قوانین و قواعد نظارتی خود را با شفافیت و جامعیت بیشتری نظارت کند.
به گزارش اقتصادسرآمد، مرکز پژوهشهای مجلس با ارائه گزارشی تکمیل شدن 8 برنامه از مجموع 20 برنامه طراحی شده، شمول ناقص سامانه، نبود برخی اطلاعات مهم، عدم صحت سنجی اطلاعات، عدم ارسال اطلاعات کافی توسط بانکها و عدم یکپارچهسازی اطلاعات تسهیلات و تعهدات از نقاط ضعفهای سامانه سمات بانک مرکزی است.
در همین راستا مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به بررسی عملکردها و کارکرد سامانه سمات پرداخت است. در بخشی از این گزارش آمده است:سامانه سمات اطلاعات مربوط به تسهیلات و تعهدات شبکه بانکی را جمعآوری و بین آنها به اشتراک میگذارد. تأمینکنندگان اطلاعات سامانه سمات، بانکها و مؤسسات اعتباری هستند و بانک مرکزی، شرکتهای اعتبارسنجی و اشخاص حقیقی و حقوقی مجاز، از دادههای سامانه استفاده میکنند.
اطلاعات موجود در سامانه سمات را میتوان به سه دسته اطلاعات متقاضی، بانک و تسهیلات تقسیم کرد. اقلام اطلاعات هریک از دستهها در سامانه سمات در جدول ذیل آمده است. قابل ذکر است سامانه سمات یک سامانه ثبت اطلاعات کنونی است.
بنابراین تنها اطلاعات حال حاضر تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری در این سامانه ثبت میشود و بلافاصله پس از اتمام فرایند بازپرداخت تسهیلات، اطلاعات مربوط به تسهیلات از سامانه حذف و بهصورت نسخه پشتیبان نگهداری میشود.
همانطور که گفته شد اطلاعات تجمیع شده در سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات، براساس اطلاعات دریافتی از بانک ها از طریق روش وب سرویس است. این اطلاعات لزوما بهصورت مستقیم از سامانههای متمرکز بانکها (Banking Core )استخراج نشده، بنابراین ممکن است دارای نواقصی باشد. در این بخش به بررسی کلی وضع موجود پیادهسازی، میزان پیشرفت و برنامههای آتی سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات طبق قوانین و مقررات موضوعه پرداخته خواهد شد. همانطور که در قسمت قوانین و مقررات مرتبط با سامانه سمات بررسی شد، تکالیف مقرر در آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری در فصل دوم بند «ح» بخشهای مختلف سامانه سمات را مورد بررسی قرار داده و جامعترین مقرره درخصوص سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات تلقی میشود.
بنابراین در این بخش از گزارش صرفا تکالیف مقررات موضوع آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، مصوب 1397 مورد بررسی قرار گرفته است. براساس ماده (35 ) آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، پیادهسازی نسخه جدید سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات از تاریخ 25 خردادماه 1398 در بانک مرکزی آغاز شده است.
در حال حاضر همه بانکها و مؤسسات اعتباری پس از اخذ شناسه یکتا برای هر فقره تسهیلات، اطلاعات آن را در سامانه سمات ارسال و بهروزرسانی میکنند. آخرین وضعیت پیاده سازی سامانه تا تاریخ بررسی این گزارش در جدول ذیل آمده است.
1 -7 .شمول ناقص سامانه
تسهیلاتی که در سامانه سمات ثبت نمیشود تسهیلات اعطایی که بانکها و مؤسسات اعتباری غیربانکی در قالب کارت اعتباری میپردازند در سامانه سمات ثبت نمیشوند، بلکه در سامانه دیگری به نام مکنا (مرکز کنترل نظارت اعتباری) تجمیع میشود. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از تسهیلات پرداختی خُرد در قالب کارت اعتباری انجام میشود، این نقیصه سامانه سمات، یک نقص جدی قلمداد میشود. همانطور که در شکل نشان داده شده است میزان کارت اعتباری طی نیمه اول سال 1400 حدود 72 درصد رشد داشته است
2 -7 .عدم وجود برخی از اقلام اطلاعات مهم در سامانه
اگرچه از زمان پیادهسازی سامانه تسهیلات و تعهدات شبکه بانکی در طول سالهای مختلف اقلام اطلاعات موجود در سامانه بیشتر شده است، اما هنوز برخی از اقلام اطلاعات مورد نیاز برای مقاصد مختلف سیاستی و احتیاطی در سامانه موجود نیست. برخی از این اطلاعات به شرح ذیل است:
اطلاعات اقساط پرداختنی شامل تعداد، میزان و زمان پرداخت اقساط
اطلاعات زمانی بازپرداختها،
اطلاعات تعداد و میزان اقساط پرداخت نشده
مشخصات مربوط به تخصیص تسهیلات (اینکه به استناد مصوبه کدام رکن بانک تسهیلات پرداخت شده است، مشخصات تأییدکننده و متولی پرداخت)
3-7 .عدم صحت سنجی اطلاعات
همانطور که پیشتر اشاره شد، اطلاعات درج شده در سامانه سمات، ادعایی است که بانک آن را به بانک مرکزی اظهار میکند. قاعدتا اعتبار این اظهار منوط به صحت سنجی و بررسی دقت این دادهها توسط بانک مرکزی است. از آنجایی که چنین ارزیابی توسط بانک مرکزی انجام نمیشود و تقاطعگیری با سایر سامانههای اطلاعات کشور نیز اتفاق نمیافتد، صحت این اطلاعات محل تأمل جدی است.
4 -7 .عدم ارسال اطلاعات کافی توسط بانکها
بهدلیل اینکه عدم ثبت تسهیلات در سامانه ضمانت اجرای کافی ندارد، طبیعی است که در برخی از تسهیلات در سامانه سمات ثبت نگردند که بررسی های انجام شده همین امر را تأیید می کند و برخی از بانکها از ارسال کامل اطلاعات تسهیلات و تعهدات به سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات خودداری میکنند.
5 -7 .عدم یکپارچهسازی اطلاعات تسهیلات و تعهدات
وجود سامانه های متعدد و پراکنده ماندن اطلاعات تولید شده در هریک از سامانه ها منجر به کاهش اثربخشی اطلاعات در راستای ارتقای سیاستگذاری شده است، لذا الزم است سامانههای مرتبط در بانک مرکزی یکپارچهسازی گردند و در نهایت اطلاعات اعتباری از سامانه های مختلف در یک سامانه (مثال سمات) تجمیع گردد . عالوه بر این به جای اینکه بانکها در چهار سامانه اطلاعات زیر را وارد کنند، یکپارچهسازی سامانه ها این امکان را فراهم می کند که با ثبت اطلاعات در یک سامانه، این موضوع در باقی سامانه های بانک مرکزی به اشتراک گذاشته شود.
8 .عوامل منجر به عدم تکمیل سامانه سمات
طبق ماده (18) برنامه پنجساله ششم توسعه، بانک مرکزی مکلف به راهاندازی و پیادهسازی سامانه تا انتهای سال اول برنامه (سال 1396) بوده است. همچنین طبق ماده (35) آیین نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری بانکی سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات باید تا انتهای سال 1398 تکمیل شود. این در حالی است که این سامانه به صورت کامل پیاده سازی نشده و در شبکه بانکی کشور استقرار نیافته است.
عواملی که منجر به عدم تکمیل سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات شده است را میتوان به عوامل درونی بانک مرکزی و عوامل خارج از بانک مرکز ی تقسیم کرد.
به گزارش اقتصادسرآمد، مرکز پژوهشهای مجلس با ارائه گزارشی تکمیل شدن 8 برنامه از مجموع 20 برنامه طراحی شده، شمول ناقص سامانه، نبود برخی اطلاعات مهم، عدم صحت سنجی اطلاعات، عدم ارسال اطلاعات کافی توسط بانکها و عدم یکپارچهسازی اطلاعات تسهیلات و تعهدات از نقاط ضعفهای سامانه سمات بانک مرکزی است.
در همین راستا مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به بررسی عملکردها و کارکرد سامانه سمات پرداخت است. در بخشی از این گزارش آمده است:سامانه سمات اطلاعات مربوط به تسهیلات و تعهدات شبکه بانکی را جمعآوری و بین آنها به اشتراک میگذارد. تأمینکنندگان اطلاعات سامانه سمات، بانکها و مؤسسات اعتباری هستند و بانک مرکزی، شرکتهای اعتبارسنجی و اشخاص حقیقی و حقوقی مجاز، از دادههای سامانه استفاده میکنند.
اطلاعات موجود در سامانه سمات را میتوان به سه دسته اطلاعات متقاضی، بانک و تسهیلات تقسیم کرد. اقلام اطلاعات هریک از دستهها در سامانه سمات در جدول ذیل آمده است. قابل ذکر است سامانه سمات یک سامانه ثبت اطلاعات کنونی است.
بنابراین تنها اطلاعات حال حاضر تسهیلات اعطایی بانکها و مؤسسات اعتباری در این سامانه ثبت میشود و بلافاصله پس از اتمام فرایند بازپرداخت تسهیلات، اطلاعات مربوط به تسهیلات از سامانه حذف و بهصورت نسخه پشتیبان نگهداری میشود.
همانطور که گفته شد اطلاعات تجمیع شده در سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات، براساس اطلاعات دریافتی از بانک ها از طریق روش وب سرویس است. این اطلاعات لزوما بهصورت مستقیم از سامانههای متمرکز بانکها (Banking Core )استخراج نشده، بنابراین ممکن است دارای نواقصی باشد. در این بخش به بررسی کلی وضع موجود پیادهسازی، میزان پیشرفت و برنامههای آتی سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات طبق قوانین و مقررات موضوعه پرداخته خواهد شد. همانطور که در قسمت قوانین و مقررات مرتبط با سامانه سمات بررسی شد، تکالیف مقرر در آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری در فصل دوم بند «ح» بخشهای مختلف سامانه سمات را مورد بررسی قرار داده و جامعترین مقرره درخصوص سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات تلقی میشود.
بنابراین در این بخش از گزارش صرفا تکالیف مقررات موضوع آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، مصوب 1397 مورد بررسی قرار گرفته است. براساس ماده (35 ) آییننامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، پیادهسازی نسخه جدید سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات از تاریخ 25 خردادماه 1398 در بانک مرکزی آغاز شده است.
در حال حاضر همه بانکها و مؤسسات اعتباری پس از اخذ شناسه یکتا برای هر فقره تسهیلات، اطلاعات آن را در سامانه سمات ارسال و بهروزرسانی میکنند. آخرین وضعیت پیاده سازی سامانه تا تاریخ بررسی این گزارش در جدول ذیل آمده است.
1 -7 .شمول ناقص سامانه
تسهیلاتی که در سامانه سمات ثبت نمیشود تسهیلات اعطایی که بانکها و مؤسسات اعتباری غیربانکی در قالب کارت اعتباری میپردازند در سامانه سمات ثبت نمیشوند، بلکه در سامانه دیگری به نام مکنا (مرکز کنترل نظارت اعتباری) تجمیع میشود. با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از تسهیلات پرداختی خُرد در قالب کارت اعتباری انجام میشود، این نقیصه سامانه سمات، یک نقص جدی قلمداد میشود. همانطور که در شکل نشان داده شده است میزان کارت اعتباری طی نیمه اول سال 1400 حدود 72 درصد رشد داشته است
2 -7 .عدم وجود برخی از اقلام اطلاعات مهم در سامانه
اگرچه از زمان پیادهسازی سامانه تسهیلات و تعهدات شبکه بانکی در طول سالهای مختلف اقلام اطلاعات موجود در سامانه بیشتر شده است، اما هنوز برخی از اقلام اطلاعات مورد نیاز برای مقاصد مختلف سیاستی و احتیاطی در سامانه موجود نیست. برخی از این اطلاعات به شرح ذیل است:
اطلاعات اقساط پرداختنی شامل تعداد، میزان و زمان پرداخت اقساط
اطلاعات زمانی بازپرداختها،
اطلاعات تعداد و میزان اقساط پرداخت نشده
مشخصات مربوط به تخصیص تسهیلات (اینکه به استناد مصوبه کدام رکن بانک تسهیلات پرداخت شده است، مشخصات تأییدکننده و متولی پرداخت)
3-7 .عدم صحت سنجی اطلاعات
همانطور که پیشتر اشاره شد، اطلاعات درج شده در سامانه سمات، ادعایی است که بانک آن را به بانک مرکزی اظهار میکند. قاعدتا اعتبار این اظهار منوط به صحت سنجی و بررسی دقت این دادهها توسط بانک مرکزی است. از آنجایی که چنین ارزیابی توسط بانک مرکزی انجام نمیشود و تقاطعگیری با سایر سامانههای اطلاعات کشور نیز اتفاق نمیافتد، صحت این اطلاعات محل تأمل جدی است.
4 -7 .عدم ارسال اطلاعات کافی توسط بانکها
بهدلیل اینکه عدم ثبت تسهیلات در سامانه ضمانت اجرای کافی ندارد، طبیعی است که در برخی از تسهیلات در سامانه سمات ثبت نگردند که بررسی های انجام شده همین امر را تأیید می کند و برخی از بانکها از ارسال کامل اطلاعات تسهیلات و تعهدات به سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات خودداری میکنند.
5 -7 .عدم یکپارچهسازی اطلاعات تسهیلات و تعهدات
وجود سامانه های متعدد و پراکنده ماندن اطلاعات تولید شده در هریک از سامانه ها منجر به کاهش اثربخشی اطلاعات در راستای ارتقای سیاستگذاری شده است، لذا الزم است سامانههای مرتبط در بانک مرکزی یکپارچهسازی گردند و در نهایت اطلاعات اعتباری از سامانه های مختلف در یک سامانه (مثال سمات) تجمیع گردد . عالوه بر این به جای اینکه بانکها در چهار سامانه اطلاعات زیر را وارد کنند، یکپارچهسازی سامانه ها این امکان را فراهم می کند که با ثبت اطلاعات در یک سامانه، این موضوع در باقی سامانه های بانک مرکزی به اشتراک گذاشته شود.
8 .عوامل منجر به عدم تکمیل سامانه سمات
طبق ماده (18) برنامه پنجساله ششم توسعه، بانک مرکزی مکلف به راهاندازی و پیادهسازی سامانه تا انتهای سال اول برنامه (سال 1396) بوده است. همچنین طبق ماده (35) آیین نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری بانکی سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات باید تا انتهای سال 1398 تکمیل شود. این در حالی است که این سامانه به صورت کامل پیاده سازی نشده و در شبکه بانکی کشور استقرار نیافته است.
عواملی که منجر به عدم تکمیل سامانه متمرکز اطلاعات تسهیلات و تعهدات شده است را میتوان به عوامل درونی بانک مرکزی و عوامل خارج از بانک مرکز ی تقسیم کرد.
![نقاط ضعف و قوت سمات بانک مرکزی از منظر مرکز پژوهشها](/content/newspaper/Version1488/0/Page3/newspaperimgl_1488_3.jpg?width=1500&crop=293,321,831,750)
ارسال دیدگاه
عناوین این صفحه
-
بانک ملی و ملت در صف ورود به معاملات رمزریال
-
نقاط ضعف و قوت سمات بانک مرکزی از منظر مرکز پژوهشها
-
ابلاغ معافیت مالیاتی شرکتهای تولیدکننده نرمافزار
-
پرداخت بیش از ۳۵ میلیارد ریال وام قرض الحسنه اشتغالزایی بهزیستی توسط موسسه اعتباری ملل
-
تامین مالی ۱۰۰ هزار میلیاردی معاملات بورس کالا با اوراق گام
-
تخصیص ارز به واردات آیفون 14 منطقی نیست
اخبار روز
-
۳۰۰ هزار نفر در صف وام ازدواج هستند؛ مقررات تغییر نکرده است
-
اراده دولت چهاردهم برای اصلاح شرایط سخت اقتصادی
-
آلن بدرود، آقای خاص سینمای فرانسه
-
انتخاب وزیر زن در راستای استفاده از ظرفیتهای قانون اساسی است
-
حمایت انجمن اسلامی وزارت نیرو از دکتر علی آبادی وزیر پیشنهادی نیرو
-
معابر محلات چیذر و حکمت بهسازی شد
-
پیرامون بوستان نیاوران، نفسی تازه گرفت
-
اجرای ۶ هزار متر مکعب دیوار حائل در منطقه یک تهران
-
دروازه فرهنگی محور گردشگری دربند به سازه رسید
-
ارسال ۷ هزار وسیله سرمایشی به سراسر کشور در قالب پویش نسیم برکت
-
غلامرضا نوری قزلجه گزینه نهایی پزشکیان برای وزارت جهاد کشاورزی
-
داروت اولین پلتفرم داروخانه بلاکچینی کشور تاسیس شد
-
واریز 745 میلیارد تومان سود به حساب اعضای بازنشسته صندوق ذخیره فرهنگیان
-
رونمایی از کتاب "الشام" و "عشق چرا ندارد" در فرهنگسرای عطار نیشابوری
-
راهنما خرید نرده شیشه ای – جانپناه شیشه ای – هندریل شیشه ای
-
بهترین سنگ تراورتن ایران کدام است؟
-
شرکت فرستاده ویژه نخست وزیر هند در مراسم تحلیف پزشکیان
-
برداشت اشتباه از شفاف سازی وزیر اقتصاد
-
طرح الگوی خدمت در ۵ محور منطقه یک در حال اجرا است
-
نشست هماندیشی مدیران کل حوزه وزارتی وزارتخانهها با حضور وزیر اقتصاد