گروه بین‌الملل - رضا رضایی - پس از انعقاد توافقنامه تجارت آزاد هند و اتحادیه اروپا در ژانویه ۲۰۲۶، الگوی دیپلماتیک آشکاری پدیدار شده است. رهبران اروپایی برای شرکت در اجلاس تأثیر هوش مصنوعی هند به دهلی نو سفر کردند. امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، مذاکرات گسترده‌ای با نخست وزیر نارندرا مودی انجام داد و همکاری در زمینه‌های دفاعی، هوافضا، هوش مصنوعی (AI) و لجستیک را پیش برد. در همین حال، شرکت بنادر و منطقه ویژه اقتصادی آدانی با بندر مارسی فوس برای تقویت اتصال دریایی هند و اروپا توافقنامه همکاری امضا کرد. در واقع، این تحولات نشان‌دهنده‌ی بازنگری در نحوه‌ی نگاه اروپا به وزن اقتصادی و استراتژیک هند است. 

تحرکات دیپلماتیک
به گزارش اقتصادسرآمد، توافقنامه تجارت آزاد هند و اتحادیه اروپا چارچوب ساختاری برای گسترش تعامل در زمینه کالاها، خدمات، سرمایه‌گذاری و همکاری‌های نظارتی فراهم می‌کند. با این حال، آزادسازی تجارت به تنهایی سرعت فعلی مشارکت سیاسی در سطح بالا را توضیح نمی‌دهد. توافق‌نامه‌های تجاری موانع را کاهش و مشارکت‌های راهبردی سیستم‌ها را تشکیل می‌دهند. شتاب فعلی نشان‌دهنده این درک در کشورهای اروپایی است که مسیر اقتصادی، تکامل نظارتی و مقیاس صنعتی هند به طور فزاینده‌ای نتایج تجاری جهانی را شکل می‌دهد. امروزه تعامل نه تنها به دنبال همسو کردن جریان‌های تجاری، بلکه جهت‌گیری‌های بلندمدت سیاست‌ها، استانداردهای فناوری و اکوسیستم‌های صنعتی است. برای بروکسل و کشورهای عضو، هند یکی از معدود اقتصادهای بزرگی است که مقیاس‌پذیری، حکومت دموکراتیک، تحول دیجیتال و شتاب رشد پایدار را با هم ترکیب می‌کند. قرار گرفتن در این چرخه رشد، اهمیت راهبردی دارد.

اهمیت دیپلماسی بنادر
تفاهم‌نامه بین بنادر آدانی و بندر مارسی فوس از اهمیت ژئوپلیتیکی برخوردار است. بنادر به عنوان دروازه‌هایی برای کالاها، انرژی و نهاده‌های صنعتی عمل می‌کنند. آن‌ها زنجیره‌های تأمین را تقویت کرده و در طول دهه‌ها کریدورهای تجاری را شکل می‌دهند. مارسی بندر اصلی مدیترانه‌ای فرانسه و یک گره راهبردی است که اروپا را به آفریقا و خاورمیانه متصل می‌کند. همکاری با یکی از بزرگترین اپراتورهای بندری هند، اتصال در مسیرهای اصلی دریایی را افزایش می‌دهد و در عین حال راه‌هایی را برای همکاری در سیستم‌های بندری دیجیتال، لجستیک انرژی سبز و تسهیل تجارت می‌گشاید. چنین ترتیباتی فراتر از دستاوردهای تجاری تدریجی هستند. آن‌ها مشارکت‌های نهادی را در خود جای می‌دهند، وابستگی متقابل عملیاتی ایجاد و انگیزه‌های تجاری را در درازمدت همسو می‌کنند. دیپلماسی زیرساخت، در این زمینه، به عنوان سیاستمداری اقتصادی عمل می‌کند. برای صادرکنندگان و شرکت‌های لجستیکی اروپایی، ادغام بندری با هند، پیش‌بینی‌پذیری و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین را تقویت می‌کند. برای هند نیز این مشارکت از جاه‌طلبی آن برای قرار گرفتن به عنوان یک قطب لجستیک و تولید در خدمت مناطق مختلف پشتیبانی می‌کند.

تاثیر کریدور آیمک
این همکاری بندری تاثیر بالایی در احتمال راه اندازی کریدور هند-خاورمیانه-اروپا دارد. وقتی در اجلاس گروه بیست (G۲۰) در دهلی نو در سال ۲۰۲۳ اعلام شد، به نظر می‌رسید که کریدور مذکور فصل جدیدی را در معماری اتصال آغاز می‌کند و همکاری اقتصادی و تجاری بین هند و اتحادیه اروپا را با عبور از منطقه خاورمیانه، در امتداد مسیر دریایی برای اتصال منطقه هند و اقیانوس آرام به دریای مدیترانه، ارتقا می‌دهد. هند، ایالات متحده، اتحادیه اروپا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در این پیمان که اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، آن را «رویداد تاریخی» توصیف کرد، مشارکت داشته‌اند. در دو سال گذشته، قابلیت اطمینان و امنیت کریدورهای تجاری و زنجیره‌های تأمین به طور چشمگیری به یک نگرانی جهانی تبدیل شده است، پس از راه‌اندازی IMEC، پیامدهای جنگ بین اسرائیل و حماس، شرایط آسیب‌پذیری و بی‌ثباتی بالایی را در خاورمیانه گسترش داده است که بر اجرای برخی از پروژه‌های کریدور حمل و نقل مانند کریدور شمال-جنوب و برخی از مسیرهای تجاری دریایی از هرمز و در امتداد دریای سرخ تأثیر می‌گذارد. از این منظر، کریدور هند-اروپا می‌تواند گزینه جایگزینی برای ترانزیت از طریق کانال سوئز ارائه دهد.

همکاری دفاعی
مذاکرات هند و فرانسه در جریان سفر رئیس جمهور مکرون منجر به توافقاتی در زمینه مونتاژ بالگرد، تولید سامانه‌های موشکی هامر، همکاری در زمینه هوش مصنوعی و تولید پیشرفته شد. همکاری دفاعی در نقطه تلاقی سیاست صنعتی و اعتماد راهبردی قرار دارد. ترتیبات تولید مشترک و خطوط مونتاژ، ادغام زنجیره تأمین را تعمیق می‌بخشد، اکوسیستم‌های مهارتی را گسترش می‌دهد و اشتراک‌گذاری فناوری را تقویت می‌کند. برای اروپا، هند نمایانگر یک بازار بزرگ و رو به گسترش دفاعی، پایگاه تولیدی همسو با راهبردهای تنوع‌بخشی و شریکی توانمند در مقیاس‌بندی تولید صنعتی پیشرفته است. برای هند نیز این مشارکت قابلیت‌های تکنولوژیکی را افزایش می‌دهند و همزمان سرمایه اروپایی را در شبکه‌های تولید داخلی تثبیت می‌کنند. همکاری دفاعی به طور فزاینده‌ای به عنوان دیپلماسی راهبردی صنعتی عمل می‌کند. این امر نشان دهنده یک روند جهانی کلان است که در آن اهداف دوگانه تاب‌آوری اقتصادی و امنیت راهبردی، چارچوب‌های نهادی مشترکی دارند.

حاکمیت فناوری و هوش مصنوعی
اروپا خود را به عنوان یک رهبر نظارتی در فناوری، از حفاظت از داده‌ها تحت GDPR گرفته تا هوش مصنوعی و تنظیم بازار دیجیتال، تثبیت کرده است. ظهور هند به عنوان یک قطب بزرگ اقتصاد دیجیتال و استعدادهای فناوری، انگیزه‌های قوی برای قابلیت همکاری نظارتی ایجاد می‌کند. همکاری تحت دستور کار جامع راهبردی مشترک هند و اتحادیه اروپا به سوی ۲۰۳۰ که در ژانویه ۲۰۲۶ تصویب شد، به صراحت شامل زیرساخت‌های دیجیتال و شبکه‌های نسل بعدی امن، از جمله تحقیقات و توسعه استانداردها در ۶G است. اجلاس تأثیر هوش مصنوعی در دهلی که از ۱۶ تا ۲۰ فوریه برگزار شد، هشت رهبر اتحادیه اروپا شامل روسای جمهور و نخست وزیران اسپانیا، استونی، اسلواکی، کرواسی، فنلاند، یونان، هلند و فرانسه در کنار نخست وزیر نارندرا مودی، مقامات ارشد فناوری اتحادیه اروپا و مدیران اجرایی فناوری جهانی حضور دارند. این امر نشان می‌دهد که چگونه اجلاس‌های هوش مصنوعی به جای کنفرانس‌های صرفاً فنی، به سکوهای دیپلماتیک سطح بالا تبدیل شده‌اند و روسای دولت، تنظیم‌کنندگان و رهبران شرکت‌ها را برای شکل دادن به چارچوب‌های حاکمیت جهانی گرد هم می‌آورند. 

نتیجه‌گیری
گسترش روابط اروپا با هند در بحبوحه تلاش‌های متنوع‌سازی زنجیره تأمین، بحث‌های مربوط به رقابت‌پذیری صنعتی در اتحادیه اروپا و تغییرات ژئوپلیتیکی در سراسر اوراسیا نمایان می‌کند. سیاست‌گذاران در حال بررسی مشارکت‌های اقتصادی برای افزایش تاب‌آوری و در عین حال حفظ رشد هستند. زیرساخت‌های رو به گسترش هند، پلتفرم‌های عمومی دیجیتال و مشوق‌های تولیدی، یک نقطه اتکای جایگزین در چشم‌انداز تولید آسیا ارائه می‌دهند. ترکیب مقیاس و تداوم سیاست‌ها، جذابیت هند را برای استقرار سرمایه بلندمدت افزایش می‌دهد. در سطح کشورهای عضو، به نظر می‌رسد دولت‌ها مصمم هستند در بخش‌هایی که چشم‌انداز رشد هند با قابلیت‌های اروپایی تلاقی می‌کند، جای پای خود را محکم کنند ما شامل لجستیک، انرژی‌های تجدیدپذیر، تولید پیشرفته، هوافضا، دفاع و فناوری‌های دیجیتال.