در یک پژوهش علمی، محققان به سراغ صنعت پرورش ماهیان زینتی بومی رفته‌اند و تلاش کرده‌اند اهمیت این بخش کمتر شناخته‌شده از آبزی‌پروری، چالش‌های پیش‌رو و دلایل نیاز به توسعه آن را تشریح کنند.
به گزارش اقتصادسرآمد،پرورش ماهیان زینتی در ایران در دهه‌های اخیر به‌عنوان شاخه‌ای نوپا اما رو به رشد از آبزی‌پروری مطرح شده است. این فعالیت از دهه ۱۳۸۰ و با ورود گونه‌هایی مانند گوپی و ماهی قرمز آغاز شد و به‌تدریج جای خود را در میان فعالیت‌های تولیدی باز کرد. اگرچه تمرکز اصلی آبزی‌پروری کشور همواره بر تولید ماهیان خوراکی بوده، اما افزایش علاقه عمومی به نگهداری ماهیان زینتی و گسترش بازارهای مرتبط، توجه‌ها را به این بخش جلب کرده است. ایران با برخورداری از اکوسیستم‌های آبی متنوع، از رودخانه‌ها و تالاب‌ها گرفته تا منابع آب شیرین و شور، شرایط مناسبی برای پرورش انواع ماهیان زینتی دارد. وجود بیش از ۲۰۰ گونه ماهی بومی، این کشور را به یکی از مناطق دارای ظرفیت بالقوه بالا در این صنعت تبدیل کرده است.
بنابر گزارش ایسنا ،اهمیت پرداختن به پرورش ماهیان زینتی بومی تنها به جنبه اقتصادی محدود نمی‌شود. این گونه‌ها به دلیل سازگاری طبیعی با شرایط اقلیمی و محیطی کشور، مقاومت بیشتری در برابر بیماری‌ها و نوسانات محیطی دارند و می‌توانند به حفظ تعادل اکولوژیک کمک کنند. در حالی که تجارت جهانی ماهیان زینتی گردش مالی سالانه‌ای بیش از ۱۵ میلیارد دلار دارد، سهم ایران با وجود تنوع زیستی غنی همچنان محدود باقی مانده است. وابستگی بازار جهانی به گونه‌های غیربومی و وارداتی، مشکلات زیست‌محیطی متعددی از جمله برهم خوردن زنجیره‌های غذایی محلی را ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، توجه به گونه‌های بومی می‌تواند هم به کاهش مخاطرات زیست‌محیطی کمک کند و هم زمینه‌ساز توسعه پایدار و اشتغال‌زایی در مناطق مختلف کشور باشد.
در همین راستا، رضا نهاوندی از مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، به همراه دو همکار خود، پژوهشی را درباره وضعیت پرورش ماهیان زینتی بومی انجام داده‌اند. این تحقیق با نگاهی کلی به چالش‌ها و فرصت‌های موجود، تلاش کرده است پتانسیل‌های پرورش گونه‌های بومی و نقش آن‌ها در آینده صنعت آبزی‌پروری را به زبان علمی اما قابل استفاده برای برنامه‌ریزان و فعالان این حوزه تبیین کند. پژوهشگران با اتکا به داده‌ها و مطالعات پیشین، تصویری جامع از شرایط فعلی و مسیرهای پیش‌رو ارائه داده‌اند.
روش انجام این پژوهش به صورت مروری بوده است. در این روش، محققان با بررسی و تحلیل مطالعات، گزارش‌ها و آمارهای موجود، اطلاعات پراکنده درباره پرورش ماهیان زینتی بومی را گردآوری کرده‌اند. مقاله مروری به جای انجام آزمایش یا نمونه‌برداری مستقیم، بر جمع‌بندی دانش موجود تمرکز دارد و به شناسایی روندها، نقاط قوت، ضعف‌ها و خلأهای علمی کمک می‌کند. به این ترتیب، پژوهشگران توانسته‌اند تصویری کلی اما منسجم از وضعیت این صنعت در ایران ارائه دهند.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که پرورش ماهیان زینتی در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته و ایران از نظر تنوع گونه‌های بومی، ظرفیت بالایی برای توسعه این بخش دارد. گونه‌هایی مانند ماهی قرمز، گوپی و گورامی به دلیل زیبایی ظاهری و سازگاری با شرایط محلی، گزینه‌های مناسبی برای پرورش هستند. با این حال، تمرکز سنتی بر گونه‌های خوراکی و وارداتی باعث شده سهم ایران از بازار جهانی محدود بماند. کمبود دانش فنی، برداشت بی‌رویه از طبیعت و ضعف در زنجیره تأمین از چالش‌های اصلی شناسایی‌شده در این مطالعه است.
بر اساس جمع‌بندی نتایج و مطالب مطرح‌شده، پژوهشگران تأکید دارند که سرمایه‌گذاری هدفمند در پرورش گونه‌های بومی می‌تواند به حفظ تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی کمک کند. توسعه تحقیقات علمی، آموزش پرورش‌دهندگان و ایجاد زنجیره تأمین پایدار از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند جایگاه ایران را در بازار جهانی ماهیان زینتی ارتقا دهند و همزمان از تهدید انقراض برخی گونه‌های ارزشمند جلوگیری کنند.
همچنین در این تحقیق اشاره شده است که پرورش ماهیان زینتی بومی می‌تواند نقش مهمی در اشتغال‌زایی و توسعه منطقه‌ای ایفا کند. تولید سالانه این ماهیان به صدها میلیون قطعه رسیده و برای هزاران نفر شغل ایجاد کرده است. استفاده از روش‌های نوین مانند آکواپونیک و بیوفلاک، که به معنای بهره‌گیری از سامانه‌های تلفیقی و مدیریت میکروارگانیسم‌ها برای بهبود کیفیت آب است، نشانه‌ای از حرکت صنعت به سمت پایداری بیشتر محسوب می‌شود.