آشنایی با حجم سرمایه‌گذاری و خدمات صنعت بانکرینگ در بنادر مهم جهان
​​​​​​​گروه نفت و انرژی- حمیدرضاسیدجعفری- بانکرینگ (سوخت‌رسانی دریایی) یکی از بخش‌های حیاتی حمل‌ونقل دریایی و تجارت جهانی است که نقش بی‌بدیلی در زنجیره تأمین لجستیک صنعت دریایی ایفا می‌کند. این صنعت شامل تامین سوخت موتور و کمک‌موتور کشتی‌ها می‌شود و بر اساس آمارها، سالانه حدود ۲۰۰ میلیون تن سوخت در بنادر مهم جهان به کشتی‌ها عرضه می‌شود که ارزش آن بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار است. سهم بخش خصوصی ایران از این بازار، با وجود موقعیت استراتژیک در تنگه هرمز، تنها حدود ۲٪ است. 

بخش اول: تعریف و اهمیت بانکرینگ
۱.۱ تعریف بانکرینگ
بانکرینگ به فرایند تأمین و ارائه انواع سوخت‌های دریایی به کشتی‌ها گفته می‌شود. این سوخت‌ها شامل نفت کوره (IFO)، گازوئیل دریایی (MGO/MDO) و در حال حاضر سوخت‌های کم‌سولفور و LNG  ومتانول (ودرآینده نه چندان دور هیدروژن وآمونیاک)می‌شوند.
۱.۲ اهمیت اقتصادی
این بخش مهم ازصنعت بانکرینگ به علت:
*ضرورت استراتژیک تردد کشتی‌ها ونیازمندی آنها به سوخت مناسب
*نقش در کاهش هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های کشتیرانی
*ارزش اقتصادی قابل‌توجه
از صنایع مهم زیرساختی بنادر به شمار می‌آید.
طبق گزارش‌ها، بیش از ۹۰٪ تجارت جهانی وابسته به حمل‌ونقل دریایی است و سوخت تا ۴۷٪ هزینه‌های عملیاتی کشتی‌ها را تشکیل می‌دهد. 

بخش دوم: وضعیت صنعت بانکرینگ در ایران
۲.۱ پتانسیل و چالش‌ها
ایران با بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز آبی در خلیج‌فارس و دریای عمان و موقعیت استراتژیک در کنار تنگه هرمز، موقعیت بالقوه‌ای برای توسعه بانکرینگ دارد.(منبع: SID.ir)
با این حال: سهم ایران از بازار بانکرینگ منطقه تنها ۲٪ است، در حالی‌که بنادر امارات و سنگاپور سهم غالب را در اختیار دارند. 
۲.۲ موانع توسعه
رشد کم توسعه این صنعت در کشورشاید به عوامل عمده زیر بازمی‌گردد:
*عدم سرمایه گذاری کافی بخش خصوصی دراین بخش پربازده اقتصادی جهانی
*پایین بودن حجم عرضه  سوخت‌های استاندارد پایین‌سولفور ونبود زیرساختهای لازم عرضه سایر سوختهای دیگرمدنظرجهانی نظیر ال ان جی ومتانول ازسوی بخش خصوصی دربنادرموجودکشور
تحریم‌های بین‌المللی که باعث دشواری در تجارت سوخت و ارتباطات بانکرینگ با کشتی‌های خارجی شده‌اند.

بخش سوم: فرصت‌ها و راه‌های سرمایه‌گذاری توسط بخش خصوصی در ایران
۳.۱ برآورد وضعیت بنادر جنوبی ایران و ظرفیت‌های فعلی سرمایه گذاری بخش خصوصی
بنادر اصلی جنوبی ایران مانند بندر شهید رجایی، بندر چابهار و بندر بوشهر پتانسیل بالایی برای توسعه خدمات بانکرینگ دارند:

ایران با تردد بیش از ۴۷ هزار فروند کشتی در خلیج‌فارس و ظرفیت بالقوه عرضه سوخت حدود ۲۰ میلیون تن در سال، می‌تواند سهم قابل‌توجهی از بازار منطقه‌ای کسب کند، اما سهم فعلی این کشور حدود ۲٪ از بازار جهانی است (منبع:عصر ایران)  که ظرفیت بسیاربالای جذب سرمایه‌گذاری‌های کلان بانکرینگ  توسط بخش خصوصی داخلی وخارجی را دارند.
طبق آمارها، ایران در سال‌های گذشته ظرفیت سالانه بانکرینگ خود را از حدود ۳۰۰ هزار تن در آغاز توسعه به بیش از ۴.۴ میلیون تن در دوره‌ای رسانده است که با سرمایه‌گذاری‌های بیشتر بخش خصوصیمی‌تواند بالای ۵ میلیون تن در سال برسد. 
۳.2 برآوردوضعیت بنادر شمالی ایران — دریای خزر و ظرفیت‌های فعلی سرمایه گذاری بخش خصوصی
در حوزه دریای خزر، بنادر اصلی ایران شامل بندر انزلی، بندر امیرآباد و بندر نوشهر هستند که نقش مهمی در حمل‌ونقل و تجارت منطقه دارند، اما در مقایسه با بخش خلیج‌فارس، بخش بانکرینگ (سوخت‌رسانی کشتی‌ها) در آنها کمتر توسعه‌یافته و فاقد آمار رسمی دقیق انتشار یافته در منابع بین‌المللی است. 
با این حال، آمارهای حمل‌ونقل نشان می‌دهد(منبع(khazarshipping.ir    :

در بنادر شمالی ایران، سرویس‌های حمل‌ونقل دریای خزر توسط شرکت‌هایی مانند کشتیرانی دریای خزر ارائه می‌شود که به حمل کانتینر و کالا بین بنادر خزر می‌پردازد، ولی اطلاعات رسمی درباره حجم بانکرینگ این بنادر در منابع معتبر بین‌المللی منتشر نشده است. به‌طور کلی، تقویت وسرمایه گذاری بخش خصوصی درحوزه توسعه بانکرینگ در بنادر شمالی نیز می‌تواند از طریق توسعه زیرساخت‌ها، ایجاد مانورگاه‌های بانکرینگ کوچک (مثلاً ایستگاه‌های شناور سوخت‌رسانی)، و اتصال به کریدورهای بین‌المللی  فواید اقتصادی لازم را برای سرمایه گذاران بهمراه داشته باشد.

بخش چهارم: نمونه‌های جهانی صنعت بانکرینگ
۴.۱ بنادر برجسته جهان
آمار تقریبی موجودازحجم فعالیتهای موجود در گزارش‌های سال ۲۰۲4–۲۰۲3در سطح جهانی، بنادر زیر از مهم‌ترین مراکز بانکرینگ  باذکرنکات برجسته عبارتند از: ( منبع:   https://bunkermarket.com.2024 میلادی )


 ۴.۲نوآوری‌های جدید سرمایه گذاری در صنعت بانکرینگ دنیا
*سنگاپور به‌زودی اجرای یادداشت‌های دیجیتال بانکرینگ را برای بهبود شفافیت و کارایی عملیاتی آغاز خواهد کرد. (https://www.reuters.com/-2025)
*روتردام و سایر بنادر اروپایی در توسعه زیرساخت‌های سوخت‌های پاک‌تر مانند LNG و هیدروژن سرمایه‌گذاری می‌کنند. (https://www.reuters.com/-2025)

بخش پنجم: نتیجه‌گیری
صنعت بانکرینگ یکی از بخش‌های کلیدی زنجیره تأمین لجستیک جهانی است که باستناد جدول زیر سهم تولید ناخالص داخلی این کشورها از این تجارت عظیم بخش خصوصی ایران نیز میتواند با پتانسیل ژئوپلیتیک بالای کشورمان  سهم قابل ملاحظه ای را از بازار جهانی  باانجام سرمایه گذاریهای کافی در بنادر جنوبی و شمالی ایران به خود اختصاص داده و سهمی مناسبی رادراین تجارت بزرگ جهانی باحمایت دولت وقوانین موجودنصیب خودگردانند.

جدول: سهم برآوردی صنعت بانکرینگ از تولید ناخالص داخلی (GDP)
در کشورهای جهان (۲۰۲۳-۲۰۲۴)


نکته:
از آنجا که بانکرینگ به‌صورت یک بخش مستقل در حساب‌های ملی ثبت نمی‌شود، سهم آن از GDP به‌صورت برآوردی و بر اساس نسبتارزش سالانه فروش سوخت دریایی ÷ GDP اسمی کشورمحاسبه شده است. این روش در مطالعات UNCTAD، OECD و Clarksons متداول است.


* برخی منابع بکارگرفته شده داخلی
۱. گزارش تحلیل بازار بانکرینگ در ایران و فرصت‌ها. (www.SID.ir)
۲. داده‌های آماری سهم بازار ایران. ( https://www.asriran.com/ ).
۳. داده های آماری بنادر شمالی ایران( khazarshipping.ir ).

* برخی منابع بکارگرفته شده خارجی
1.BunkerMarket (2024) – Global Top 10 Bunkering Ports 
2.Maritime and Port Authority of Singapore (MPA) – Bunkering Statistics
3.World Bank (2024) – Nominal GDP Data
4.Port of Rotterdam Authority – Annual Bunker Sales Report
5.Fujairah Oil Industry Zone (FOIZ) – Marine Fuel Market Data
6.UNCTAD (2023) – Port Economics & Maritime Energy Services
7.Panama Canal Authority – Bunker Sales & Transit Revenue
8.Clarksons Research – Global Marine Fuel Outlook
9......