مروری بر کارآمدی و هوشمندی بندر سبز«روتردام»
​​​​​​​گروه تحلیل - عادل لک علی‌آبادی - بندر روتردام هلند، بزرگ‌ترین بندر اروپا، فقط محل تخلیه و بارگیری کالا نیست. بلکه یک مرکز بزرگ صنعتی و انرژی است. در این بندر، سوخت، مواد شیمیایی، برق، گرما و سایر جریان‌های انرژی تولید، مصرف، ذخیره و مبادله می‌شود. به همین دلیل، بندر نقش مهمی در اقتصاد هلند دارد، اما هم‌زمان یکی از منابع اصلی انتشار دی‌اکسیدکربن و گازهای گلخانه‌ای نیز به شمار می‌رود.
هدف اصلی بندر روتردام این است که تا سال ۲۰۵۰ به سمت فعالیت‌های پاک‌تر، کم‌کربن‌تر و پایدارتر حرکت کند. این هدف به دلیل تعهدات اقلیمی، به‌ویژه توافق‌نامه پاریس، و همچنین فشار افکار عمومی و سیاست‌های دولت هلند اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بندر باید انتشار آلاینده‌های خود را به‌شدت کاهش دهد، اما در عین حال باید همچنان برای شرکت‌ها جذاب، اقتصادی و رقابتی باقی بماند.
برای رسیدن به این هدف، بندر چند مسیر مهم را دنبال کرده است. یکی از آن‌ها استفاده از هیدروژن است. در پروژه H-Vision، بندر به دنبال تولید هیدروژن آبی بود. یعنی هیدروژنی که از گاز طبیعی تولید می‌شود، اما دی‌اکسیدکربن حاصل از آن جذب و ذخیره می‌گردد. این پروژه می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش آلودگی کمک کند و در آینده راه را برای استفاده بیشتر از هیدروژن سبز باز کند. هیدروژنی که با برق پاک و تجدیدپذیر تولید می‌شود.
مسیر دیگر، استفاده از حرارت مازاد صنایع است. بسیاری از کارخانه‌ها و واحدهای صنعتی بندر گرمای زیادی تولید می‌کنند که معمولاً هدر می‌رود. بندر روتردام تلاش کرده این گرما را از طریق شبکه انتقال حرارت به خانه‌ها، گلخانه‌ها و کسب‌وکارها منتقل کند. این کار باعث کاهش مصرف گاز طبیعی و کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن می‌شود.
بخش مهم دیگر این گذار، حرکت از شبکه برق سنتی به سمت شبکه برق هوشمند است. چون انرژی‌های تجدیدپذیر مانند باد و خورشید همیشه به‌صورت ثابت تولید نمی‌شوند، لازم است شبکه برق بتواند به‌صورت هوشمند، عرضه و تقاضا را تنظیم کند. فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، حسگرها، کنتورهای هوشمند، خودکارسازی و نرم‌افزارهای مدیریت انرژی در این زمینه نقش مهمی دارند.
در این چارچوب، ریزشبکه‌ها و نیروگاه‌های مجازی اهمیت پیدا می‌کنند. ریزشبکه‌ها می‌توانند در یک محدوده مشخص، مانند یک منطقه صنعتی، برق تولید، مصرف و ذخیره کنند و حتی در صورت نیاز مستقل از شبکه اصلی کار کنند. نیروگاه‌های مجازی نیز با کنار هم قرار دادن منابع کوچک تولید و مصرف برق، به مدیریت بهتر انرژی و کاهش فشار بر شبکه کمک می‌کنند.
بندر روتردام همچنین به فناوری‌هایی مانند بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند توجه کرده است. این فناوری‌ها می‌توانند خرید و فروش انرژی، مدیریت قیمت‌ها، ذخیره‌سازی برق و تصمیم‌گیری خودکار را آسان‌تر کنند. برای مثال، اگر قیمت برق بالا برود، سامانه می‌تواند به‌صورت خودکار از باتری ذخیره‌شده استفاده کند.
در مجموع، پیام اصلی این مطالعه آن است که بندر روتردام برای آینده خود باید هم‌زمان سبزتر، هوشمندتر و کارآمدتر شود. این کار فقط با فناوری ممکن نیست، بلکه به همکاری دولت، شرکت‌های انرژی، صنایع، خانوارها، بهره‌برداران شبکه و سایر ذی‌نفعان نیاز دارد. بندر آینده، بندری است که هم کالا جابه‌جا می‌کند، هم انرژی را هوشمندانه مدیریت می‌کند، هم آلودگی کمتری دارد و هم برای اقتصاد کشور ارزش‌آفرین باقی می‌ماند.
چند پیشنهاد که می‌توان براساس این فایل مطرح کرد به شرح زیر می‌باشد.
1) استفاده بیشتر از انرژی‌های پاک در بنادر
بنادر باید به‌ تدریج وابستگی خود را به سوخت‌های فسیلی مانند نفت، گاز و زغال‌سنگ کاهش دهند و به سمت برق پاک، انرژی بادی، خورشیدی و هیدروژن حرکت کنند.
2) توسعه پروژه‌های هیدروژن
استفاده از هیدروژن آبی می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن کمک کند. در بلندمدت نیز بنادر باید به سمت هیدروژن سبز حرکت کنند، یعنی هیدروژنی که با برق تجدیدپذیر تولید می‌شود.
3) استفاده از گرمای هدررفته صنایع
حرارت اضافی کارخانه‌ها و صنایع بندری نباید هدر برود. این گرما می‌تواند برای گرم‌کردن خانه‌ها، گلخانه‌ها و کسب‌وکارهای اطراف بنادر استفاده شود و مصرف گاز را کاهش دهد.
4) ایجاد شبکه هوشمند برق در بنادر
بنادر باید از شبکه برق سنتی فاصله بگیرند و به سمت شبکه برق هوشمند بروند. شبکه‌ای که بتواند مصرف و تولید برق را لحظه‌به‌لحظه کنترل کند و از قطعی یا فشار زیاد بر شبکه جلوگیری نماید.
5) راه‌اندازی ریزشبکه‌ها در مناطق صنعتی بندر
در بخش‌های مختلف بنادر می‌توان ریزشبکه‌های محلی ایجاد کرد تا هر منطقه صنعتی بخشی از برق خود را تولید، ذخیره و مصرف کند. این کار امنیت تأمین انرژی را افزایش می‌دهد.
6) استفاده از نیروگاه‌های مجازی
بنادر می‌تواند منابع کوچک تولید برق، باتری‌ها، مصرف‌کنندگان بزرگ و صنایع مختلف را به‌ صورت یکپارچه مدیریت کنند. این کار باعث می‌شود برق بهتر توزیع شود و در زمان اوجمصرف فشار کمتری به شبکه وارد شود.
7) تشویق صنایع به کاهش مصرف انرژی
باید برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان بزرگ بندری مشوق‌هایی در نظر گرفته شود تا در ساعات اوج مصرف، مصرف برق خود را کاهش دهند یا به زمان‌های کم‌مصرف منتقل کنند.
8) استفاده از فناوری‌های دیجیتال و اینترنت اشیا
نصب حسگرها، کنتورهای هوشمند و سامانه‌های پایش آنلاین می‌تواند به بنادر کمک کند تا مصرف انرژی، تولید برق، ذخیره‌سازی و انتشار آلاینده‌ها را دقیق‌تر کنترل کند.
9) استفاده از بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند برای معاملات انرژی
بنادر می‌توانند از فناوری بلاک‌چین برای خرید و فروش انرژی میان شرکت‌ها استفاده کند. برای مثال، اگر قیمت برق بالا رفت، سامانه به‌ صورت خودکار از برق ذخیره‌ شده در باتری استفاده کند.
10) حرکت به سمت اقتصاد چرخشی
پسماندها، گرمای مازاد، دی‌اکسیدکربن و سایر خروجی‌های صنعتی می‌توانند دوباره به‌ عنوان ماده اولیه یا منبع انرژی استفاده شوند. این کار باعث کاهش آلودگی و افزایش بهره‌وری می‌شود.