گروه تحلیل - فیروز اسماعیلی‌نژاد - هشتم مهرماه، روز جهانی دریانوردی، از راه رسید. روزی که هر ساله با انتشار پیام‌ها، بیانیه‌ها، گزارش‌ها، گفت‌وگوها و ویژه‌نامه‌های متعدد در روزنامه جامعه حمل و نقل و اقتصاددریا همراه می‌شود. امسال نیز همچون سال‌های گذشته، سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) شعار سال را اعلام کرد، مسئولان و مدیران ارشد کشور پیام تبریک فرستادند، ریاست جمهوری ایران، وزیر راه و شهرسازی، سازمان بنادر و دریانوردی، کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، شرکت پایانه‌های نفتی ایران، سازمان شیلات ایران و دیگر نهادهای دریایی و بندری کشور به این مناسبت موضع‌گیری و پیام‌رسانی کردند و رسانه‌ها نیز به بازتاب این اخبار پرداختند.
اقتصادسرآمد نیز همانند همیشه این اخبار را پوشش داد؛ اما امسال تصمیم گرفت کاری را که سال‌ها انجام داده بود، انجام ندهد.
امسال برای روز جهانی دریانوردی ویژه‌نامه‌ای منتشر نکردیم. یادداشت تبریک ننوشتیم. پرونده ویژه نچیدیم. جشن نگرفتیم و به جای آن فقط سکوت را برگزیدیم.
این نخستین بار نیست که چنین تصمیمی می‌گیریم. چند ماه پیش و در روز جهانی «دریانورد» نیز همین مسیر را انتخاب کردیم. آن روز نوشتیم که «روز جهانی دریانورد با شعار گرامی داشته نمی‌شود». معتقد بودیم و همچنان معتقدیم که دریانوردان بیش از آنکه به شعار و تبریک نیاز داشته باشند، به تصمیم‌های بزرگ، اقدامات ریشه‌ای و حمایت‌های واقعی نیاز دارند امروز نیز همان باور پابرجاست.
نکته‌ای که نمی‌توان از کنار آن به سادگی عبور کرد، سرنوشت برگزاری مراسم روز جهانی دریانوردی در ایران است. سال گذشته قرار بود این مناسبت مهم با محوریت سازمان بنادر و دریانوردی و مشارکت سایر ارگان‌های دریایی کشور برگزار شود. برای آن برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای صورت گرفت، جلسات متعددی برگزار شد و هزینه‌های قابل توجهی نیز صرف مقدمات آن شد؛ اما در واپسین ساعات و در اصطلاح «دقیقه نود»، مراسم لغو شد؛ آن هم بدون آنکه توضیح رسمی و روشنی درباره دلایل این تصمیم به افکار عمومی و جامعه دریایی کشور ارائه شود.
امسال نیز شرایط تفاوت چندانی ندارد. دست‌کم تا زمان نگارش این یادداشت، نه خبری از برنامه‌ای ملی برای گرامیداشت روز جهانی دریانوردی منتشر شده و نه نشانه‌ای از برگزاری مراسمی در شأن این مناسبت بین‌المللی دیده می‌شود. گویی روزی که باید نماد توجه به دریانوردان، صنعت دریانوردی و اقتصاد دریا باشد، به حاشیه رانده شده است.
شاید بتوان با اندکی تلخی گفت که در تقویم تخصصی حمل‌ونقل و دریا، کمتر مناسبتی را بتوان یافت که به اندازه روز جهانی دریانوردی این‌چنین مهجور، کم‌رمق و بی‌متولی مانده باشد. روزی که در بسیاری از کشورهای دریایی فرصتی برای تجلیل از جامعه دریانوردی و طرح مطالبات اقشار راهبردی این صنعت است، در ایران سال‌هاست میان لغو مراسم‌ها، برنامه‌های نیمه‌تمام و بی‌توجهی‌های پیاپی دست به دست می‌شود.
چگونه می‌توان از شکوه دریانوردی سخن گفت، در حالی که آبراه بین‌المللی تنگه هرمز همچنان از تبعات تنش‌ها و ناامنی‌های ماه‌های گذشته رنج می‌برد؟ چگونه می‌توان تنها از مناسبت‌ها نوشت، در حالی که بخشی از دریانوردان جهانی ماه‌هاست با دشواری‌های ناشی از شرایط منطقه، محدودیت‌های تردد، تأخیر در جابه‌جایی نیروها و دوری از خانواده‌های خود دست و پنجه نرم می‌کنند و به ماندن در یک کشتی بسنده کرده‌اند؟
تحریریه اقتصادسرآمد نمی‌خواست در چنین شرایطی بر زخم‌های موجود نمک بپاشد ما رسانه‌ای هستیم که سال‌ها در کنار جامعه دریایی و حمل‌ونقل کشور ایستاده‌ایم؛ رسانه‌ای که روزهای خوب و سخت این صنعت را روایت کرده و برای مناسبت‌های دریایی و بندری، ویژه‌نامه‌ها و پرونده‌های متعدد منتشر کرده است. اما گاهی سکوت نیز خود یک موضع است؛ موضعی برخاسته از احترام.
احترام به جامعه مزز دریانوردی جامعه ای که بی‌هیاهو در گرمای خلیج فارس و در آب‌های دوردست، بر عرشه کشتی‌ها و در خطوط تأمین و تجارت کشور مشغول خدمت‌اند؛ کسانی که کمتر دیده می‌شوند اما نقش آنان در اقتصاد ملی انکارناپذیر است.
این سکوت به معنای فراموشی نیست؛ به معنای بی‌تفاوتی هم نیست و اتفاقاً برعکس این سکوت حاصل نگرانی است. حاصل دغدغه است. حاصل این پرسش است که آیا سهم جامعه دریانوردی از این همه پیام تبریک و شعارهای سالانه، بهبود ملموسی در شرایط زندگی و کار آنان بوده است؟ آیا مشکلات معیشتی، بیمه‌ای، رفاهی، آموزشی و حرفه‌ای آنان به اندازه کافی مورد توجه قرار گرفته است؟ آیا برای آینده این حرفه راهبردی، آن‌گونه که باید برنامه‌ریزی شده است؟
تحریریه اقتصادسرآمد معتقد است روز جهانی دریانوردی زمانی معنای واقعی خود را پیدا می‌کند که از سطح مراسم‌ها و پیام‌ها فراتر برود و به فرصتی برای تصمیم‌سازی، مطالبه‌گری و حل مسائل بنیادین جامعه دریایی تبدیل شود.
از همین رو، امسال ترجیح دادیم بیش از آنکه سخن بگوییم، تأمل کنیم؛ بیش از آن‌که تبریک بگوییم، به شرایط موجود بیندیشیم؛ و بیش از آن‌که به مناسبت‌ها بپردازیم، به انسان‌هایی فکر کنیم که پشت این مناسبت‌ها قرار دارند.
شاید در روزگاری که همه در حال سخن گفتن هستند، سکوت رساترین پیام باشد سکوتی نه از سر ناامیدی، بلکه به احترام جامعه بزرگ دریانوردی.
و سکوتی به احترام خلیج فارس و تنگه هرمز؛ آبراهی که آرامش و امنیت پایدار آن، همچنان یکی از مهم‌ترین مطالبات جامعه دریایی ایران و جهان است.