تاریخ انتشار:1404/11/21
چرا ونس به قفقاز سفر می‌کند؟

«سرآمد» بررسی می کند؛

چرا ونس به قفقاز سفر می‌کند؟

اقتصادسرآمد- رضا رضایی- براساس اعلام رسانه‌ها، جی دی ونس، معاون رئیس جمهور ایالات متحده، در تاریخ ۹ و ۱۰ فوریه به ارمنستان و در تاریخ ۱۰ و ۱۱ فوریه به آذربایجان سفر خواهد کرد. این اولین سفر یک مقام عالی رتبه آمریکایی به این منطقه در ۱۴ سال گذشته است. این امر به ویژه برای ارمنستان که در تمام تاریخ پس از شوروی خود پذیرای بازدیدکنندگان ارشد آمریکایی نبوده، بسیار مهم است. تحلیلگران این سفر را نشانه‌ای از مشارکت جدی و بلندمدت ایالات متحده در قفقاز جنوبی می‌دانند. بطوریکه، اهداف این سفر حمایت از تلاش‌های صلح دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، و ترویج طرح «مسیر ترامپ به سوی صلح و رفاه بین‌المللی» (TRIPP) توصیف شده است.

به گزارش اقتصادسرآمد، براساس گزارش تارنمای نیوز آذربایجان؛ به باور کارشناسان دستور کار این سفر بسیار پیچیده است. پروژه TRIPP ساخت یک مسیر جاده‌ای و ریلی ۴۳ کیلومتری از طریق جنوب ارمنستان را پیش‌بینی می‌کند که آذربایجان را به جمهوری خودمختار نخجوان متصل کرده و با دور زدن روسیه و ایران، در کریدور شرق-غرب ادغام می‌شود. ایالات متحده هرگز تمایل خود را برای «دور زدن» بازیگران منطقه‌ای و قرار دادن خود به عنوان معمار اصلی لجستیک منطقه‌ای پنهان نکرده است، حتی اگر روسیه و ایران همچنان حضور داشته باشند. واشنگتن با درک اهمیت این کریدور، به دنبال کنترل کامل آن است. بدون تردید TRIPP صرفاً یک پروژه حمل و نقل نیست، بلکه ابزاری برای حضور ژئواکونومیک ایالات متحده در ارمنستان و از طریق آن، در کل منطقه است. براساس گزارش رسانه‌های ارمنستان، ونس قرار است در مورد تجارت، سرمایه‌گذاری، فناوری پیشرفته و به‌ویژه انرژی هسته‌ای گفتگو کند. پیش‌بینی می‌شود که توافق‌نامه‌ای در مورد همکاری در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و قراردادهایی با تولیدکنندگان نیمه‌هادی آمریکایی، امضاء شود. 

معامله هسته‌ای در ایروان
پیش از این سفر، مقامات ارمنستان اعلام کرده‌اند که به سمت انتخاب یک شرکت آمریکایی برای ساخت یک رآکتور هسته‌ای جدید جهت جایگزینی نیروگاه هسته‌ای قدیمی متسامور علاقمند هستند. تمرکز این کشور بر رآکتورهای هسته‌ای مدولار است، فناوری‌ای که شرکت‌های آمریکایی در آن پیشگام جهانی محسوب می‌شوند. تاکنون، روسیه انحصار خود را در بخش انرژی هسته‌ای ارمنستان حفظ کرده و جای تعجب نیست که نیروهای طرفدار روسیه بر اهمیت راهبردی نیروگاه متسامور از نظر انرژی و سیاسی تأکید می‌کنند. پیچیدگی بیشتر از این واقعیت ناشی می‌شود که نه تنها ایالات متحده، بلکه روسیه، فرانسه و چین نیز به ساخت نیروگاه‌های مدولار در ارمنستان ابراز علاقه کرده‌اند. این پرسش مطرح می‌شود که ورود آمریکا به بخش انرژی هسته‌ای ارمنستان چقدر واقع‌بینانه است؟ به باور کارشناسان، این امر بیشتر یک سیگنال سیاسی است، زیرا بدون امضای توافق‌نامه‌ای موسوم به «توافق‌نامه ۱۲۳» که دسترسی به فناوری‌های هسته‌ای آمریکا را فراهم می‌کند، بحث‌ها در مورد ساخت یک راکتور آمریکایی در حد تئوری باقی خواهد ماند. 
ایالات متحده همچنین، همچنین به منابع معدنی ارمنستان که بخش قابل توجهی از آن در جنوب این کشور و در نزدیکی «مسیر ترامپ» متمرکز است، علاقه نشان داده است. باید توجه داشت که در ۴ فوریه، ونس ابتکاری را برای ایجاد یک بلوک تجاری ترجیحی برای مواد معدنی حیاتی ارائه کرد که ارمنستان، آذربایجان و قزاقستان در میان ۵۵ کشور شرکت‌کننده در این ابتکار جدید ایالات متحده بودند. اما علیرغم همه گمانه‌زنی‌ها، به نظر می‌رسد «کریدور زنگزور/ ترامپ» (TRIPP) موضوع اصلی سفر به ارمنستان باشد، زیرا همین پروژه است که به ایالات متحده اجازه می‌دهد آشکارا و بر اساس توافقات رسمی با ایروان وارد قفقاز جنوبی شود. 

اهمیت سفر به باکو
به باور کارشناسان، دستور کار ونس در باکو کمتر علنی خواهد شد، اما از اهمیت آن کم نمی‌شود. این احتمال وجود دارد که ر این مذاکرات شامل عرضه سلاح‌های آمریکایی به آذربایجان، از زره‌پوش گرفته تا قایق‌های گشت‌زنی، باشد. کاخ سفید در حال حاضر اجرای بخش ۹۰۷ را به حالت تعلیق درآورده و پیشنهادی برای لغو کامل آن به کنگره ارائه شده است. در نتیجه، واشنگتن احتمالا باکو را در مورد مسائل مربوط به تسلیحات وارد معامله کند. تحریم‌های اعمال شده در سال ۱۹۹۲ با بازگشت دونالد ترامپ به قدرت، عملاً کارآیی خود را از دست داده‌اند و روابط دوجانبه اکنون به سطح کیفی جدیدی رسیده است. آذربایجان و ایالات متحده همچنین در بخش انرژی همکاری می‌کنند. سفر ونس می‌تواند به روابط اقتصادی شتاب بیشتری ببخشد. در ماه آگوست، تفاهم‌نامه‌ای در واشنگتن بین شرکت سوکار و اکسون موبیل امضا شد که انتظار می‌رود به یک قرارداد تمام‌عیار تبدیل شود. با توجه به این پیشینه، به نظر می‌رسد نبود منشور همکاری راهبردی ایالات متحده و آذربایجان بیشتر مربوط به مسئله زمان باشد تا یک اختلاف اساسی. بحث‌ها در مورد این منشور ادامه دارد و چنین سندی برای اولین بار بین باکو و واشنگتن امضا خواهد شد. از همین روی، دستور کار همکاری دوجانبه گسترده است، زیرا ایالات متحده برای اولین بار منافع مشخصی را در قفقاز جنوبی ایجاد کرده و تحقق آن‌ها تنها از طریق همکاری با آذربایجان امکان‌پذیر است. 

دستاورد برای طرفین
از زمان دیدار واشنگتن در ۸ آگوست سال گذشته، ترامپ پنهان نکرده است که به حل و فصل مناقشه ارمنستان و آذربایجان به عنوان یک موفقیت بالقوه در سیاست خارجی خود نگاه می‌کند. به باور برخی از کارشناسان اگر شورای صلح به ابتکار ترامپ نتواند در خاورمیانه به پیشرفتی دست یابد، قفقاز جنوبی می‌تواند به عرصه‌ای تبدیل شود که ایالات متحده اثربخشی میانجیگری خود را در آن نشان دهد. البته، نباید فراموش کرد که موفقیت روند صلح در قفقاز جنوبی در درجه اول به اراده سیاسی رهبران آذربایجان و ارمنستان بستگی دارد. بدون این موضوع، هیچ تلاش خارجی شانسی برای موفقیت نخواهد داشت. اما واشنگتن در استفاده موفقیت‌آمیز از پنجره موجود، احتمالا رفتار هوشمندانه خواهد داشت. در اصل، هدف اصلی سفر ونس، تثبیت حضور ایالات متحده در منطقه‌ای حساس و راهبردی است. برای ایالات متحده، قفقاز جنوبی دروازه‌ای به ایران، ابزاری برای نفوذ در فضای پس از فروپاشی شوروی و بستری برای نمایش مدل سیاست خارجی جدید و عملگرایانه‌تر است که روسیه در نهایت نتوانست آن را توسعه دهد. همچنین، می‌توان فرض کرد که کشورهای منطقه نیز به دنبال کسب حداکثر سود برای خود از این توازن قدرت جدید خواهند بود.

برچسب ها : ایالات متحده اقتصادسرامد قفقاز

اخبار روز
ضمیمه