تاریخ انتشار:1404/12/25
بزرگترین شوک تاریخ در بازار انرژی

«سرآمد» بررسی می‌کند؛

بزرگترین شوک تاریخ در بازار انرژی

اقتصادسرآمد- رضا رضایی - بازار جهانی نفت بار دیگر وارد دوره‌ای از تلاطم شدید می‌شود. درگیری‌های ژئوپلیتیکی، تهدید مسیرهای حیاتی انتقال انرژی به ویژه تنگه هرمز و افزایش انتظارات تورمی، قیمت انرژی را افزایش داده است. در نگاه نخست، چنین تحولاتی احتمالا به نفع کشورهای صادرکننده نفت به نظر برسد، زیرا قیمت‌های بالاتر به معنای درآمد بیشتر است. اما واقعیت اقتصاد انرژی مدرن بسیار پیچیده‌تر است. قیمت‌های بالای نفت می‌تواند به همان اندازه در سقوط چشمگیر بازار برای تولیدکنندگان مشکل‌ساز باشد.

به گزارش اقتصادسرآمد، کشورهای تولیدکننده نفت امروزه صرفاً صادرکننده مواد خام نیستند. اکثر آن‌ها صندوق‌های ثروت ملی بزرگی را اداره می‌کنند که در بازارهای مالی جهانی، از جمله اوراق قرضه خزانه‌داری، سهام و سایر ابزارهای مالی سرمایه‌گذاری را شامل می‌شود. هنگامی که بازارهای جهانی سقوط کنند، این صندوق‌ها اغلب بسیار بیشتر از آنچه تولیدکنندگان از قیمت‌های موقت بالاتر نفت به دست می‌آورند، ضرر می‌کنند. به عبارت دیگر، افزایش قیمت نفت به طور خودکار به سود مالی خالص برای اقتصادهای صادرکننده نفت تبدیل نمی‌شود. به همین دلیل، برخی از کشورهای صادرکننده به جای نوسانات شدید، طرفدار یک محیط قیمت نفت متعادل و قابل پیش‌بینی است. بسیاری از کارشناسان نیز این دیدگاه را دارند، زیرا صنایع مدرن نفت و گاز عمیقاً در شبکه‌های خدمات جهانی ادغام شده‌اند. حفاری، لجستیک، خدمات مهندسی، تجهیزات و حمل و نقل، همگی به زنجیره‌های تأمین جهانی وابسته هستند. با افزایش قیمت نفت، هزینه این خدمات نیز افزایش می‌یابد. این بدان معناست که وقتی قیمت نفت از ۷۰ دلار به ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش می‌یابد، درآمد اضافی اغلب با افزایش هزینه‌ها جبران می‌شود. قیمت‌های بالاتر فلزات، خدمات، حمل و نقل و تجهیزات، هزینه‌های عملیاتی را افزایش می‌دهد. در نتیجه، پس از در نظر گرفتن چرخه کامل اقتصادی، سود بادآورده ظاهری ناشی از افزایش قیمت نفت، می‌تواند به سرعت ناپدید شود. 
تاریخ نمونه‌های آموزنده‌ای در این امر دارد. افزایش چشمگیر قیمت نفت در سال ۲۰۰۸، سود بلندمدتی را بسیاری از کشورهای صادرکننده به همراه نداشت. برعکس، سقوط قیمت نفت در سال‌های ۲۰۱۵-۲۰۱۶ به برخی کشورهای کمک کرد تا میلیاردها دلار پس‌انداز کنند. وقتی قیمت جهانی کالاها و خدمات کاهش یافت، پروژه‌های بزرگ با هزینه بسیار کمتری اجرا شدند. برای نمونه، توسعه‌های بزرگ جمهوری آذربایجان مانند کریدور گاز جنوبی و پروژه شاه دنیز ۲ در آن دوره با هزینه‌های بسیار پایین‌تری تکمیل شدند. 
یکی دیگر از عوامل ساختاری که اغلب در بحث‌های مربوط به قیمت نفت نادیده گرفته می‌شود، تأثیر هیدروکربن‌های گران‌قیمت بر گذار انرژی است. وقتی نفت بیش از حد گران می‌شود، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های جایگزین به طرز چشمگیری افزایش می‌یابد. پروژه‌های خورشیدی و بادی از نظر اقتصادی مقرون به صرفه‌تر می‌شوند، همچنین وسایل نقلیه الکتریکی در برابر موتورهای احتراق داخلی سنتی رقابت‌پذیرتر می‌شوند. از این نظر، قیمت‌های بسیار بالای نفت احتمالا ناخواسته کاهش تقاضای جهانی بلندمدت برای هیدروکربن‌ها را تسریع کند. 
هزینه‌های بالای سوخت همچنین رشد اقتصادی جهانی را کند می‌کند. با افزایش قیمت انرژی، تورم تقریباً در هر بخش اقتصادی گسترش می‌یابد. بانک‌های مرکزی با افزایش نرخ بهره واکنش نشان می‌دهند و تسهیلات را گران‌تر می‌کنند. هزینه‌های بالاتر استقراض بر کل صنعت انرژی، از جمله سرمایه‌گذاری‌های بالادستی در اکتشاف و تولید، تأثیر می‌گذارد. علاوه بر این، افزایش قیمت نفت، رقابت‌پذیری صنایع غیرنفتی را در اقتصادهای تولیدکننده تضعیف و به جای تشویق تنوع اقتصادی، وابستگی به هیدروکربن‌ها را افزایش می‌دهد. 

تاثیر بر روسیه
اما برخی از کشورها به وضوح از افزایش قیمت فعلی سود می‌برند. به گزارش فایننشال تایمز، جنگ جاری در خاورمیانه تقریباً ۱۵۰ میلیون دلار درآمد روزانه اضافی برای بودجه دولتی روسیه ایجاد می‌کند. تحلیلگران تخمین می‌زنند که اگر میانگین قیمت نفت خام روسیه بین ۷۰ تا ۸۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، روسیه می‌تواند تا پایان ماه مارس بین ۳.۳ تا ۴.۹ میلیارد دلار درآمد بیشتر کسب کند. برای نفت روسیه، این رقم نشان دهنده افزایش قابا توجهی است. تا همین اواخر و در ماه فوریه، میانگین قیمت نزدیک به ۴۵ دلار در هر بشکه بود. 

آزادسازی ذخایر راهبردی
در همین حال، بازار نفت همچنان بسیار بی‌ثبات است. در ۱۳ مارس، قیمت‌ها پس از رسیدن به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲، اندکی کاهش یافت. طبق داده‌های بازار، معاملات آتی نفت خام برنت برای ماه مه در بورس آتی ICE در لندن حدود ۱۰۰.۳۵ دلار در هر بشکه معامله شد که اندکی کمتر از قیمت روز قبل است. تنها یک روز قبل و در ۱۲ مارس، قیمت نفت برنت به ۱۰۱.۵۹ دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، همچنین شاخص نفت خام آمریکا، وست تگزاس اینترمدیت، افزایش مشابهی را نشان می‌داد. از همین روی، دولت‌ها اکنون در تلاش برای آرام کردن بازار هستند. آژانس بین‌المللی انرژی از آزادسازی بی‌سابقه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی برای تثبیت عرضه جهانی خبر داده است. ایالات متحده به تنهایی قصد دارد ۱۷۲ میلیون بشکه را طی تقریباً چهار ماه آزاد کند. به گفته دونالد ترامپ، این ذخایر پس از تثبیت بازار دوباره پر خواهند شد. ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده همچنان بزرگترین ذخایر اضطراری نفت در جهان است. از نظر تئوری، چنین آزادسازی‌هایی می‌تواند به طور موقت اختلالات در تنگه هرمز، یکی از مهمترین گلوگاه‌های انرژی، را جبران کند که روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از این تنگه عبور می‌کند. در این زمینه، آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه اعلام شده می‌تواند تقریباً ۲۰ روز اختلال در عرضه را جبران کند. با این حال، نفت آزاد شده از ذخایر فوراً به مصرف‌کنندگان نمی‌رسد. به دلیل تأخیرهای لجستیکی احتمالا، هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد تا منابع اضافی به بازار برسند. 

اروپا و آسیا در تگنا
در حالی که تولیدکنندگان با محاسبات اقتصادی خود روبرو هستند، تأثیر فوری بی‌ثباتی قیمت‌ها به شدت توسط مصرف‌کنندگان در سراسر جهان احساس می‌شود. به گزارش دویچه وله، قیمت بنزین در آلمان از مرز دو یورو در هر لیتر برای ارزان‌ترین سوخت E۱۰ عبور کرده است. برلین حتی در حال بررسی محدود کردن افزایش قیمت پمپ بنزین‌ها فقط یک بار در روز است. در ایالات متحده، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان، قیمت بنزین به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۴ رسیده است. رئیس جمهور ترامپ این افزایش را در رسانه‌های اجتماعی «بهایی بسیار ناچیز برای خنثی کردن تهدید هسته‌ای ایران» توصیف کرد. با این حال، به نظر می‌رسد افکار عمومی در این مورد دچار اختلاف نظر هستند. نظرسنجی رویترز نشان می‌دهد که تنها حدود یک چهارم آمریکایی‌ها از سیاست فعلی واشنگتن در قبال ایران حمایت می‌کنند. 
آسیا احتمالا با چالش‌های بزرگ‌تری روبرو شود. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، تقریباً از هر پنج بشکه نفتی که از تنگه هرمز منتقل می‌شود، چهار بشکه به بازارهای آسیایی می‌رود. نشانه‌هایی از فشار اقتصادی از همین حالا در حال پدیدار شدن است. در تایلند، به مقامات دولتی توصیه شد که از راه دور کار کنند، رفت و آمد را کاهش دهند و به جای آسانسور از پله استفاده کنند تا در مصرف برق صرفه‌جویی شود. در فیلیپین، مقامات برای کاهش هزینه‌های فزاینده انرژی، هفته کاری چهار روزه را برای کارمندان دولت در نظر گرفته‌اند. در این شرایط، کارشناسان هشدار می‌دهند که جهان احتمالا به شدیدترین بحران انرژی در تاریخ مدرن نزدیک شود. اگر گذشته موضوعی را بیاموزد، این است که افزایش یا کاهش شدید قیمت‌های نفت، به ندرت ثبات را به اقتصاد جهانی بازمی‌گرداند.

برچسب ها : بازار انرژی اقتصادسرآمد بازار جهانی نفت

اخبار روز
ضمیمه