رضا جهانفر
بخش بیست وچهارم
تمام اجناس و کالاهايي که به کشتي‌هاي آلماني و ايتاليايي وارد يا خارج مي‌شد، دقيقاً موردبررسي قرار مي‌گرفت.
نظارت ايران به حدي شديد بود که به نقل از دريابُد رسايي دو زمين فوتبال در بندر شاهپور درست شده بود و هنگامي‌که کارکنان کشتي‌هاي انگليسي براي بازي وارد زمين مي‌شدند، کارکنان نيروي دريايي بين دو زمين قرار مي‌گرفتند تا امکان هيچ‌گونه برخوردي بين آنان به وجود نيايد (فرامرزي، 1386).
ميزان احتياط ايران در پايبندي به بي‌طرفي تا حدي بود که گاهي افراط در بي‌طرفي نيز مشاهده شد. به‌عنوان‌مثال «اگر روزي کارمندان کشتي‌هاي انگليسي در بندر پياده مي‌شدند، آن روز به سرنشينان هشت کشتي پناهنده شده اجازه ورود به خشکي داده نمي‌شد تا مگر تلاقي يک نفر انگليسي يا ايتاليايي و يا آلماني باعث برخورد خصمانه نگردد» (خليلي، 1323: 74).
اما به‌رغم تمام موارد پيش‌گفته، تلاش نيروي دريايي ايران براي حفظ بي‌طرفي و درنهايت قانع نمودن متفقين مبني بر بي‌طرفي ايران بي‌فايده بود. متفقين به بهانه حمايت ايران از آلمان، به کشورمان حمله کردند.
چگونگي حمله به سواحل جنوبي ايران
با توجه به اهميت موشکافي و بررسي چگونگي حملة اجانب به سواحل و بندرها ايران در اين بخش از کتاب به اين مسئله پرداخته مي‌شود.
چگونگي حمله به بندر شاهپور (بندر امام خميني (ره) فعلي)
همان‌گونه که پيش‌ازاين نوشته شد؛ در زمان حملة انگليسي‌ها، بندر شاهپور محل استقرار کشتي‌هاي پناهنده آلماني و ايتاليايي و حفاظت از آن کشتي‌ها برعهده ناوهاي ايراني بود. حوض شناور که مخصوص تعمير کشتي‌هاي ايراني بود نيز در اين بندر استقرار داشت. ناو کرکس، ناو شهباز، تعداد 5 موتور دريايي مورداستفاده در امور بندري نيز در بندر شاهپور مستقر بودند. ازجمله اماکن موجود در بندر شاهپور مي‌توان به ساختمان‌هاي جديدالاحداث سربازخانه اشاره کرد (خليلي، 1323: 71).
هم‌زمان با ابلاغ يادداشت مشترک انگليس و شوروي توسط سفيران اين دو کشور به علي منصور نخست‌وزير وقت ايران در ساعت چهار صبح روز سوم شهريور 1320، بندر شاهپور موردحملة ناوهاي انگليس قرار گرفت. با درنظرگرفتن سرعت ناوهاي انگليسي و فاصلة دهانة خورموسي تا بندر شاهپور مي‌توان گفت ناوهاي انگليسي از حدود ساعت يازده شب دوم شهريور، يعني پنج ساعت قبل از اولتيماتوم، وارد آب‌هاي ايران شده بودند. (رسايي، 1354: 444)
سرنوشت کشتي‌هاي پناهنده به ايران در بندر شاهپور
وضع قرارگرفتن کشتي‌ها در بندر شاهپور به‌گونه‌اي بود که ناوهاي شهباز و سيمرغ بين کشتي‌هاي آلماني و ايتاليايي قرارگرفته بودند. شيوه استقرار کشتي‌ها به‌گونه‌اي بود که پنج کشتي آلماني هر يک به فاصلة تقريبي يک ميل از يکديگر لنگرانداخته و بعد دو ناو ايراني در کنار يکديگر پهلوگرفته بودند. در آن‌طرف ماسه کشتي‌هاي ايتالياي لنگرانداخته بود. به‌اين‌ترتيب کشتي‌هاي آلماني زودتر از ناوهاي ايراني و کشتي‌هاي ايتاليايي موردحملة ناوهاي انگليسي قرار گرفتند (رسايي، 1354: 451).
انگليسي‌ها با 16 ناو انگليسي و استراليايي به فرماندهي «سرهنگ آدامس» حمله کرده و سه فروند کشتي آلماني را سالم به دست آوردند. دو فروند کشتي آلمان و سه فروند کشتي ايتاليايي توسط کارکنان ‌همان کشتي‌ها منفجر مي‌شود. ناوهاي ايراني، هنگام دفاع از کشتي‌هاي پناهنده، غافلگير شده به چنگ انگليسي‌ها افتادند. تعدادي از نيروهاي ايراني شهيد و برخي زخمي شدند. پس‌ازآن جنگ‌وگريز چندساعته، نيروهاي انگليسي در بندر شاهپور پياده شدند (سلامي‌پور، 1385: 11). تلاش کارکنان ناوهاي ايراني براي انهدام و جلوگيري از به غنيمت گرفته‌شدن ناوها به دليل نبود مواد منفجره ناکام ماند. ناچار سعي نمودند که از بنزين استفاده کنند که محاصره نظاميان انگليسي مانع از به ثمر رساندن اين مهم شد.يکي از نکات جالب در حمله به بندر شاهپور، تلاش آلماني‌ها براي غرق کردن کشتي‌هاي خود است که در اينجا به آن اشاره خواهد شد.
ادامه دارد...