توسعه دریامحور بدون مهندسی فرهنگ، به نتیجه پایدار نمی‌رسد
​​​​​​​گروه فرهنگ دریا- عطیه صفی زاده - توسعه دریامحور به‌عنوان یکی از راهبردهای کلان پیشرفت کشور، بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاهی جامع، نظام‌مند و آینده‌نگر است. در حالی که ایران از موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، پهنه‌های گسترده دریایی و ظرفیت‌های متنوع اقتصادی، صنعتی و زیست‌محیطی در حوزه دریا برخوردار است، بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها صرفاً با اتکا به زیرساخت‌های سخت، سرمایه‌گذاری فیزیکی و مقررات اجرایی محقق نخواهد شد. تجربه‌های ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که موفقیت در توسعه دریامحور، پیش از هر چیز، به وجود یک زیرساخت نرم و پایدار به نام «فرهنگ دریایی» وابسته است.
فرهنگ دریایی تنها به آشنایی عمومی با دریا یا ترویج نمادهای فرهنگی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از نگرش‌ها، دانش‌ها، ارزش‌ها و رفتارهای فردی و نهادی را دربر می‌گیرد که نحوه تصمیم‌گیری، مدیریت، بهره‌برداری و حفاظت از دریا را شکل می‌دهد. نبود تعریف دقیق و کاربردی از این مفهوم، سبب شده است که در بسیاری از موارد، اقدامات فرهنگی به‌صورت پراکنده، مقطعی و بدون پیوند مؤثر با اهداف کلان توسعه انجام شود و در نتیجه، تأثیرگذاری لازم را نداشته باشد.
به گزارش اقتصادسرآمد، در این میان، طرح موضوع «مهندسی فرهنگ دریایی» به‌عنوان یک رویکرد نوین، پاسخی به این خلأ اساسی است. مهندسی فرهنگ دریایی به معنای طراحی آگاهانه و هدفمند نظامی از نگرش‌ها و رفتارهاست که بتواند تصمیم درست، اقدام مسئولانه و توسعه پایدار در حوزه دریا را تضمین کند. این رویکرد، فرهنگ را از یک مفهوم انتزاعی به یک ابزار راهبردی در فرآیند توسعه تبدیل می‌کند.
برگزاری نخستین جلسه کارگروه مشترک توسعه دریایی کشور را می‌توان گامی مهم در جهت آغاز این گفت‌وگوی بنیادین دانست؛ گفت‌وگویی که می‌تواند زمینه‌ساز هم‌افزایی میان نهادهای اجرایی، انجمن‌های علمی و جامعه تخصصی برای شکل‌دهی به یک فهم مشترک و عملیاتی از فرهنگ دریایی و نقش آن در آینده کشور باشد.
 در همین خصوص مهندس حسن رضا صفری رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران در گفت و گو با خبرنگار اقتصادسرآمد با اشاره به برگزاری نخستین جلسه کارگروه مشترک توسعه دریایی کشور، این رویداد را یک نقطه عطف مهم در مسیر تحقق توسعه دریامحور دانست و گفت: برگزاری این جلسه پاسخی به یک مطالبه جدی و دیرینه بود؛ مطالبه‌ای که سال‌ها از سوی متخصصان، انجمن‌های علمی و فعالان حوزه دریا مطرح می‌شد اما کمتر به شکل ساختارمند به آن پرداخته شده بود.
او افزود:اهمیت اصلی این کارگروه در آن است که برای نخستین‌بار، موضوع فرهنگ دریایی نه به‌عنوان یک مفهوم انتزاعی، بلکه به‌عنوان زیرساخت نرم توسعه دریامحور کشور مورد توجه قرار گرفته است.

فرهنگ؛ ستون مغفول توسعه دریایی
 وی با انتقاد از نگاه سنتی به مقوله فرهنگ اظهار داشت: در کشور ما معمولاً فرهنگ به‌صورت یک موضوع کلی، شعاری یا منفعل دیده می‌شود، در حالی که فرهنگ یکی از ستون‌های اصلی هر نظام توسعه‌ای است. اگر درباره فرهنگ به‌صورت عمیق، کاربردی و ساختاریافته گفت‌وگو نکنیم، نمی‌توانیم انتظار تحقق توسعه پایدار، به‌ویژه در حوزه دریا را داشته باشیم.
عضو هیئت‌مدیره انجمن مهندسی دریایی ایران تصریح کرد:یکی از دستاوردهای مهم این کارگروه می‌تواند تعریف دقیق، مشترک و کاربردی از فرهنگ و فرهنگ‌سازی دریایی باشد؛ تعریفی که امروز به‌طور جدی با فقدان آن مواجه هستیم.

انجمن‌های علمی؛ ابزار توسعه فرهنگ دانش‌بنیان
 صفری با اشاره به نقش انجمن‌های علمی گفت:ماهیت انجمن‌های علمی، اساساً بر توسعه فرهنگی استوار است. این انجمن‌ها ابزار توسعه فرهنگ هستند؛ آن هم در شکل دانش‌بنیان، علمی و مهندسی‌شده.
او افزود :انجمن مهندسی دریایی ایران طی سال‌های گذشته اقدامات ارزشمندی از جمله برگزاری همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و رویدادهای تخصصی انجام داده و سایر نهادهای حاضر در جلسه نیز گزارش‌های خوبی ارائه کردند. اما واقعیت این است که این اقدامات عمدتاً پراکنده بوده و به یک برنامه متمرکز و هدفمند در حوزه فرهنگ دریایی منتهی نشده است.

مهندسی فرهنگ؛ ضرورت امروز توسعه دریامحور
رییس هیئت‌مدیره انجمن مهندسی دریایی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به فرهنگ دریایی گفت:اگر همچنان فرهنگ را صرفاً یک مفهوم انتزاعی بدانیم، طبیعی است که به نتایج مطلوب نرسیم. ما باید فرهنگ دریایی را به‌عنوان یک سیستم قابل مهندسی ببینیم؛ یعنی طراحی آگاهانه نگرش‌ها، دانش‌ها و رفتارهایی که به تصمیم درست، اقدام درست و در نهایت توسعه پایدار در حوزه دریا منجر شود.
صفری ادامه داد:فرهنگ یعنی اینکه یک فرد، مدیر یا تصمیم‌گیر، بداند چه تصمیمی، چه رفتاری و چه اقدامی در قبال دریا درست است و پیامدهای آن چیست. این فهم باید نهادینه شود، نه اینکه صرفاً در سطح شعار باقی بماند.

بدون فرهنگ مهندسی‌شده، توسعه
 محقق نمی‌شود
این عضو انجمن مهندسی دریایی ایران هشدار داد:هیچ پروژه‌ای بدون فرهنگ مهندسی‌شده به سرانجام نمی‌رسد. قوانین بدون فرهنگ اجرا نمی‌شوند، استانداردها بدون فرهنگ نهادینه نمی‌شوند و حتی بهترین برنامه‌ها، بدون فرهنگ درست، به خطا می‌روند.
صفری افزود :وقتی فرهنگ مهندسی نشده باشد، شاهد انتصاب مدیران غیرمتخصص، تصمیم‌های نادرست و نادیده‌گرفتن پیامدهای دریایی خواهیم بود.
 وی در پایان تأکید کرد:توسعه دریامحور، نیازمند مدیران دریامحور، تصمیم‌گیران آگاه به پیامدهای دریایی و مسئولیت‌پذیری مهندسی‌شده و مطالبه عمومی مردم است. کارگروه مشترک توسعه دریایی می‌تواند آغاز مسیری باشد که در آن، فرهنگ دریایی نه یک شعار، بلکه یک زیرساخت واقعی برای آینده کشور تلقی شود.
در جمع‌بندی می‌توان گفت که تحقق توسعه دریامحور، بدون توجه جدی و نظام‌مند به مقوله فرهنگ دریایی، امکان‌پذیر نخواهد بود. تجربه‌های گذشته نشان داده است که تمرکز صرف بر زیرساخت‌های فیزیکی، مقررات و برنامه‌های اجرایی، در غیاب یک فرهنگ نهادینه‌شده و مهندسی‌شده، نه‌تنها به نتایج پایدار منجر نمی‌شود، بلکه در برخی موارد زمینه‌ساز تصمیم‌های نادرست و هدررفت منابع نیز خواهد بود. از این‌رو، فرهنگ دریایی باید به‌عنوان یک زیرساخت نرم و تعیین‌کننده، در کانون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه دریایی کشور قرار گیرد.
رویکرد مهندسی فرهنگ دریایی، این امکان را فراهم می‌کند که فرهنگ از سطح شعار و برداشت‌های کلی فراتر رفته و به یک نظام قابل طراحی، ارزیابی و بهبود تبدیل شود. در چنین چارچوبی، نگرش‌ها، دانش‌ها و رفتارهای مرتبط با دریا به‌صورت هدفمند شکل می‌گیرند و تصمیم‌گیران، مدیران و فعالان این حوزه نسبت به پیامدهای اقدامات خود آگاهی بیشتری خواهند داشت. این آگاهی، شرط لازم برای حرکت به‌سوی توسعه پایدار، مسئولانه و متوازن در پهنه‌های دریایی کشور
 است.
کارگروه مشترک توسعه دریایی کشور می‌تواند بستری مؤثر برای تداوم این گفت‌وگو و هم‌افزایی میان نهادهای اجرایی، انجمن‌های علمی و جامعه تخصصی فراهم آورد. استمرار این تعامل و تبدیل آن به برنامه‌های عملیاتی، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی از مدیران و سیاست‌گذاران دریامحور باشد که توسعه دریا را نه صرفاً یک فرصت اقتصادی، بلکه یک مسئولیت ملی و بین‌نسلی تلقی می‌کنند.