سپهر زارعی
پژوهشگر باستان‌شناسی پارینه‌سنگی
اقتصاد سرآمد- شاید پیش از‌ این، به ذهن خطور‌ هم نمی کرد که حضور انسان در جزایر ایرانی از هزار سال پیش تر رود؛ بررسی های باستان‌شناسی درک ما را از این حضور تغییر داد، اما این تغییر چه میزان بود؟ 
بررسی های جامع باستان شناسی جزیره قشم، قدمت استقرارهای پیش‌ از تاریخ را به اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد رساند، بیش‌از ۶۰۰۰ سال سابقه سکونت انسان ایرانی در جزیره قشم هم اکنون دیگر با سند و مدرک علمی، اثبات شده است.
اما این پایان ماجرا نبود؛ کشف دست‌تراش‌های سنگی در بام قشم روایت جزیره را تغییر داد.
داستان به این جا ختم نشد؛ کشف محوطه‌های پارینه‌سنگی چند-درخت و سنگ-غراب در جزیره هرمز، نشان داد که سکونت انسان‌های پارینه‌سنگی میانی، تاییدی بر نقش خلیج فارس و تنگه‌ی هرمز در پراکنش و گسترش انسان‌های اولیه و مهاجرت‌های جنوبی است.
دیرینگی ساکنین جزیره بیش‌ از تصور اکنون بسیاری از ماست؛ اما استاد محمد زبیری، این دیرینگی را پیش از ما و بیش از بسیاری از ما درک نموده و آن را در موزه مردم شناسی دیرستان و کتاب ارزشمندش «گنز بپو» روایت کرد؛ دستمریزاد به این بزرگمرد «میراث بان» فرهنگ بومی خلیج فارس.