گروه استان ها-  سیستان و بلوچستان-- تامین و توزیع کودهای کشاورزی در سیستان و بلوچستان با تغییراتی در سازوکار خرید و نظارت بر عرضه همراه شده است؛ با این‌حال چالش نقدینگی کارگزاران همچنان یکی از مسائل اساسی این زنجیره محسوب می‌شود و راهکار پیش‌بینی شده یعنی اوراق «گام» تاکنون با استقبال چندانی در استان روبه‌رو
 نشده است.
بنابراین گزارش، تامین و توزیع نهاده‌های کشاورزی به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین ارکان امنیت غذایی، این روزها با تحولات ساختاری مهمی از جمله ورود به بورس و الکترونیکی شدن سامانه‌های نظارتی روبه‌روست؛ در این میان، استان پهناور سیستان و بلوچستان به‌دلیل شرایط خاص اقلیمی و ساختار اقتصادی‌، تجربه‌ای متفاوت داشته است، جایی که سامانه‌های نوین نظارتی زنجیره توزیع را زیر ذره‌بین برده‌اند اما فعالان این حوزه هم‌زمان با چالش‌های سنگین نقدینگی و پیچیدگی‌های ابزارهای نوین تأمین مالی مواجه هستند.به گفته کارشناسان کشاورزی، در سال‌های گذشته به‌دلیل پایین بودن قیمت‌ها، مصرف کود در کشور بالا بود و کل سهمیه سالانه جذب می‌شد اما با افزایش قیمت‌ها و از آنجا که کود یک کالای تعزیراتی محسوب می‌شود، دولت برای حمایت از کشاورزان یارانه اختصاص داد؛ از ابتدای امسال تاکنون تمام یارانه کشاورزان مصرف‌کننده کودهای فسفاته و پتاسه پرداخت شده و برای کودهای اوره نیز که قیمت آن‌ افزایش یافته، دولت با راه‌اندازی سامانه‌های مربوطه، یارانه این نهاده را به‌صورت ماهیانه پرداخت می‌کند.طبق آخرین اطلاعات موجود، در زمان حاضر، کل اوره بخش کشاورزی کشور از سوی هشت پتروشیمی داخلی تأمین می‌شود، در حالی که سهم عمده‌ای از کودهای فسفاته و پتاسه به‌دلیل وابستگی به مواد اولیه خارجی، از طریق واردات و برگزاری مناقصات بین‌المللی تأمین می شود.
تحول در نظام تأمین و توزیع؛ از خرید بورسی تا سامانه‌های نظارتی
به گفته مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی سیستان و بلوچستان، با توجه به مصوبه جدید هیات وزیران، کود اوره که پیش‌تر توسط شرکت خدمات حمایتی کشاورزی به‌صورت مستقیم از پتروشیمی‌ها خریداری و حمل می‌شد، از این پس در بازار بورس عرضه شده و این شرکت به‌صورت روزانه از طریق بورس، کود مورد نیاز را خریداری و در اختیار کشاورزان قرار می‌دهد.شریف ملاشاهی جوان در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به راه‌اندازی سامانه‌های نظارتی افزود: شرکت خدمات حمایتی کشاورزی برای مدیریت یارانه‌ها از دو سامانه کلیدی بهره می‌برد؛ «سامانه حمل‌ونقل» که بارنامه‌های مربوط به انتقال کود از پتروشیمی‌ها و انبارهای سازمانی به استان‌ها و کارگزاری‌ها را رصد می‌کند و «سامانه پایش کود» که فرآیند تحویل کود به کشاورزان بر اساس الگوی کشت، سطح زیر کشت، اقلیم و آزمون خاک در آن به ثبت می‌رسد.به گفته وی، هیچ کارگزاری بدون ثبت اطلاعات در این سامانه‌ها اجازه توزیع کود را ندارد؛ اقدامی که اگرچه شفافیت را بالا برده، اما نیازمند سرعت عمل بالا در به‌روزرسانی اطلاعات کشاورزان است.
سهمیه‌بندی و تعیین میزان مصرف در اراضی استان
مدیر شرکت خدمات حمایتی کشاورزی سیستان و بلوچستان درباره نحوه توزیع سهمیه‌ها تصریح کرد: تعیین میزان سهمیه هر شهرستان بر اساس الگوی کشت و سطوح زیر کشت اعلام‌شده از سوی معاونت بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی انجام می‌شود.وی ادامه داد: در زمان حاضر حدود ۶۰ کارگزاری در استان فعال است که ۴۸ مورد آن متعلق به بخش خصوصی و بقیه اتحادیه‌های تعاون روستایی هستند؛ کارگزاران پس از تأیید جهاد کشاورزی و واریز وجه، حواله خود را دریافت کرده و شرکت‌های حمل‌ونقل طرف قرارداد، کود را به نقاط مختلف استان منتقل می‌کنند.
چالش نقدینگی کارگزاران و موانع استقبال از اوراق «گام»
ملاشاهی جوان با اشاره به تصویب روش‌های نوین تأمین مالی و اعتباری از سوی هیات وزیران گفت: به‌منظور جبران عدم تمکن مالی و تسهیل تأمین نقدینگی شبکه توزیع، استفاده از اوراق «گام» (گواهی اعتبار مولد) برای اشخاص حقوقی و برات الکترونیک با سود حدود دو درصد برای اشخاص حقیقی (مانند کارگزاران بخش خصوصی) پیش‌بینی شده است.وی افزود: در این طرح، پیش‌فاکتور برای کارگزار صادر شده و پس از مراجعه به بانک کشاورزی، اوراق چهار ماهه صادر و کود تحویل می‌شود تا زنجیره خدمت‌رسانی به بهره‌برداران متوقف نشود. وی درباره پیگیری‌های انجام‌شده در استان گفت: پس از هماهنگی‌های متعدد با شعبه‌های سرپرستی بانک کشاورزی در زاهدان و اطلاع‌رسانی کامل به مدیریت‌های جهاد کشاورزی و کارگزاران، جلسه های کارشناسی برگزار شد؛ با این حال، به‌دلیل برخی دغدغه‌های شرعی برادران اهل سنت در استان درباره تسهیلات بانکی، استقبال چندانی از این اوراق صورت نگرفته که این امر نیازمند تبیین و آگاهی‌بخشی بیشتر است.گذر از ساختار سنتی به مدرن در نظام توزیع نهاده‌های کشاورزی، اگرچه جلوی بسیاری از انحرافات احتمالی را گرفته و یارانه‌ها را به هدف نزدیک‌تر کرده است، اما کارگزاران توزیع را در تامین نقدینگی با چالش‌هایی مواجه کرده است.به گفته کارشناسان، در سیستان و بلوچستان، موضوع اوراق «گام» نشان داد که پیاده‌سازی ابزارهای نوین مالی فراتر از شیوه‌نامه‌های اداری، نیازمند پیوست‌های فرهنگی، استفاده از نظر علمای دینی و اعتمادسازی محلی است؛ مساله‌ای که حل آن برای تداوم جریان روان توزیع کود و حمایت واقعی از کشاورزان استان، ضروری به‌نظر می‌رسد. زمین‌های قابل کشت استان سیستان و بلوچستان بیش از ۵۲۰ هزار هکتار است اما بسته به وضعیت منابع آبی حدود ۴۵ تا ۷۰ درصد آن زیر کشت می‌رود.