به گزارش اقتصادسرآمد، آیمک که طی اجلاس گروه‌۲۰ در سال ۱۴۰۲ در دهلی‌نو با تبلیغات فراوان معرفی شد، یک کریدور اقتصادی است که با هدف اتصال هند، خلیج‌فارس و اروپا طراحی شد. این کریدور به‌عنوان جایگزینی راهبردی برای مسیر‌های دریایی موجود از دریای سرخ و کانال سوئز مطرح شد. این ابتکار تحت حمایت ایالات‌متحده، کشور‌های هند، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، فرانسه، ایتالیا، آلمان و اتحادیه اروپا را به‌عنوان امضاکنندگان گردهم آورد. ساختار کریدور همچنین شامل اردن و اسرائیل به‌عنوان کشور‌های مشارکت‌کننده است. ترامپ در دیدار فوریه خود با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، این پروژه را «یکی از بزرگ‌ترین مسیر‌های تجاری تاریخ» خواند.
اندکی پس از معرفی پروژه کریدور اقتصادی آیمک، ضربه بزرگی به آن وارد شد. جنگ اسرائیل در غزه پس از حمله گروه حماس در تاریخ ۷اکتبر که بلافاصله پس از اعلام رسمی آیمک رخ داد، معادلات سیاسی منطقه را به ‌هم زد. این درگیری هرگونه تعامل میان اسرائیل و چندین کشور عربی، از جمله عربستان سعودی را متوقف ساخت و پیشرفت کریدور را به حالت تعلیق درآورد. طی دوسال پس از آن، تنها حرکت محدودی مشاهده شد. فرانسه و ایتالیا نمایندگان ویژه‌ای برای هماهنگی تلاش‌ها منصوب کردند، اما شرکای خلیجی، به‌ویژه عربستان سعودی، غیرفعال باقی ماندند. حالا پس از توافق آتش‌بس در غزه که ماه گذشته با میانجیگری آمریکا به دست آمد، کانال‌های دیپلماتیک منطقه‌ای با احتیاط در حال بازگشت هستند؛ از جمله اعلام اخیر مبنی بر پیوستن قزاقستان به توافق‌های ابراهیم.
آنطور که رسانه‌ها گزارش داده‌اند؛ تمرکز تازه واشنگتن بر ثبات و بازسازی می‌تواند مسیر را برای فعال‌سازی دوباره کریدور آیمک هموار کند. سفر پیش‌روی محمد بن‌سلمان فرصتی در اختیار ایالات‌متحده و عربستان قرار می‌دهد تا بار دیگر گفت‌و‌گو‌ها درباره آیمک را آغاز کرده و نقش بالقوه عربستان را بازنگری کنند. برای آمریکا، درگیر کردن دوباره ریاض نه‌تنها برای پایداری این کریدور حیاتی است، بلکه در راستای تقویت جایگاه راهبردی بلندمدت خود در خاورمیانه نیز اهمیت دارد.

تهدید‌ها و خطرات احیای آیمک
هرچند هنوز امید‌ها برای راه‌اندازی کریدور هند-اروپا وجود دارد، اما چشم‌انداز بلندمدت آن همچنان مبهم است. به باور کارشناسان؛ این پروژه در دهه آینده با موانع متعددی از جمله بی‌ثباتی سیاسی و محدودیت‌های اقتصادی رو‌به‌رو خواهد شد و حل این مشکلات احتمالا تعیین می‌کند که آیا این پروژه به موفقیت چشمگیری دست می‌یابد یا همچنان روی کاغذ باقی خواهد ماند.
در حال حاضر، جهان -به‌ویژه غرب آسیا- با بی‌ثباتی جدی مواجه بوده که به‌عنوان اصلی‌ترین و مهم‌ترین چالش این کریدور است. این منطقه سال‌ها تحت تاثیر تغییر مشارکت‌ها و مسائل مربوط به تامین انرژی قرار گرفته است و اگر تنش‌ها در خلیج‌فارس و شام یا دریای سرخ تشدید شود، مسیر‌های این کریدور در معرض خطر قرار می‌گیرند. بنابراین موفقیت این پروژه نه‌تنها به زیرساخت‌ها، بلکه به دیپلماسی موثر و حفظ صلح در منطقه نیز وابسته است.
رقابت راهبردی لایه دیگری از پیچیدگی را به این امر می‌افزاید، ابتکار کمربند و جاده چین همچنان ابزاری موثر برای تقویت ارتباطات جهانی بین کشورهاست که منابع مالی قابل‌توجهی به آن اختصاص داده شده و زیرساخت‌های قابل‌توجهی را در سراسر آسیا، آفریقا و اروپا ایجاد کرده است. همچنین هند این گزینه را دارد که با استفاده از کریدور شمال-جنوب از طریق ایران و دریای خزر به روسیه و اروپا برسد. بنابراین کریدور هند-اروپا باید مزایای متمایز خود را برای کشور‌ها و بازرگانان نشان دهد که در سایه بی‌ثباتی کنونی تحقق آن دشوار است.
باید توجه داشت که حمایت سیاسی، بی‌ثباتی اقتصادی را از بین نمی‌برد و پروژه‌های بزرگ زیرساختی نیاز به حمایت مالی مداوم دارند. هنوز طرفین در تقسیم هزینه‌ها، مدیریت بدهی یا پوشش انتظارات سرمایه‌گذاران با مشکل مواجه هستند؛ هند و اروپا همچنان از سیاست‌های تجاری حمایت‌گرایانه حمایت می‌کنند و این امر نشان می‌دهد که توافق‌نامه تجارت آزاد برای نهایی‌شدن به زمان بیشتری نیاز دارد. این توافق می‌تواند کریدور را از یک ایده سیاسی به یک فرصت اقتصادی واقعی تبدیل کند. در غیر این‌ صورت پیشرفت کریدور احتمالا صرفا در حد تئوری باقی بماند و جذب سرمایه‌گذاری خصوصی برای کریدور را دشوارتر کند.
گذار انرژی نیز لایه‌ دیگری از بی‌ثباتی را ایجاد می‌کند؛ برای نمونه کریدور سوخت سبز یک‌میلیارد دلاری برای اتصال هند و روتردام هلند پیشرفت قابل‌توجهی را نشان داده و گویای پتانسیل همزیستی تجارت و پایداری زیست‌محیطی است و سرعت پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر توسط بازار‌های جهانی موفقیت آن را تعیین خواهد کرد. اگر تقاضا برای سوخت‌های سبز کمتر از حد انتظار باشد، این پروژه‌ها نیز احتمالا موفق نشوند و بیشتر زیرساخت‌ها به‌طور بالقوه مورد استفاده قرار نگیرند.
در مجموع با در نظر گرفتن این عوامل، آینده این کریدور به مولفه‌هایی فراتر از صرفا بنادر و خطوط لوله بستگی دارد، سیاست و افکار عمومی به‌طور قابل‌توجهی بر نتیجه آن تاثیر خواهند گذاشت. چالش واقعی نه‌تنها در ساخت کریدور بین هند و اروپا، بلکه در حفظ عملکرد آن در میان تغییر چشم‌انداز‌های سیاسی، مشکلات اقتصادی و ضرورت آینده‌ای باثبات نهفته است.

سرنوشت ایران پس از آیمک
کریدور هند-خاورمیانه-اروپا، در صورت احیا می‌تواند مسیر‌های تجاری بین آسیا و اروپا را متحول کند، اما برای ایران پیامد‌هایی دارد که هم جنبه تهدید دارند و هم بالقوه می‌توانند به فرصت‌های جدید تبدیل شوند. نکته نخست اینجاست که این پروژه در طراحی اولیه ایران را به‌عنوان یکی از کشور‌های عضو در نظر نگرفته و عبور آن از مسیر‌های جایگزین، ممکن است جایگاه تاریخی ایران به‌عنوان گذرگاه اصلی ترانزیت منطقه را تضعیف کند.
یکی از مهم‌ترین آثار این کریدور برای ایران، دور زدن مسیر‌های زمینی و دریایی کشور است. ایران به واسطه موقعیت ژئوپلیتیکی خود میان دریای عمان، خلیج‌فارس، آسیای مرکزی و اروپا، قرن‌ها بخشی از مسیر‌های اصلی تجارت بوده است. مسیر ریلی و دریایی کریدور هند-خاورمیانه-اروپا که از بنادر هند آغاز و از طریق امارات، عربستان سعودی، اردن و فلسطین اشغالی به اروپا می‌رسد، عملاً جایگزینی برای مسیر‌های عبوری از ایران ایجاد می‌کند.
این روند، در صورت تداوم، می‌تواند سهم ایران از درآمد ترانزیت و نفوذ در تجارت منطقه را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد. این کریدور با کاهش زمان و هزینه حمل‌ونقل کالا، جذابیت زیادی برای شرکت‌های بین‌المللی دارد. چنین کاهش هزینه‌ای به معنای رقابت شدیدتر مسیر‌های جایگزین با مسیر‌های ایران است. اگر ایران بیرون از شبکه باقی بماند، ممکن است حجم تجارت خارجی، به‌ویژه با بازار اروپا، افت کند. اما مشارکت فعال ایران در این کریدور می‌تواند به توسعه بازار‌های صادراتی، جذب سرمایه خارجی و ایجاد فرصت‌های شغلی در بخش حمل‌ونقل و صنایع وابسته منجر شود.