به گزارش اقتصاد سرآمد، هرمزگان، استانی که در خط مقدم توسعه دریامحور کشور قرار گرفته، امروز بیش از هر زمان دیگری با دوگانه «رشد اقتصادی» و «صیانت از محیط زیست» روبه‌روست؛ دوگانه‌ای که در صورت مدیریت نادرست، می‌تواند اکوسیستم‌های حساس دریایی خلیج فارس را با تهدیدهای جبران‌ناپذیر مواجه کند. اقتصاد هرمزگان به‌طور سنتی و ساختاری بر پایه دریا شکل گرفته است؛ از بنادر تجاری و صنایع بزرگ انرژی‌بر گرفته تا شیلات، گردشگری دریایی و حمل‌ونقل. این مزیت اقتصادی، اگرچه فرصت‌آفرین است، اما تمرکز شدید جمعیت و فعالیت‌های توسعه‌ای در نوار ساحلی، فشار مضاعفی بر شکننده‌ترین اکوسیستم‌های استان هرمزگان وارد کرده است.
طی روزهای گذشته و با حضور شینا انصاری، معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در شورای اداری استان هرمزگان، فرصتی ایجاد شد تا جمعی از مسئولان اجرایی این استان درباره تبعات و چالش‌های محیطی زیستی ناشی از اجرای طرح‌هایی برای دستیابی به توسعه‌های شتاب‌زده در هرمزگان مورد توجه قرار گیرد. انصاری در همین جلسه بود که با هشدار نسبت به پیامدهای توسعه بدون ملاحظات محیط زیستی، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی را پیش‌شرط اجرای طرح‌های بزرگ دانست.

اکوسیستم‌های دریایی؛ قربانی ناپیدای توسعه
برخلاف اکوسیستم‌های خشکی که آثار تخریب آن‌ها به‌سرعت قابل مشاهده است، اکوسیستم‌های دریایی خلیج فارس اغلب قربانی «نادیده‌ماندن» هستند. آنچه در زیر سطح آب می‌گذرد، کمتر دیده می‌شود و همین امر، مدیریت و حفاظت را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. استان هرمزگان با در اختیار داشتن بیش از ۴۵ درصد سواحل کشور، بیشترین تعداد جزایر و مجموعه‌ای کم‌نظیر از زیست‌بوم‌های دریایی و ساحلی را در خود جای داده است. جزایری که هرکدام به‌تنهایی یک سرمایه طبیعی و اقتصادی محسوب می‌شوند، اما توسعه شتاب‌زده و بدون پیوست‌های محیط‌زیستی، آن‌ها را در معرض تخریب تدریجی قرار داده است.
از طرف دیگر استان هرمزگان از نظر تعداد تالاب‌ها رتبه نخست و از نظر وسعت رتبه دوم کشور را دارد. بخش قابل توجهی از جنگل‌های مانگرو ایران نیز در همین تالاب‌ها قرار گرفته‌اند؛ زیست‌بوم‌هایی که نقشی کلیدی در پایداری اکولوژیک، کاهش اثرات تغییر اقلیم، حفاظت از سواحل و حتی تقویت اقتصاد محلی ایفا می‌کنند.
این در حالی است که به اعتقاد برخی کارشناسان، فشار توسعه صنعتی، آلودگی‌های نفتی و پساب‌ها، و گسترش فعالیت‌های انسانی بدون ارزیابی دقیق، این ذخایر ارزشمند را تهدید می‌کند. نادیده گرفتن ارزش اقتصادی خدمات اکوسیستمی این تالاب‌ها، می‌تواند در بلندمدت هزینه‌هایی بسیار فراتر از منافع کوتاه‌مدت توسعه به همراه داشته باشد.
کارشناسان معتقدند که تأکید بر توسعه دریامحور در سیاست‌های کلان کشور، فرصتی راهبردی برای هرمزگان است؛ اما به نظر می‌رسد که این مسیر تنها زمانی به برگ برنده استان تبدیل می‌شود که توسعه پایدار به‌درستی محقق شود. توسعه‌ای که حفاظت از انفال و سرمایه‌های طبیعی دریایی را نه مانع، بلکه پیش‌شرط رشد اقتصادی بداند. افزایش مناطق تحت مدیریت محیط زیست از چهار درصد به بیش از ۲۰ درصد مساحت استان، گامی مهم در این مسیر است؛ اما این اقدام بدون تأمین نیروی انسانی متخصص، تجهیزات پایشی پیشرفته و حمایت‌های ملی کافی، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

چالش‌های محیط زیستی توسعه شتاب‌زده
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور هفته جاری و در جلسه شورای اداری استان هرمزگان با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی ناشی از توسعه‌های شتاب‌زده، بر ضرورت بهره‌گیری از «ارزیابی اثرات زیست‌محیطی» به‌عنوان یک رویکرد پیشگیرانه برای تمامی طرح‌های توسعه‌ای تأکید کرد. او اظهار داشت: نگاه محیط زیستی باید در متن برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای قرار گیرد و نه در حاشیه آن؛ چراکه غفلت از این موضوع، هزینه‌های سنگینی را بر منابع طبیعی و کیفیت زندگی مردم تحمیل می‌کند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور با قدردانی از رویکرد محیط زیستی استاندار هرمزگان، طرح «نهضت محیط زیست و منابع طبیعی» را ابتکاری خلاقانه و قابل تعمیم به سایر استان‌های کشور دانست و گفت: اگر این نگاه به‌صورت مستمر و عملیاتی دنبال شود، می‌تواند به یک الگوی ملی در مسیر توسعه پایدار تبدیل شود.
انصاری در واکنش به دغدغه‌های مطرح‌شده درباره توسعه آب‌شیرین‌کن‌ها و بارگذاری‌های صنعتی، تصریح کرد: تمرکز و تجمع فعالیت‌های صنعتی بدون ارزیابی‌های دقیق، می‌تواند آثار جبران‌ناپذیری بر منابع محیط زیست و سلامت عمومی جامعه داشته باشد و به همین دلیل، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی باید به‌عنوان یک الزام غیرقابل اغماض مورد توجه قرار گیرد.
معاون رئیس جمهوری همچنین با اشاره به موانع اداری مطرح‌شده از سوی مسئولان استان، از پیگیری برای تسهیل فرآیندها در راستای تحقق توسعه پایدار خبر داد و تأکید کرد: تسهیل امور نباید به معنای نادیده گرفتن الزامات محیط زیستی یا تداوم آلودگی‌ها باشد. او همچنین با اشاره به تنوع زیستی کم‌نظیر استان هرمزگان، حفاظت از این سرمایه‌های طبیعی را وظیفه‌ای بین‌نسلی دانست.
انصاری در بخش دیگری از سخنان خود، به سیاست‌های کلان دولت در هدایت توسعه به سمت سواحل جنوبی کشور اشاره کرد و گفت: بر اساس تأکیدات رئیس‌جمهور، نباید بارگذاری جدیدی در فلات مرکزی ایران صورت گیرد، اما توسعه سواحل جنوبی نیز باید با رعایت کامل الزامات و ملاحظات محیط زیستی انجام شود تا مشکلات زیست‌محیطی از یک منطقه به منطقه دیگر منتقل نشود.

سواحل و دریا زیر بار توسعه
حبیب مسیحی‌تازیانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان هرمزگان نیز در این جلسه با تأکید بر اینکه «محیط زیست بدون تحقق توسعه پایدار نمی‌تواند برگ برنده استان باشد»، گفت: اگر توسعه پایدار به‌درستی در هرمزگان شکل بگیرد، فشار بر اکوسیستم‌ها کاهش می‌یابد و تعارض میان توسعه و محیط زیست به حداقل می‌رسد. او با اشاره به تفاوت نگاه به اکوسیستم‌های خشکی و دریایی افزود: در حوزه خشکی، آثار تخریب و تغییر کاربری‌ها به‌وضوح دیده می‌شود و برای آن برنامه‌ریزی و راهکار ارائه شده است، اما در اکوسیستم‌های دریایی، به‌دلیل ناپیدا بودن آنچه در زیر سطح آب می‌گذرد، مدیریت و حفاظت همواره با چالش‌های جدی مواجه بوده است.
مسیحی‌تازیانی با تشریح ویژگی‌های جغرافیایی استان هرمزگان اظهار کرد: این استان با برخورداری از بیش از ۴۵ درصد سواحل کشور، بیشترین تعداد جزایر و پهنه‌های متنوع ساحلی و دریایی را در خود جای داده است؛ جزایری که هر یک به‌تنهایی یک اکوسیستم منحصربه‌فرد محسوب می‌شوند و نیازمند حفاظت ویژه هستند.به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست هرمزگان، بیشترین بار توسعه‌ای استان دقیقاً در پهنه‌هایی متمرکز شده که از نظر زیست‌محیطی بالاترین حساسیت را دارند. این تمرکز نامتوازن، هزینه‌های پنهانی را به اقتصاد منطقه تحمیل می‌کند؛ هزینه‌هایی که در قالب تخریب زیستگاه‌های دریایی، کاهش ذخایر آبزیان، افت کیفیت زیست‌محیطی و در نهایت تهدید معیشت جوامع محلی خود را نشان می‌دهد.
تأکید بر توسعه دریامحور در سیاست‌های کلان کشور، فرصتی راهبردی برای هرمزگان است؛ اما همان‌گونه که مسیحی‌تازیانی اشاره می‌کند، این مسیر تنها زمانی به برگ برنده استان تبدیل می‌شود که توسعه پایدار به‌درستی محقق شود. توسعه‌ای که حفاظت از انفال و سرمایه‌های طبیعی دریایی را نه مانع، بلکه پیش‌شرط رشد اقتصادی بداند.

هشدار محیط زیستی امام جمعه بندرعباس
آیت‌الله محمد عبادی‌زاده نماینده ولی‌فقیه در استان هرمزگان و امام جمعه بندرعباس در جلسه شورای حکمرانی مطلوب استان هرمزگان نیز با هشدار نسبت به پیامد‌های زیست‌محیطی تمرکز صنایع آلاینده در غرب استان گفت: آلایندگی‌های صنعتی و پساب‌های ناشی از آب‌شیرین‌کن‌ها، زیست دریایی و جنگل‌های ارزشمند حرا را با تهدیدی جدی مواجه کرده و آینده محیط زیست و گردشگری استان را در معرض خطر قرار داده است.
امام جمعه بندرعباس با تأکید بر نقش صنایع آب‌بَر و وابسته به منابع دریایی در تشدید بحران‌های زیست‌محیطی افزود: متأسفانه آلایندگی‌های ناشی از آب‌شیرین‌کن‌ها و پساب‌های صنعتی، امروز فراتر از آسیب به آبزیان ساحلی، جنگل‌های ارزشمند حرای استان را نیز تهدید می‌کند؛ جنگل‌هایی که هم زیستگاهی مهم برای پرندگان و گونه‌های دریایی هستند و هم ظرفیتی کم‌نظیر برای گردشگری در قشم و سواحل بندرعباس به‌شمار می‌روند.
آیت‌الله عبادی‌زاده همچنین در بخش دیگری از صحبت‌های خود با ابراز نگرانی از آینده بندرعباس افزود: تجربه تلخ برخی کلان‌شهر‌های کشور که به‌دلیل استقرار صنایع آلاینده دچار بحران‌های زیست‌محیطی شده‌اند، هشداری جدی برای ماست و ایجاب می‌کند از هم‌اکنون تصمیمات مدبرانه‌تری برای آینده شهر و استان اتخاذ شود.

حفاظت از محیط زیست نیازمند رویکرد عقلانی
محمد آشوری‌تازیانی، استاندار هرمزگان با تأکید بر اینکه محیط زیست زیربنای توسعه پایدار به شمار می‌رود، گفت: استان هرمزگان با توجه به شرایط خاص خود در معرض مخاطرات زیست‌محیطی قرار دارد و لازم است با رویکردی عقلانی از بروز این مخاطرات جلوگیری شود. او در ادامه اظهار کرد: محیط زیست زیرساخت توسعه پایدار است و استان هرمزگان به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و صنعتی، بیش از سایر مناطق در معرض مخاطرات زیست‌محیطی قرار دارد که باید با عقلانیت و برنامه‌ریزی دقیق جلوی این مخاطرات را گرفت.
آشوری‌تازیانی در بخش دیگری از صحبت‌های خود افزود: نقش و نسبت توسعه با محیط زیست باید در کشور بازتعریف شود تا از بروز چالش‌های زیست‌محیطی در آینده جلوگیری شود. استاندار هرمزگان همچنین با بیان اینکه بندرعباس کانون تحولات صنعتی استان است، تصریح کرد: در صورت بی‌توجهی به ضوابط و ملاحظات زیست‌محیطی، این شهر با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.

چشم‌انداز آینده هرمزگان
خلیج فارس، به عنوان یکی از منحصربه‌فردترین اکوسیستم‌های جهان با شوری بالا و نوسانات دمایی شدید، در معرض تهدیدهای متعدد قرار دارد. جزایر هرمزگان به عنوان اکوسیستم‌های منحصربه‌فرد در حفظ منابع و ذخایر آبی وجود دارند که به باور کارشناسان محیط زیست نیازمند حفاظت ویژه هستند. با این حال توسعه نامتوازن، این اکوسیستم‌ها را نابود می‌کند. ماهیگیری بیش از حد و تغییرات آب و هوایی، ذخایر ماهی را کاهش داده و گونه‌ها را تغییر می‌دهد.
استان هرمزگان به عنوان خط مقدم توسعه دریا‌محور ایران، با چالش‌هایی روبرو است که ریشه در رشد سریع صنعتی، شهری و کشاورزی بدون توجه به پایداری دارد. مسیحی‌تازیانی در سخنان خود به تمرکز بار جمعیتی و توسعه‌ای در اکوسیستم‌های حساس اشاره کرد که این امر مراقبت‌های محیط زیستی را دوچندان می‌کند. براساس گزارش‌های علمی، توسعه ساحلی نامتوازن در خلیج فارس منجر به تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی و تغییرات آب و هوایی شده است.
استان هرمزگان امروز در نقطه‌ای ایستاده که تصمیمات توسعه‌ای آن، نه‌تنها سرنوشت اکوسیستم‌های دریایی خلیج فارس، بلکه آینده اقتصادی و معیشتی مردم استان را رقم می‌زند. همان‌گونه که اصل پنجاهم قانون اساسی تصریح می‌کند، حفاظت از محیط زیست وظیفه‌ای همگانی است؛ اما تحقق این اصل در استانی با این سطح از اهمیت راهبردی، نیازمند نگاه ویژه ملی، هم‌افزایی دستگاه‌ها و پذیرش این واقعیت است که توسعه نامتوازن، در نهایت به زیان اقتصاد و جامعه تمام خواهد شد. به باور کارشناسان اگر توسعه پایدار به‌درستی در هرمزگان نهادینه شود، می‌توان امیدوار بود که خلیج فارس، به‌جای قربانی توسعه، به پشتوانه‌ای ماندگار برای اقتصاد آینده کشور تبدیل شود.