به گزارش اقتصادسرآمد، هرچند بررسی‌ها همچنان ادامه دارد و آمار نهایی هنوز منتشر نشده است، اما همین برآورد اولیه نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های دریایی ایران با بحرانی تازه مواجه شده
 است.
آلودگی نفتی تنها یک لکه سیاه روی آب نیست؛ این آلودگی زنجیره‌ای از پیامدهای زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی را به همراه دارد که آثار آن ممکن است سال‌ها باقی بماند و تجربه‌های جهانی نشان داده است که پاک شدن ظاهری سواحل، به معنای پایان بحران نیست و بسیاری از خسارت‌ها در لایه‌های زیرین رسوبات، آبزیان و چرخه‌های طبیعی تا سال‌ها باقی 
می‌مانند.

گستره آلودگی؛ از بندرعباس تا جزایر خلیج فارس
بررسی‌های مقدماتی نشان می‌دهد بخش‌هایی از سواحل شرقی و غربی هرمزگان و تعدادی از جزایر مهم استان در معرض آلودگی قرار گرفته‌اند و در محدوده‌های آلوده در بندرعباس، قشم، جاسک، سیریک، بندرلنگه، لاوان، ابوموسی، تنب بزرگ و سایر نقاط ساحلی شناسایی شده و عملیات نقشه‌برداری از آن‌ها انجام گرفته است و در برخی مناطق، لکه‌های نفتی هنوز در سطح آب مشاهده می‌شود و در برخی دیگر، امواج، مواد آلاینده را به ساحل منتقل کرده‌اند. کارشناسان محیط‌زیست هشدار می‌دهند که ادامه جابه‌جایی این لکه‌ها تحت تأثیر جریان‌های دریایی و جزر و مد، می‌تواند محدوده آلودگی را افزایش 
دهد.
چرا خلیج فارس آسیب‌پذیرتر از دیگر دریاهاست؟
خلیج فارس از نظر علمی یکی از حساس‌ترین اکوسیستم‌های دریایی جهان محسوب می‌شود که این پهنه آبی، دریایی نیمه‌بسته است که تنها از طریق تنگه هرمز با دریای عمان و اقیانوس هند ارتباط دارد و همین ویژگی سبب می‌شود گردش آب در آن بسیار کندتر از دریاهای آزاد باشد و به همین دلیل است، آلاینده‌های نفتی، فلزات سنگین و سایر مواد شیمیایی مدت زمان بیشتری در محیط باقی می‌مانند و فرصت کمتری برای رقیق شدن یا خروج از اکوسیستم دارند و با افزایش دمای آب، شوری بالا و تنوع زیستی ارزشمند خلیج فارس نیز موجب می‌شود هرگونه آلودگی، آثار عمیق‌تری بر محیط‌زیست برجای بگذارد.

خسارتی فراتر از محیط‌زیست
نخستین قربانی آلودگی نفتی، طبیعت است؛ اما آخرین قربانی آن، اقتصاد خواهد بود و استان هرمزگان بخش مهمی از اقتصاد خود را از دریا به دست می‌آورد، صیادی، گردشگری دریایی، حمل‌ونقل دریایی، صنایع وابسته به بنادر و خدمات ساحلی، ستون‌های اصلی اقتصاد این استان هستند و آلودگی نفتی می‌تواند موجب کاهش ذخایر آبزیان، آسیب به زیستگاه‌های تخم‌ریزی ماهیان، مرگ مرجان‌ها، نابودی جنگل‌های حرا، کاهش کیفیت آب و افت شدید فعالیت‌های گردشگری شود.
در جزیره قشم که بخش قابل توجهی از اقتصاد محلی بر پایه گردشگری طبیعی، ژئوپارک جهانی، جنگل‌های حرا، سواحل بکر و فعالیت‌های دریایی استوار است، هرگونه آسیب زیست‌محیطی می‌تواند آثار مستقیمی بر درآمد جوامع محلی داشته باشد.

تهدیدی برای امنیت غذایی
کارشناسان محیط‌زیست معتقدند ورود ترکیبات نفتی به زنجیره غذایی، یکی از نگران‌کننده‌ترین پیامدهای چنین حوادثی است و ترکیبات هیدروکربنی نفت می‌توانند وارد بدن آبزیان شوند و در برخی گونه‌ها تجمع پیدا کنند که در صورت تداوم آلودگی، این مسئله علاوه بر کاهش جمعیت آبزیان، می‌تواند سلامت مصرف‌کنندگان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و بازار شیلات را با چالش‌های جدی مواجه کند.

گردشگری؛ صنعتی که نخستین ضربه را می‌خورد
در سال‌های اخیر، سواحل هرمزگان و به ویژه جزیره قشم به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری دریایی ایران تبدیل شده‌اند، تصاویر سواحل آلوده، کاهش کیفیت محیط طبیعی و نگرانی گردشگران درباره سلامت دریا می‌تواند به کاهش سفرها، افت اشغال مراکز اقامتی، کاهش فعالیت تورهای دریایی و افت درآمد فعالان گردشگری منجر شود و این مسئله تنها به هتل‌ها محدود نمی‌شود؛ رانندگان، قایقداران، فروشندگان صنایع‌دستی، رستوران‌ها، بازارهای محلی و صدها کسب‌وکار کوچک نیز از کاهش ورود گردشگر آسیب خواهند دید.

تجربه‌ای که جهان فراموش نکرده است
خلیج فارس پیش از این نیز تجربه آلودگی‌های گسترده نفتی را پشت سر گذاشته است و در جریان جنگ عراق و کویت در سال ۱۹۹۱، میلیون‌ها بشکه نفت وارد آب‌های خلیج فارس شد و یکی از بزرگ‌ترین فجایع زیست‌محیطی دریایی جهان را رقم زد و آثار آن حادثه سال‌ها در رسوبات، آبزیان و سواحل منطقه باقی ماند و همین تجربه تاریخی نشان می‌دهد که هرگونه آلودگی جدید، حتی اگر از نظر حجمی کوچک‌تر باشد، می‌تواند بر اکوسیستمی که هنوز از فشارهای گذشته رهایی کامل نیافته است، اثرات تجمعی بر جای بگذارد.

لاوان، عسلویه و ماهشهر؛ نقاط حساس در کانون ارزیابی
بر اساس گزارش‌های اولیه، در منطقه لاوان آلودگی نفتی گسترده‌ای رخ داده که بخشی از آن پاکسازی شده است و در استان بوشهر نیز حملات به برخی اسکله‌ها، تأسیسات ساحلی، پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی موجب ایجاد آلودگی‌هایی در محدوده‌های ساحلی، به ویژه اطراف عسلویه شده است و همچنین در استان خوزستان، ارزیابی خسارت‌های زیست‌محیطی در محدوده ماهشهر و تأسیسات ساحلی و صنعتی همچنان ادامه دارد.
با این حال، بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد در برخی مجتمع‌های پتروشیمی، شواهدی از تخلیه گسترده آلاینده‌ها به دریا مشاهده نشده و بخش مهمی از خسارت‌ها به آلودگی خاک و هوا محدود بوده است.

ضرورت تشکیل ستاد ملی احیای سواحل
کارشناسان معتقدند مدیریت این بحران تنها با عملیات پاکسازی فیزیکی پایان نمی‌یابدو آنچه اکنون ضرورت دارد، تشکیل یک ستاد ملی برای پایش، پاکسازی و احیای اکوسیستم‌های ساحلی است؛ ستادی که با مشارکت سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت نفت، سازمان بنادر، شیلات، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و جوامع محلی، برنامه‌ای چندساله برای بازسازی مناطق آسیب‌دیده تدوین کند و پایش مستمر کیفیت آب، بررسی سلامت آبزیان، حفاظت از جنگل‌های حرا، ارزیابی خسارت‌های اقتصادی، حمایت از صیادان و فعالان گردشگری و جبران خسارت جوامع محلی باید در اولویت قرار گیرد.

در پایان
خلیج فارس فقط یک پهنه آبی نیست؛ قلب اقتصاد دریاپایه ایران، زیستگاه هزاران گونه ارزشمند، مسیر اصلی تجارت دریایی کشور و سرمایه‌ای ملی برای نسل‌های آینده است و اگرچه برآوردهای کنونی هنوز نهایی نیست، اما آلودگی گسترده سواحل هرمزگان زنگ هشداری جدی برای حفاظت از این سرمایه طبیعی به شمار می‌رود و تجربه‌های جهانی نشان داده‌اند که هزینه پیشگیری و مدیریت علمی بحران، بسیار کمتر از هزینه بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده است.
اکنون انتظار می‌رود پس از پایان ارزیابی‌های تخصصی، ابعاد واقعی خسارت‌ها به صورت شفاف اعلام شود و برنامه‌ای جامع برای پاکسازی، احیای زیست‌بوم‌های دریایی و حمایت از معیشت ساحل‌نشینان تدوین شود و آینده اقتصاد دریامحور ایران، سلامت خلیج فارس و امنیت زیست‌محیطی منطقه، بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های امروز وابسته است.