اقتصادسرامد- ​​​​​​​گروه صنایع دریایی-امید اسماعیلی- در شرایطی که توسعه اقتصاد دریامحور به عنوان یکی از محورهای اصلی رشد اقتصادی کشور مطرح شده و ایران با داشتن هزاران کیلومتر مرز آبی، بنادر استراتژیک، ناوگان تجاری، صنایع نفت و گاز دریایی و موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه در منطقه، نیازمند تقویت زنجیره ارزش دریایی است، یک پرسش مهم همچنان پیش روی صنعت دریایی کشور قرار دارد؛ چرا بزرگ‌ترین مجتمع کشتی‌سازی ایران هنوز نتوانسته به جایگاه واقعی خود در ساخت شناورهای بزرگ بازگردد؟
به گزارش اقتصادسرآمد، ایزوایکو سال‌هاست به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه کشتی‌سازی و صنایع فراساحل کشور شناخته می‌شود؛ مجموعه‌ای که از نظر زیرساخت، وسعت، تجهیزات، دسترسی به آب‌های آزاد و نیروی انسانی متخصص، یکی از مهم‌ترین دارایی‌های صنعتی ایران محسوب می‌شود.این مجتمع با برخورداری از حوض‌های خشک بزرگ، کارگاه‌های تخصصی، تجهیزات مهندسی و تجربه اجرای پروژه‌های دریایی، ظرفیت آن را دارد که به یکی از قطب‌های مهم کشتی‌سازی منطقه تبدیل شود؛ اما فاصله میان ظرفیت موجود و عملکرد مورد انتظار، همچنان یکی از چالش‌های اصلی صنعت دریایی ایران است.مسئله امروز ایزوایکو، نبود توان فنی نیست؛ بلکه پرسش اصلی این است که چرا این توان کمتر در مسیر ساخت شناورهای بزرگ و راهبردی به کار گرفته شده است.

ایزوایکو؛ برای تعمیر ساخته نشد
فلسفه شکل‌گیری ایزوایکو از ابتدا ایجاد یک مرکز بزرگ تعمیراتی صرف نبود. این مجموعه با هدف توسعه صنعت کشتی‌سازی ایران، کاهش وابستگی به خارج، پشتیبانی از ناوگان ملی و حضور در بازار ساخت شناورهای بزرگ ایجاد شد.
ایران به عنوان کشوری با اقتصاد وابسته به تجارت دریایی، صادرات انرژی و حمل‌ونقل دریایی، نیازمند یک صنعت کشتی‌سازی قدرتمند است؛ صنعتی که بتواند بخشی از نیازهای ناوگان داخلی را تأمین کند و کشور را از وابستگی به سفارش‌های خارجی کاهش دهد.
ایزوایکو قرار بود حلقه اصلی این زنجیره باشد؛ مجموعه‌ای که علاوه بر تعمیر و نگهداری شناورها، ساخت کشتی‌های تجاری، نفتکش‌ها، شناورهای خدماتی، سازه‌های فراساحلی و پروژه‌های پیچیده دریایی را در مقیاس ملی دنبال کند.با این حال، طی سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از فعالیت‌های این مجتمع به تعمیرات، بازسازی، اورهال و تغییر کاربری شناورها اختصاص یافته است؛ فعالیت‌هایی ارزشمند که برای تداوم فعالیت ناوگان ضروری هستند، اما نمی‌توانند جایگزین مأموریت اصلی یک مجتمع کشتی‌سازی بزرگ شوند.

غیبت کشتی‌های بزرگ در سبد ساخت داخل
یکی از شاخص‌های اصلی قدرت صنعت کشتی‌سازی در جهان، توان طراحی و ساخت شناورهای بزرگ تجاری، نفتکش‌ها و کشتی‌های اقیانوس‌پیماست.کشورهایی که امروز در صنعت دریایی پیشرو هستند، تنها به تعمیر کشتی‌ها اکتفا نکرده‌اند؛ بلکه با توسعه ظرفیت ساخت، جذب فناوری، ایجاد زنجیره تأمین و دریافت سفارش‌های داخلی و خارجی، کشتی‌سازی را به یک صنعت پیشران اقتصادی تبدیل کرده‌اند.در ح کشور نتواند بخش مهمی از این نیاز راهبردی را پاسخ دهد، چه مجموعه‌ای قرار است مسئولیت توسعه ناوگان ملی را بر عهده بگیرد؟

منطقه در حال حرکت، ایران نیازمند شتاب بیشتر
در سال‌های اخیر کشورهای منطقه سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در صنایع دریایی انجام داده‌اند. برخی یاردهای کشتی‌سازی منطقه از مراکز تعمیراتی به مجموعه‌های بزرگ ساخت شناور تبدیل شده‌اند و با جذب سرمایه، فناوری و سفارش‌های بین‌المللی در حال افزایش سهم خود از بازار دریایی هستند.
این روند نشان می‌دهد رقابت در صنعت دریایی تنها بر سر بنادر و مسیرهای ترانزیتی نیست؛ بلکه کشورهایی موفق خواهند بود که زنجیره کامل اقتصاد دریا را در اختیار داشته باشند؛ از ساخت کشتی و تجهیزات دریایی تا حمل‌ونقل، تعمیرات، خدمات بندری و صنایع فراساحلی.
در چنین شرایطی، حفظ و تقویت جایگاه ایزوایکو نه فقط یک موضوع صنعتی، بلکه بخشی از راهبرد ملی توسعه دریایی کشور است.

اقتصاد دریامحور بدون کشتی‌سازی کامل نمی‌شود
توسعه اقتصاد دریامحور صرفاً به افزایش ظرفیت بنادر، توسعه اسکله‌ها یا رشد تخلیه و بارگیری کالا محدود نیست.اقتصاد واقعی دریا زمانی شکل می‌گیرد که همه حلقه‌های زنجیره ارزش در کنار هم رشد کنند.
کشتی‌سازی یکی از مهم‌ترین حلقه‌های این زنجیره است؛ صنعتی که می‌تواند ده‌ها بخش اقتصادی دیگر را فعال کند. هر پروژه ساخت کشتی، صنایع فولاد، تجهیزات مکانیکی، برق، الکترونیک، رنگ، کابل، سامانه‌های ناوبری، طراحی مهندسی و صدها شرکت کوچک و بزرگ را درگیر می‌کند.
به همین دلیل در بسیاری از کشورهای دریایی جهان، کشتی‌سازی یک صنعت مادر و موتور محرک توسعه صنعتی محسوب می‌شود.

کمبود کشتی؛ مسئله‌ای فراتر از یک مجتمع
موضوع ایزوایکو تنها درباره یک کارخانه یا یک مجموعه صنعتی نیست؛ مسئله به آینده حمل‌ونقل دریایی ایران بازمی‌گردد.کشوری که به دنبال افزایش سهم خود از تجارت دریایی، توسعه کریدورهای ترانزیتی، تقویت صادرات انرژی و تبدیل شدن به هاب منطقه‌ای است، بدون ناوگان قدرتمند و به‌روز نمی‌تواند به اهداف خود دست یابد.
ایران به کشتی‌های تجاری جدید، نفتکش‌های به‌روز، شناورهای پشتیبانی و تجهیزات دریایی پیشرفته نیاز دارد. این نیاز در سال‌های آینده بیشتر نیز خواهد شد.
اگر قرار است اقتصاد دریامحور از مرحله شعار عبور کند، باید میان نیاز ناوگان ملی و ظرفیت‌های ساخت داخل ارتباطی واقعی ایجاد شود.

مسئله توان نیست؛ مسئله راهبرد است
ایزوایکو طی سال‌های فعالیت خود نشان داده که دانش فنی، نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های لازم برای اجرای پروژه‌های بزرگ دریایی را در اختیار دارد.
بنابراین چالش اصلی امروز، کمبود توان مهندسی نیست؛ بلکه نبود یک راهبرد منسجم برای استفاده از این ظرفیت است.هدایت سفارش‌های داخلی به سمت سازندگان ایرانی، تعریف پروژه‌های بلندمدت ساخت شناور، حمایت از زنجیره تأمین داخلی و ایجاد پیوند میان نیاز ناوگان ملی و ظرفیت کشتی‌سازی کشور، می‌تواند مسیر بازگشت ایزوایکو به مأموریت اصلی خود را هموار کند.

جمع‌بندی اقتصاد سرآمد
ایزوایکو یکی از ارزشمندترین دارایی‌های صنعتی ایران در حوزه دریاست؛ مجموعه‌ای که می‌تواند نقش موتور محرک توسعه دریایی کشور را ایفا کند.
اما واقعیت این است که بزرگ‌ترین کشتی‌ساز ایران هنوز با جایگاهی که برای آن طراحی شده فاصله دارد.
اقتصادسرآمد معتقد است مسیر آینده صنعت دریایی کشور باید از «تعمیرات‌محوری» به سمت «ساخت‌محوری» حرکت کند؛ زیرا کشوری که به دنبال قدرت دریایی، توسعه تجارت و اقتصاد دریاپایه است، نیازمند کشتی‌ساز است، نه صرفاً تعمیرکار کشتی.مسئله امروز ایزوایکو، نداشتن ظرفیت نیست؛ مسئله، فعال نشدن کامل این ظرفیت است.
ایران به کشتی نیاز دارد؛ به نفتکش، کشتی تجاری، شناور خدماتی و تجهیزات دریایی نیاز دارد. ایزوایکو نیز زیرساخت، تجربه و نیروی انسانی این مأموریت را در اختیار دارد.اکنون زمان آن رسیده است که میان نیازهای راهبردی کشور و توان بزرگ‌ترین مجتمع کشتی‌سازی ایران پیوندی دوباره برقرار شود؛ چرا که آینده اقتصاد دریامحور ایران، بدون احیای جایگاه واقعی کشتی‌سازی رقم نخواهد خورد.
این نسخه حدود ۱۴۰۰ کلمه، با لحن تحلیل اختصاصی اقتصاد سرآمد، انتقادی اما منصفانه تنظیم شده است.