به گزارش خبرنگار اقتصادسرآمد، محمد دائی، رئیس هیئت‌مدیره شرکت زرین نومان و از فعالان بخش خصوصی در حوزه حمل‌ونقل ریلی، در جمع خبرنگاران به تشریح چالش‌های کریدور ریلی چین–ایران می‌پردازد. وی با اشاره به مشکلاتی که از زمان ورود کانتینر به مرزهای ایران تا تحویل کالا و بازگرداندن کانتیتنر خالی وجود دارد، مقررات ورود موقت کانتینر، ابهام در مسئولیت تحویل کالا، محدودیت تأمین واگن و ظرفیت پایانه‌ها را از جمله موضوعاتی می‌داند که بر روند حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی شرکت‌ها تأثیر می‌گذارند.
دائی در توضیح یکی از مهم‌ترین موانع این مسیر، به مقررات ورود موقت کانتینر اشاره می‌کند و می‌گوید: بر اساس رویه موجود، شرکت مسئول موظف است پس از تخلیه کالا، کانتینر را در مهلت مقرر از کشور خارج کند اما متاسفانه در کشور این قانون مانع شده و بایستی مانند کالا به گمرک مقصد حمل شود این الزام، گردش کانتینرهای خالی و استفاده مجدد از آن‌ها برای حمل محموله‌های صادراتی را با محدودیت مواجه کرده است.
وی با اشاره به پیامدهای این رویه توضیح می‌دهد که در برخی موارد، کانتینری که محموله وارداتی خود را در تهران تخلیه کرده است، باید به‌صورت خالی به بندرعباس بازگردد؛ در حالی که ممکن است صادرکننده‌ای دیگر برای بارگیری کالای خود به همان کانتینر در تهران یا یکی دیگر از نقاط کشور نیاز داشته باشد چنین جابه‌جایی‌هایی، علاوه بر افزایش هزینه حمل، موجب مصرف بیشتر سوخت و کاهش بهره‌وری تجهیزات می‌شود. از نظر وی، بازنگری در مقررات ورود موقت کانتینر می‌تواند امکان استفاده مؤثرتر از تجهیزات موجود را فراهم کند.

ابهام در مسئولیت کانتینرهای ورودی از چین

رئیس هیئت‌مدیره شرکت زرین نومان در ادامه به مشکلات ناشی از نامشخص‌بودن مالک یا نماینده داخلی برخی کانتینرهای ورودی از چین اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که در مواردی، شرکت حمل‌ونقل ایرانی اطلاعات روشنی درباره مالک کانتینر، تعهدات قراردادی فرستنده و گیرنده و مجوز تحویل کالا در اختیار ندارد.
به گفته دائی، تا زمانی که تعهدات طرفین و مجوز تحویل محموله مشخص نشده باشد، پذیرش مسئولیت کانتینر و تعهد به بازگرداندن آن برای شرکت ایرانی با ریسک همراه است. وی این وضعیت را از عوامل تأخیر در تحویل کالا می‌داند و معتقد است چنین ابهام‌هایی می‌تواند تمایل برخی فورواردرهای چینی به استفاده از مسیر ایران را کاهش دهد.
دائی همچنین به چالش‌های فنی و عملیاتی حمل‌ونقل ریلی در این کریدور اشاره می‌کند و تفاوت عرض خطوط ریلی در مسیر بین‌المللی، عملیات تعویض بوژی، انتقال کانتینر میان واگن‌ها و محدودیت تأمین ناوگان را از جمله مسائل موجود برمی‌شمارد.
وی توضیح می‌دهد که تغییر ترکیب قطارها در طول مسیر و کمبود واگن در مرزهای ایران ممکن است موجب شود کانتینرهای متعلق به یک محموله، هم‌زمان وارد شبکه ریلی کشور نشوند. به این ترتیب، بخشی از محموله زودتر به مرز می‌رسد و بخش دیگر در انتظار تکمیل فرآیند حمل باقی می‌ماند.
دائی با اشاره به زمان حمل در این مسیر اظهار می‌دارد که در برخی شرایط، امکان رساندن محموله از چین به یکی از مرزهای ایران در حدود ۱۳ روز وجود دارد؛ اما در مواردی، تکمیل ورود محموله و انجام مراحل بعدی حمل تا حدود دو ماه نیز به طول انجامیده است.
وی دسترسی ناکافی به اطلاعات کانتینرهای عبوری از ترکمنستان را نیز از مشکلات برنامه‌ریزی عملیاتی عنوان می‌کند و این بخش از مسیر را یکی از گلوگاه‌های مهم حمل ورودی به ایران می‌داند.

ضرورت بازنگری در عملکرد واگن‌پول و مدیریت بار برگشت

دائی در بخش دیگری از سخنان خود به سازوکار مدیریت مشترک واگن‌ها، موسوم به «واگن‌پول»، می‌پردازد. وی با اشاره به تجربه پیشین چند شرکت در تأمین، اجاره و مدیریت واگن‌های موردنیاز کریدور، عملکرد فعلی این سازوکار را از نظر انعطاف‌پذیری و پاسخگویی به نیازهای عملیاتی کافی نمی‌داند.
به گفته رئیس هیئت‌مدیره زرین نومان، گردش واگن‌ها عمدتاً در مسیر اینچه‌برون تا تهران تعریف شده است؛ در حالی که بخشی از ظرفیت بارگیری صادراتی در مناطقی مانند قم و ساوه قرار دارد.
دائی در این باره توضیح می‌دهد که مدیریت ناوگان باید با مراکز واقعی تولید و بارگیری محموله‌های صادراتی و همچنین امکان تأمین بار برگشت هماهنگ شود. توجه به این موضوع می‌تواند از حرکت‌های غیرضروری واگن‌ها و توقف طولانی‌مدت تجهیزات جلوگیری کند.

محدودیت ظرفیت پایانه‌ها و مشکلات عملیاتی در سرخس

رئیس هیئت‌مدیره شرکت زرین نومان در ادامه، تراکم بار و محدودیت ظرفیت پذیرش در پایانه‌های آپرین و شهریار را از دیگر مشکلات حمل‌ونقل ریلی عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: اگر برنامه ورود قطارها با ظرفیت تخلیه، بارگیری و نگهداری کانتینر در پایانه‌ها تناسب نداشته باشد، توقف محموله‌ها در مرزها و پایانه‌های داخلی افزایش پیدا می‌کند و روند تحویل کالا با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شود.
دائی در تشریح وضعیت سرخس نیز به کمبود تجهیزات جابه‌جایی کانتینر، محدودیت ظرفیت عملیاتی و دشواری تأمین نیروی انسانی متخصص اشاره می‌کند. وی با تأکید بر نیازهای حمل‌ونقل بین‌المللی ریلی، تقویت امکانات تخلیه و بارگیری در این پایانه را ضروری می‌داند.

تأخیر در قرارداد محوطه کانتینری اینچه‌برون و محدودیت‌های گمرکی

دائی درباره مشکلات فعالیت عملیاتی در اینچه‌برون توضیح می‌دهد که شرکت زرین نومان اقداماتی برای آماده‌سازی و محصورسازی محوطه‌ای با هدف انجام عملیات کانتینری انجام داده است؛ اما طولانی‌شدن فرآیند نهایی‌سازی قرارداد این محوطه، دریافت شناسه موردنیاز برای انجام عملیات گمرکی را با مانع مواجه کرده است.
به گفته وی، تا زمانی که وضعیت قراردادی و شناسه مربوط به محل فعالیت مشخص نباشد، امکان انتقال و نگهداری کالاهای تحت نظارت گمرک در آن محوطه فراهم نخواهد بود. دائی توضیح می‌دهد که آماده‌سازی فیزیکی زمین، به‌تنهایی برای آغاز فعالیت عملیاتی کافی نیست و تکمیل الزامات اداری و گمرکی نیز ضرورت دارد.
وی در ادامه به تعدد فرآیندهای اداری و تفاوت ترتیبات فعالیت در مناطق آزاد و محوطه‌های تحت نظارت گمرک اشاره می‌کند و خواستار تسریع در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با بهره‌برداری از ظرفیت‌های بخش خصوصی در پایانه‌های مرزی می‌شود.

محدودیت در انجام تشریفات ترانزیت و الزامات اطلاعاتی

رئیس هیئت‌مدیره زرین نومان در بخش دیگری از سخنان خود، از محدودیت‌هایی که به گفته وی برای انجام برخی تشریفات ترانزیت زمینی توسط شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ریلی اعمال شده است، انتقاد می‌کند.
دائی توضیح می‌دهد که الزام شرکت‌ها به استفاده از مجموعه‌ای دیگر برای انجام بخشی از فرآیندهای ترانزیت، هماهنگی‌های اضافی و هزینه بیشتری به زنجیره حمل تحمیل می‌کند.
وی همچنین به ناهماهنگی برخی الزامات اطلاعاتی با واقعیت عملیات ریلی اشاره می‌کند و می‌گوید در مواردی از شرکت‌ها خواسته می‌شد شماره واگن را پیش از مشخص‌شدن واگن حمل‌کننده محموله اعلام کنند؛ در حالی که در آن مرحله، واگن مربوط به بار هنوز مشخص نشده بود. به گفته دائی، برای تسهیل این موضوع اقداماتی انجام شده است.

همراهی راه‌آهن و گمرک در حل بخشی از مشکلات

دائی در ارزیابی همکاری دستگاه‌های مرتبط با حمل‌ونقل ریلی، همراهی مسئولان راه‌آهن و گمرک را در حل بخشی از مشکلات مثبت ارزیابی می‌کند. وی در عین حال توضیح می‌دهد که مسائل موجود تنها با پیگیری‌های موردی برطرف نمی‌شوند و اصلاح مقررات، تقویت سازوکار تخصیص ناوگان و افزایش ظرفیت عملیاتی پایانه‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس هیئت‌مدیره شرکت زرین نومان با اشاره به مجموعه مشکلاتی که در مسیر حمل ریلی چین–ایران با آن مواجه هستند، بر ضرورت هماهنگی بیشتر میان فرآیند ورود محموله، تعیین مسئولیت کانتینر، تأمین واگن، انجام تشریفات گمرکی، تحویل کالا و سازماندهی بار برگشت تأکید می‌کند؛ موضوعاتی که به گفته وی، در عملکرد روزانه شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ریلی و امکان برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی محموله‌ها نقش دارند.