رامین جهان پور- تاریخچه دریای خزر  از حدود پنج میلیون سال پیش آغاز می شود. دریای خزر پیش از آن در مجموعه اقیانوس پاراتتیس قرار می گرفت که اکنون دریای مدیترانه؛ دریای سیاه؛ دریای آزوف و دریای خزر از باقی مانده های آن هستند. جنبش کوهزایی آلپی  سبب جداشدن نسبی حوضچه پونتو کاسپی از دریای سیاه خزر و  حوضچه آزوف از دریاهای آزاد شد به طوری که کوههای قفقاز بزرگ به صورت جزیره ای در میان آنها قرار داشت.
ادامه حرکات کوهزایی در پلیوسن  و بالا آمدن سرزمین قفقاز سبب قطع ارتباط آبی دریای خزر با دریای آزوف و سیاه از طریق دره مانیچ دره ای که اکنون رودخانه دن در جنوب روسیه از آن مسیر به دریای آزوف می ریزد  گردید و از آن زمان است که سرگذشت زمین شناختی؛ زیست شناختی و آب شناختی خزر به طور مستقل و مثل یک دریاچه آغاز می شود. با در نظر گرفتن عوارض؛ بستر دریای خزر را می توان به سه منطقه خزر شمالی، میانی و جنوبی تقسیم کرد.
دریای خزر به عنوان بزرگترین حوضچه آبی داخل خشکی از دیرباز مورد توجه ساکنان پیرامون آن و ملل دوردست بوده است. جلگه های پیرامون خزر محیطی مناسب برای دامداری و کشاورزی بود و راههای شمال و جنوب آن ترابری کالا خاور و باختر را فراهم می کرد. از این رو دریای خزر در گذشته مرز امپراتوری های بزرگ ایران ،روم خزران؛ عثمانی و روسیه بود. از سده نوزدهم با بهره برداری صنعتی از نفت باکو حوضۀ خزر اهمیت بیشتری یافت. گرچه منابع نفت خزر در گذشته نیز شناخته شده بود و برای روشن نگهداشتن آتشکده ها استفاده می شد اما گسترش صنعتی شدن و نیاز به منابع انرژی جدید سبب توجه جهانی به این ناحیه شد. جاذبه خزر منحصر به منابع نفت آن نیست بلکه این حوضه اکوسیستم منحصر به فردی است که مطالعه زیست شناسی  و همچنین ویژگی های غیر زیستی آن همچون  آب؛ مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار
 دارد.
 در ابتدا بهره برداری از آبزیان و ترابری دریایی مهمترین نوع استفاده از این دریا بود اما در دو سده گذشته بهره برداری از نفت خزر نیز به آن اضافه شد.
با گسترش فعالیتها و مطالعات دریایی در جهان و همزمان با آن شناخت علمی حوضۀ خزر نیز آغاز شد اما سهم کشور ما در شناخت خزر ناچیز بود و تنها در دو دهه اخیر است که مطالعه خزر در ایران شتاب بیشتری گرفته و متناسب با آن بهره برداری از خزر نیز توسعه یافته است. با این وجود هنوز بهره برداری از خزر محدود به ماهیگیری سنتی و نیمه صنعتی؛ گردشگری داخلی و اخیرا توسعه ترابری دریایی است. آگاهی ناکافی از دریا باعث بهره برداری کمتر از آن و پرداخت هزینه های بالا در بهره برداری می گردد.
کشور ما سواحل و ماسه های زیبایی در خزر دارد در حالیکه بخش عمده آن برای عموم قابل دسترس نیست در دیگر بخشها که امکان دسترسی هست؛ تسهیلات مناسبی وجود ندارد به این دلیل سالانه صدها تن در سواحل ایران در خزر جان :خود را ازدست می دهند. در حالیکه آموزش فنون شنا در دریا و ارایه هشدارهای لازم در مورد میزان مخاطرات بخش های مختلف ساحل می تواند جان شناگران را حفظ کند. در این کتاب تلاش شده است که ویژگی های مختلف دریای خزر اعم از تاریخ ،ملل ،ویژگیهای اقلیمی ،زمین نگاری‌؛ زمین شناختی، فیزیک و شیمی آب منابع دریای خزر همچنین آبزیان و منابع نفتی آن بطور اختصار  مورد ارزیابی قراربگیرد و دست کم راه حلی برای یکی از مشکلات مردم در بهره برداری از خزر که بسیار ملموس است یعنی تلفات انسانی ناشی از شنا ارایه گردد.  کتاب« مقدمه ای بر ویژگی های دریای خزر» که  اطلاعات  مناسبی از خزر را در سطح عمومی معرفی می کند در پنج فصل و ۱۲۰ صفحه  
به قلم  حمید علیزاده نوشته شده و انتشارات نوربخش آن را منتشر ساخته است.پژوهشگران ؛دانشجویان و محققان وعلاقه مندان به  علوم دریایی می توانند با مطالعه این کتاب اطلاعات مناسبی را درمورد تاریخچه و ویژگی های منحصر به فرد دریای خزر به دست
 آورند.