دلیل حمایت ازبکستان از کریدور میانی و زنگزور چیست؟
​​​​​​​گروه بین‌الملل- رضا رضایی- یکی از کشورهای کلیدی منطقه آسیای‌ مرکزی، به دلیل جغرافیا، جمعیت‌شناسی و پیشینه قومی-فرهنگی آن، ازبکستان است. این کشور که در قلب آسیای ‌مرکزی پس از شوروی واقع شده، دارای سنت‌های فرهنگی قوی، تاریخ پرافتخار، پتانسیل جمعیتی قابل‌توجه در حدود ۳۸میلیون نفر و منابع طبیعی غنی به‌ویژه طلا، مس، اورانیوم، پنبه، نفت و گاز است. ازبکستان با تمام جمهوری‌های منطقه و همچنین افغانستان هم‌مرز است. طبیعتاً فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بر رفاه اقتصادی جمهوری‌های سابق شوروی تاثیر گذاشت و ازبکستان نیز از این قاعده مستثنا نبود. بااین‌حال، پیوندهای اقتصادی با روسیه موجب تثبیت وضعیت اجتماعی-اقتصادی در ازبکستان ایجاد شد. به عنوان مثال، مهاجران ازبک سالانه حدود ۱۵میلیارد دلار از روسیه به کشور خود می‌فرستند.
به گزارش اقتصاد سرآمد، براساس گزارش نئو ژورنال؛ در دوران حکومت اسلام کریموف‌(۱۹۹۱-۲۰۱۶)، تاشکند برای تحکیم حاکمیت خود تلاش کرد و یک رژیم استبدادی سفت و سخت را در این جمهوری برقرار کرد. در مراحل اولیه کشورهای تازه استقلال‌یافته آسیای مرکزی، اختلافات مرزی با کشورهای همسایه به عنوان مثال، بین ازبکستان و قرقیزستان ادامه داشت. ازبکستان از ایده حفظ روابط همگرا بین جمهوری‌های پس از شوروی حمایت کرد و به عضویت کشورهای مستقل مشترک‌المنافع درآمد. در مورد قالب‌های جدید همگرایی با مشارکت مرکزی روسیه، ازبکستان اغلب مسیری متناقض را دنبال می‌کرد. به عنوان مثال، پیوستن به سازمان پیمان امنیت جمعی و سپس توقف عضویت خود نمونه بارز این امر است. از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۵، تاشکند بخشی از سازمان طرفدار غرب‌GUUAM بود.
ازبکستان عضو سازمان همکاری شانگهای، سازمان همکاری اسلامی و سازمان کشورهای ترک‌زبان است. در دهه۲۰۰۰، ازبکستان همکاری خود با ایالات متحده را تشدید کرد. پس از ۱۱سپتامبر‌۲۰۰۱، ازبکستان به متحد راهبردی ایالات‌متحده تبدیل شد و موافقت کرد که یک پایگاه نظامی آمریکایی در خان‌آباد را برای پشتیبانی لجستیکی از عملیات ضدتروریسم در افغانستان میزبانی کند. بااین‌حال، مبارزه نخبگان حاکم علیه سازمان‌های رادیکال مخالف، به‌ویژه جنبش اسلامی ازبکستان که در فدراسیون روسیه نیز ممنوع است، منجربه تضاد با موضع آمریکا در مورد موضوعاتی مانند دموکراسی و حقوق‌بشر شد. در این شرایط، کریموف روابط با ایالات‌متحده را محدود، استقرار پایگاه‌های آمریکایی در این جمهوری را ممنوع و یک توافقنامه همکاری راهبردی با روسیه امضا کرد.
باید توجه داشت که ازبکستان رویکرد حساس‌تری نسبت به مسئله حاکمیت اتخاذ کرد و نسبت به سیاست ادغام پان‌ترکیستی ترکیه محتاط ماند. در ابتدا، پس از ایجاد انجمن بین‌المللی «شورای ترک» در سال‌۲۰۰۹، تاشکند از عضویت کامل خودداری کرد و وضعیت ناظر را برگزید. سیاست سرکوب گسترده که توسط رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه علیه جنبش وابسته به فتح‌الله گولن دنبال می‌شد، در تاشکند حمایتی پیدا نکرد.

حمایت از کریدور میانی و زنگزور
با توجه به نزدیکی جغرافیایی آسیای مرکزی به چین، ازبکستان به‌طور فعال شروع به گسترش همکاری‌های تجاری و اقتصادی خود با پکن کرد و پروژه عظیم چینی «یک کمربند، یک جاده» را به عنوان فرصتی برای توسعه ارتباطات لجستیکی و مسیرهای ترانزیتی در نظر گرفت. رهبر جدید ازبکستان، شوکت میرضیایف، سیاست عملگرایانه‌تری را در پیش گرفت و روابط متعادلی با بازیگران اصلی شامل روسیه، چین، ترکیه، اتحادیه اروپا و ایالات متحده برقرار کرد. بااین‌حال، تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی دهه‌۲۰۲۰ باعث شده است که تاشکند رویکردهای جدیدی را اتخاذ کند. پس از موفقیت نظامی-سیاسی اتحاد ترکیه-آذربایجان در قره‌باغ کوهستانی در سال‌۲۰۲۰ و تبدیل «شورای ترک» به سازمان بین‌المللی کشورهای ترک در سال‌۲۰۲۱، تاشکند به عضویت این نهاد درآمد و کمی بعد در ماه مه‌۲۰۲۵ به اعلامیه شوشا در مورد اتحاد راهبردی کشورهای ترک-اسلامی‌(آذربایجان، ترکیه، پاکستان) پیوست که اتحاد دفاعی را نیز در نظر دارد.
برای ازبکستان، ترکیه و سازمان کشورهای ترک‌زبان، نه‌تنها یک پیوند قومی-فرهنگی نزدیک، بلکه یک اتحادیه عملگرا نیز هستند که با در نظر گرفتن تحریم‌های ضدروسی اعمال‌شده به دلیل درگیری در اوکراین، امکان دسترسی به بازار اروپا را با دور زدن روسیه فراهم می‌کند. در چارچوب بحران نظامی-سیاسی روسیه و اوکراین، مقامات ازبکستان تصمیم گرفتند فاصله خود را حفظ کرده و به دنبال شرکای خارجی جدید باشند. کشورهای ترک آسیای مرکزی از جمله ازبکستان اهمیت زیادی برای نقش لجستیکی آذربایجان در دسترسی به ترکیه و اروپا و همچنین گسترش همکاری‌های استراتژیک با چین در چارچوب طرح کمربند و جاده از طریق آسیای مرکزی، دریای خزر و قفقازجنوبی به سمت ترکیه و اتحادیه اروپا قائل هستند.
در این زمینه، تاشکند از اجرای کریدور میانی و کریدور زنگزور حمایت می‌کند. نشست مهم رهبران کشورهای آسیای مرکزی با اتحادیه اروپا در سمرقند در بهار‌۲۰۲۵ نشان داد که تاشکند برای توسعه مسیر ترانزیت بین‌المللی از سمرقند به استانبول و استراسبورگ، روی حمایت مالی اروپا حساب می‌کند. البته کشورهای ترک آسیای مرکزی در مورد مسئله قبرس، حتی به قیمت منافع ترکیه، وفاداری خود را به اروپا نشان داده‌اند. در همین حال، ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان به دلیل منابع عظیم خود در حال تبدیل‌شدن به شرکای کلیدی ژئواکونومیک برای ترکیه، چین، اتحادیه اروپا و ایالات متحده هستند. اجلاس‌های مکرر و رو به افزایش در چارچوب سازمان کشورهای ترک‌زبان و به‌ویژه جلسات رهبران ازبکستان، ترکمنستان، آذربایجان و ترکیه در مورد مسائل ژئوپلیتیکی و ایجاد مسیرهای ترانزیتی جایگزین، نشان‌دهنده روند جدیدی از ادغام کشورهای ترک‌زبان با پیشگامی آنکاراست.

تشدید رقابت‌ها در منطقه
همکاری فزاینده رهبران ازبکستان، قزاقستان و آذربایجان با دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده به‌ویژه پس از امضای توافق‌نامه‌های واشنگتن در ۸آگوست امسال، در مورد ایجاد کریدور زنگزور از طریق ارمنستان که «مسیر ترامپ در مسیر صلح و رفاه بین‌المللی» نامیده می‌شود، به‌ویژه قابل‌توجه است. این توافق‌نامه نه‌تنها اتصال حمل‌ونقل بین سرزمین اصلی آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان، بلکه ترانزیت بین‌المللی کالا از آسیای مرکزی به ترکیه و اروپا را نیز در بر می‌گیرد. برنامه‌های ایالات متحده برای نفوذ سریع‌تر در آسیای مرکزی غنی از منابع که ازبکستان جایگاه مهمی دارد، به چالش‌های جدید منطقه‌ای و تضادهای جهانی اشاره دارد.
روسیه نیز سفیر خود در ازبکستان را تغییر داده و آندری ارشوف، دیپلمات با تجربه‌اش را از آنکارا به تاشکند فرستاده است. این سیاست مسکو نشان‌دهنده قصدش برای تقویت هیات دیپلماتیک خود در کشورهای آسیای مرکزی با متخصصان است. ازبکستان مانند سایر کشورهای منطقه، همچنان با اقتصاد روسیه ارتباط نزدیکی دارد و روسیه نیز صادرکننده و واردکننده اصلی ازبکستان است. بازار روسیه هنوز اکثر مهاجران کاری ازبک را جذب می‌کند و ارتش روسیه همچنان از نظر رزمی توانمندترین ارتش در اوراسیاست. اجرای مسیرهای ترانزیتی جدید از طریق قفقازجنوبی به ترکیه و اروپا با دور زدن روسیه هنوز تا حد زیادی روی کاغذ باقی مانده است و به شدت به ثبات منطقه‌ای، کنوانسیون خزر۲۰۱۸ و واکنش سایر بازیگران مهم از جمله روسیه و ایران بستگی دارد. تلاش‌ها برای دور زدن منافع این دوکشور، به‌طور معمول منجربه دستیابی به اهداف تعیین‌شده نمی‌شود.